અનામતના મુદ્દે ફરી એકવાર રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતના તાજેતરના નિવેદન બાદ બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP)ના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અને ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી માયાવતીએ આક્રમક પ્રતિક્રિયા આપી છે. ખાસ કરીને SC, ST અને OBC વર્ગોના અનામત લાભ સાથે જોડાયેલા ‘ક્રીમી લેયર’ના મુદ્દે માયાવતીએ કડક વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે.માયાવતીનું કહેવું છે કે અનામતને માત્ર સરકારી નોકરી અથવા શિક્ષણમાં મળતા લાભ તરીકે જોવો યોગ્ય નથી. તેમના મતે અનામતનો મુદ્દો દેશના સામાજિક રીતે પછાત અને લાંબા સમયથી ભેદભાવનો સામનો કરતા વર્ગોના સામાજિક પરિવર્તન, આર્થિક સશક્તિકરણ અને આત્મસન્માન સાથે સીધો જોડાયેલો છે.
ભાગવતના નિવેદન બાદ રાજકીય ગરમાવ
મોહન ભાગવતે અનામતના મુદ્દે રાજકારણ ન થવું જોઈએ તેવી વાત કરી હતી. તેમણે એવો મત વ્યક્ત કર્યો હતો કે અનામતના કારણે સમાજમાં કડવાશ ન વધવી જોઈએ. સાથે જ તેમણે એવો વિચાર પણ રજૂ કર્યો હતો કે જે લોકો અનામતનો લાભ મેળવીને સક્ષમ બન્યા છે, તેઓ સ્વેચ્છાએ આ લાભ છોડવા અંગે વિચાર કરી શકે. ભાગવતના આ નિવેદન બાદ માયાવતીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘એક્સ’ પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી. તેમણે કહ્યું કે અનામતની ચર્ચા કરતી વખતે ‘ક્રીમી લેયર’નો વિચાર લાવવો જ યોગ્ય નથી.
‘માત્ર આર્થિક પ્રગતિથી ભેદભાવ ખતમ થતો નથી’
માયાવતીએ પોતાના નિવેદનમાં જાતિ આધારિત ભેદભાવના મુદ્દાને પણ ઉઠાવ્યો. તેમનું કહેવું છે કે કોઈ વ્યક્તિ અથવા પરિવાર આર્થિક રીતે આગળ વધે એટલે જાતિના આધારે થતો સામાજિક ભેદભાવ આપમેળે સમાપ્ત થઈ જતો નથી.
તેમણે દલીલ કરી કે સદીઓથી સામાજિક રીતે પછાત અને વંચિત રહેલા વર્ગોને આજે પણ અનેક સ્તરે અસમાનતાનો સામનો કરવો પડે છે. તેથી અનામતને માત્ર આર્થિક સ્થિતિના માપદંડથી જોવાથી સામાજિક વાસ્તવિકતાનો સંપૂર્ણ વિચાર થઈ શકતો નથી.માયાવતીએ RSSના વલણ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા અને તેને જાતિવાદી માનસિકતા સાથે જોડ્યું. તેમણે કહ્યું કે આવી વિચારસરણીથી ભલે કોઈને રાજકીય લાભ મળતો હોય, પરંતુ તે બંધારણીય મૂલ્યો અને ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના સામાજિક ન્યાયના વિચારોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
SC-STને ક્રીમી લેયરમાંથી બહાર રાખવા માયાવતીની માંગ
માયાવતીએ કેન્દ્ર સરકારને પણ મહત્વપૂર્ણ અપીલ કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે જો સરકાર SC અને ST વર્ગોને ક્રીમી લેયરના દાયરાથી બહાર રાખવા માંગે છે, તો તેણે આ મુદ્દે અદાલતમાં મજબૂત તથ્યો અને કાનૂની દલીલો સાથે પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવો જોઈએ.માયાવતીએ એવો પણ આક્ષેપ કર્યો કે સામાજિક ન્યાય સાથે જોડાયેલા કેટલાક મહત્વના મામલાઓમાં સરકારની પૂરતી અથવા અસરકારક કાનૂની રજૂઆતના અભાવે સ્થિતિ જટિલ બની શકે છે. તેથી કેન્દ્ર સરકારે આ મુદ્દે ગંભીરતાથી અને બંધારણીય દૃષ્ટિકોણથી પગલાં લેવા જોઈએ તેવી તેમણે માંગ કરી છે.
અનામત પર રાજકારણ બંધ કરવાની ટકોર
માયાવતીએ RSSને પણ સીધી ટકોર કરી છે. તેમણે કહ્યું કે બંધારણની ભાવનાનું સન્માન થવું જોઈએ અને અનામત વ્યવસ્થામાં કોઈપણ પ્રકારની છેડછાડની તરફેણ કરવાનું બંધ કરવું જોઈએ.તેમના મતે, દેશની લોકશાહી વ્યવસ્થામાં સામાજિક સમાનતા અને ન્યાયને મજબૂત બનાવવો જરૂરી છે. અનામતનો હેતુ માત્ર નોકરી કે શિક્ષણમાં તક આપવાનો નથી, પરંતુ ઐતિહાસિક રીતે વંચિત વર્ગોને સમાન તક અને પ્રતિનિધિત્વ આપવાનો પણ છે.
હવે ચર્ચા કઈ દિશામાં જશે?
મોહન ભાગવતના નિવેદન અને માયાવતીના પલટવાર બાદ અનામત અને ક્રીમી લેયરનો મુદ્દો ફરીથી રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. એક તરફ અનામતના લાભને વધુ યોગ્ય રીતે નિર્ધારિત કરવાની ચર્ચા છે, તો બીજી તરફ સામાજિક અને જાતિ આધારિત અસમાનતાને ધ્યાનમાં રાખવાની માંગ ઉઠી રહી છે.સમગ્ર વિવાદમાં હવે કેન્દ્ર સરકારનું વલણ, રાજકીય પક્ષોની પ્રતિક્રિયા અને કાનૂની દલીલો મહત્વની બની શકે છે. અનામતનો મુદ્દો માત્ર રાજકારણનો વિષય નથી, પરંતુ દેશના સામાજિક ન્યાય અને સમાનતાના પ્રશ્ન સાથે જોડાયેલો છે. તેથી આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દે રાજકીય અને કાનૂની બંને મોરચે ચર્ચા વધુ તેજ થવાની શક્યતા છે.
