દેશમાં ઝડપથી વધી રહેલા ક્વિક-કોમર્સ માર્કેટ વચ્ચે ફૂડ સેફ્ટીને લઈને એક ગંભીર મામલો સામે આવ્યો છે. ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI)એ ક્વિક-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ Swiggy Instamartને કુલ 9 નોટિસ ફટકારી છે. આ કાર્યવાહી ગ્રાહકો પાસેથી મળેલી અનેક ફરિયાદોના આધારે કરવામાં આવી છે. ફરિયાદોમાં સડેલો, દૂષિત, એક્સપાયર્ડ અને ખરાબ હાલતમાં રહેલો ખાદ્ય સામાન પહોંચાડવાનો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે. FSSAIએ કંપની પાસેથી આ તમામ મામલાઓ અંગે સ્પષ્ટતા અને કમ્પ્લાયન્સ રિપોર્ટ માગ્યો છે. જો નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં સંતોષકારક જવાબ નહીં મળે તો કંપની સામે કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
FSSAIએ જણાવ્યું કે મળેલી ફરિયાદોમાંથી એક સૌથી ગંભીર ફરિયાદ બાળકોના ખોરાકને લઈને હતી. ગ્રાહકને બાળક માટે મંગાવેલો ફૂડ પ્રોડક્ટ ખરાબ અને અસુરક્ષિત હાલતમાં પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ પ્રોડક્ટનું યોગ્ય રીતે સ્ટોરેજ કરવામાં આવ્યું ન હતું. વધુ ચોંકાવનારી બાબત એ હતી કે ગ્રાહકે પ્રોડક્ટ પરત કર્યા બાદ પણ કથિત રીતે એ જ ખરાબ પ્રોડક્ટ ફરીથી ડિલિવર કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનાએ ફૂડ સેફ્ટી વ્યવસ્થાને લઈને ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. આ સિવાય ગ્રાહકો દ્વારા સડેલા ઇંડા, ખરાબ દૂધ, ડેમેજ પેકેજિંગવાળા ખાદ્ય પદાર્થો અને એક્સપાયર્ડ પ્રોડક્ટ્સ મળ્યાની પણ અનેક ફરિયાદો કરવામાં આવી હતી. FSSAIના જણાવ્યા પ્રમાણે આવા કેસો માત્ર ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી નથી, પરંતુ ફૂડ સેફ્ટીના નિયમોનું સીધું ઉલ્લંઘન પણ છે.
તપાસ દરમિયાન FSSAIને Swiggy Instamartની વેન્ડર વેરિફિકેશન પ્રક્રિયામાં પણ ગંભીર ખામીઓ જોવા મળી હતી. કેટલાક ફૂડ બિઝનેસ ઓપરેટર્સ એવા જોવા મળ્યા જેમના FSSAI લાઇસન્સ નંબર ખોટા હતા, અમાન્ય હતા અથવા તેમની પાસે માન્ય લાઇસન્સ જ નહોતું. ઘણા વેચાણકારો પોતાના સત્તાવાર રજીસ્ટ્રેશન નામથી અલગ નામે પ્લેટફોર્મ પર નોંધાયેલા હોવાનું પણ સામે આવ્યું. આવી સ્થિતિમાં ખાદ્ય સામાન ક્યાંથી આવ્યો, તેનું ઉત્પાદન ક્યાં થયું અને તેની ગુણવત્તા અંગે ટ્રેસિબિલિટી જાળવવી મુશ્કેલ બની જાય છે. FSSAIએ ગ્રાહકોની ફરિયાદોના નિરાકરણ અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે. અનેક ફરિયાદકર્તાઓએ જણાવ્યું કે ગંભીર ફૂડ સેફ્ટી મુદ્દાઓ હોવા છતાં પ્લેટફોર્મ તરફથી યોગ્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવી નહોતી. કેટલાક કેસોમાં માત્ર રિફંડ આપીને મામલો પૂરો કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આવા મામલાઓમાં જવાબદારી નક્કી કરીને સુધારાત્મક પગલાં લેવા જરૂરી હતા.
ફૂડ રેગ્યુલેટરે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નોટિસો માત્ર ગ્રાહકોની ફરિયાદોના આધારે જ નહીં પરંતુ સ્વયં સંજ્ઞાન લઈને પણ જારી કરવામાં આવી છે. FSSAIએ પોતાના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર પણ આ કાર્યવાહી અંગે માહિતી આપી છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ફૂડ સેફ્ટીના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી કંપનીઓ સામે FSSAI સતત કડક કાર્યવાહી કરી રહ્યું છે. તાજેતરમાં અનેક ફૂડ બ્રાન્ડ્સ, એનર્જી ડ્રિન્ક ઉત્પાદકો, દારૂ કંપનીઓ અને અન્ય ક્વિક-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સને પણ નોટિસ આપવામાં આવી છે.
આ ઘટના વચ્ચે FSSAIએ ગ્રાહકોને પણ જાગૃત રહેવાની અપીલ કરી છે. જો કોઈ ગ્રાહકને એક્સપાયર્ડ, સડેલો અથવા ગુણવત્તા વિનાનો ખાદ્ય સામાન મળે તો માત્ર રિફંડ લઈને સંતોષ ન માનવો જોઈએ. આવા કિસ્સામાં ગ્રાહકો Food Safety Connect એપ અથવા નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઇન મારફતે સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે. કારણ કે ખરાબ અથવા એક્સપાયર્ડ ખોરાકનું સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ક્વિક-કોમર્સ માર્કેટ ખૂબ ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે. Swiggy Instamart, Blinkit અને Zepto જેવી કંપનીઓ મિનિટોમાં ઘર સુધી ડિલિવરીની સેવા આપી રહી છે. જોકે ઝડપી ડિલિવરીની સ્પર્ધામાં ડાર્ક સ્ટોર્સમાં ગુણવત્તા નિયંત્રણ, કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને ફૂડ સેફ્ટી ધોરણો જાળવવા જેવા મુદ્દાઓ હવે સૌથી મોટા પડકાર બની રહ્યા છે. FSSAIની આ કાર્યવાહી સમગ્ર ક્વિક-કોમર્સ ઉદ્યોગ માટે પણ એક ચેતવણી માનવામાં આવી રહી છે કે ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન સ્વીકાર્ય નહીં બને.
