બાબા રામદેવ સાથે સંકળાયેલી પતંજલિ ફૂડ્સે પોતાના બ્રાન્ડેડ ઘઉંના લોટના એક જથ્થાને બજારમાંથી પરત મગાવવાનો (રિકોલ) નિર્ણય લીધો છે. કંપનીએ સ્ટોક એક્સચેન્જને આપેલી માહિતીમાં જણાવ્યું છે કે તપાસ દરમિયાન આ લોટમાં ક્લોરપાયરીફોસ (Chlorpyrifos) નામના જંતુનાશકની માત્રા નક્કી કરેલી સુરક્ષા મર્યાદા કરતાં વધુ મળી આવી હતી. આ ઘટનાએ ખાદ્ય સુરક્ષા અને ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્યને લઈને નવા સવાલો ઊભા કર્યા છે. આ સમગ્ર મામલો કેરળના કોટ્ટાયમ જિલ્લામાં સામે આવ્યો હતો. કોટ્ટાયમના ખાદ્ય સુરક્ષા મદદનીશ કમિશનરની કચેરી દ્વારા લોટના નમૂનાઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે સંબંધિત જથ્થામાં ક્લોરપાયરીફોસનું પ્રમાણ નક્કી કરેલી મર્યાદા કરતાં વધુ છે. ત્યારબાદ 20 જુલાઈએ પતંજલિ ફૂડ્સને આ પ્રોડક્ટને બજારમાંથી પરત ખેંચવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. કંપનીને આ આદેશ 24 જુલાઈએ મળ્યો હતો અને ત્યારબાદ રિકોલ પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી.
ક્લોરપાયરીફોસ એક પ્રકારનું જંતુનાશક છે, જેનો ઉપયોગ પાકને જીવાતોથી બચાવવા માટે કરવામાં આવે છે. જોકે, ખાદ્ય પદાર્થોમાં તેની માત્રા સરકાર દ્વારા નક્કી કરેલી મર્યાદાથી વધુ હોય તો તે આરોગ્ય માટે જોખમી બની શકે છે. લાંબા સમય સુધી વધુ માત્રામાં આવા રસાયણના સંપર્કમાં રહેવું માનવ સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. આ જ કારણસર ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરીને પ્રભાવિત જથ્થાને બજારમાંથી પાછો મગાવવાનો નિર્ણય લીધો. જોકે, કંપનીએ હજુ સુધી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ વિગતો જાહેર કરી નથી. પતંજલિ ફૂડ્સે એ જણાવ્યું નથી કે અસરગ્રસ્ત લોટનો બેચ નંબર કયો છે, કેટલો જથ્થો બજારમાં પહોંચ્યો હતો અથવા કયા રાજ્યો અને શહેરોમાં તેનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું હતું. જેના કારણે ઘણા ગ્રાહકોમાં પણ ચિંતા જોવા મળી રહી છે. જો કોઈ ગ્રાહકે તાજેતરમાં પતંજલિનો ઘઉંનો લોટ ખરીદ્યો હોય તો તે પોતાના પેકેટની માહિતી તપાસે અને કંપની અથવા સ્થાનિક વેચાણકર્તા પાસેથી વધુ વિગતો મેળવવી યોગ્ય રહેશે.
કંપનીએ પોતાના નિવેદનમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ ઘટનાથી તેની નાણાકીય સ્થિતિ અથવા દૈનિક કામગીરી પર કોઈ મોટી અસર થવાની શક્યતા નથી. કંપનીના જણાવ્યા મુજબ માત્ર જે જથ્થાને પરત મગાવવામાં આવી રહ્યો છે, તેના મૂલ્ય જેટલી જ અસર પડશે. એટલે કે કંપનીનું માનવું છે કે આ એક મર્યાદિત જથ્થા સુધીનો મુદ્દો છે અને સમગ્ર વ્યવસાય પર તેની ગંભીર અસર નહીં થાય. બીજી તરફ શેરબજારમાં પતંજલિ ફૂડ્સના પ્રદર્શનને લઈને રોકાણકારોમાં પહેલાથી જ ચિંતા જોવા મળી રહી છે. વર્ષ 2026 દરમિયાન કંપનીના શેરમાં અત્યાર સુધીમાં 37 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે. એક સમયે 552ની આસપાસ ટ્રેડ થતો શેર હવે ઘટીને લગભગ 344ની આસપાસ આવી ગયો છે. આ ઘટાડો કંપનીના રોકાણકારો માટે મોટો ઝટકો માનવામાં આવે છે. સોમવારે શરૂઆતના કારોબારમાં પતંજલિ ફૂડ્સનો શેર લગભગ 341ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો.
જોકે, લોટના જથ્થાને પરત મગાવવાની માહિતી જાહેર થયા બાદ શેરમાં થોડો સુધારો જોવા મળ્યો અને તે લગભગ 1 ટકાથી વધુ વધીને 344.50ની આસપાસ પહોંચ્યો હતો. જોકે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ટૂંકા ગાળામાં શેરમાં ઉતાર-ચઢાવ યથાવત રહી શકે છે અને રોકાણકારો કંપનીના આગામી પગલાં પર નજર રાખશે. ઉલ્લેખનીય છે કે 15 જુલાઈએ પણ પતંજલિ ફૂડ્સના શેરમાં ભારે ઘટાડો નોંધાયો હતો. તે દિવસે શેર લગભગ 20 ટકા સુધી તૂટી ગયો હતો, જે જાન્યુઆરી 2020 પછી એક જ દિવસમાં નોંધાયેલો સૌથી મોટો ઘટાડો હતો. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી કંપનીના શેર સતત દબાણ હેઠળ રહ્યા છે.
ખાદ્ય સુરક્ષા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આવી સ્થિતિમાં કંપનીઓએ ગુણવત્તા નિયંત્રણ વધુ કડક બનાવવાની જરૂર છે. ઉત્પાદનના દરેક તબક્કે નિયમિત પરીક્ષણ, સપ્લાય ચેઇનની દેખરેખ અને સમયસર ગુણવત્તા ચકાસણી કરવામાં આવે તો આવી ઘટનાઓને અટકાવી શકાય છે. બીજી તરફ, ગ્રાહકોએ પણ પેકેટબંધ ખાદ્ય પદાર્થો ખરીદતી વખતે તેની વિગતો, ઉત્પાદન તારીખ અને અન્ય માહિતી પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. હાલમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે અસરગ્રસ્ત જથ્થો દેશના કયા ભાગોમાં પહોંચ્યો હતો અને કેટલા ગ્રાહકો સુધી આ પ્રોડક્ટ પહોંચી છે. જો કંપની ટૂંક સમયમાં બેચ નંબર અને વેચાણ વિસ્તારો અંગે સંપૂર્ણ માહિતી જાહેર કરશે તો ગ્રાહકો માટે યોગ્ય નિર્ણય લેવામાં સરળતા રહેશે.
આ સમગ્ર ઘટના ખાદ્ય સુરક્ષાના મુદ્દે એક મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી સમાન છે. ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ જાળવવા માટે કંપનીઓએ માત્ર ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદનો જ બજારમાં મૂકવા જોઈએ અને જો કોઈ ખામી સામે આવે તો પારદર્શિતા સાથે તાત્કાલિક પગલાં લેવા જોઈએ. પતંજલિ ફૂડ્સે રિકોલનો નિર્ણય લઈને નિયમોનું પાલન કર્યું છે, પરંતુ હવે સૌની નજર કંપની દ્વારા આગળ આપવામાં આવનારી સ્પષ્ટતા અને ગુણવત્તા સુધારવાના પગલાં પર રહેશે.
