અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે 2026નો ફિસ્કલ ટ્રાન્સપરન્સી રિપોર્ટ જાહેર કર્યો છે. આ રિપોર્ટમાં વિશ્વની 139 સરકારો અને 1 સંસ્થાની સરકારી નાણાકીય પારદર્શિતાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. રિપોર્ટ મુજબ 73 સરકારો અને સંસ્થાઓએ નાણાકીય પારદર્શિતાના લઘુતમ માપદંડો પૂર્ણ કર્યા છે, જ્યારે 67 સરકારો આ માપદંડો સુધી પહોંચી શકી નથી.
જોકે, આ 67માંથી 14 સરકારોએ લઘુતમ માપદંડો પૂર્ણ કરવાની દિશામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી હોવાનું અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે જણાવ્યું છે. આ વાર્ષિક રિપોર્ટનો હેતુ સરકારોની નાણાકીય વ્યવસ્થાની પારદર્શિતા અને વિશ્વસનીયતાની સમીક્ષા કરવાનો તેમજ અમેરિકાની વિદેશી સહાયનો યોગ્ય ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ કરવાનો છે.
રિપોર્ટમાં ભારતે ન્યૂનતમ ફિસ્કલ ટ્રાન્સપરન્સીના માપદંડો પૂર્ણ કર્યા, જ્યારે પાકિસ્તાન આ માપદંડોમાં નિષ્ફળ રહ્યું. પાકિસ્તાન અંગે રિપોર્ટમાં બજેટ પ્રસ્તાવ સમયસર જાહેર ન કરવા, સૈન્ય-ગુપ્તચર બજેટ પર અપૂરતી જાહેર દેખરેખ અને સરકારી દેવાની મર્યાદિત માહિતી જેવા મુદ્દા ઉઠાવવામાં આવ્યા છે
સરકારી બજેટની પારદર્શિતાની થઈ તપાસ
અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે સરકારોના બજેટ સંબંધિત દસ્તાવેજો જાહેર જનતા માટે કેટલા ઉપલબ્ધ છે, તેમાં કેટલી સંપૂર્ણ માહિતી છે અને તે કેટલા વિશ્વસનીય છે તેની તપાસ કરી હતી. આ ઉપરાંત સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ અને લાઇસન્સ આપવાની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા છે કે નહીં તથા સરકારી ખરીદી સાથે જોડાયેલા કોન્ટ્રાક્ટ અંગે પણ માહિતીનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું.
રિપોર્ટનો મુખ્ય હેતુ એ જાણવાનો છે કે સરકારો નાગરિકો, વેપારીઓ અને અન્ય હિતધારકોને એટલી પૂરતી માહિતી આપે છે કે તેઓ સમજી શકે કે સરકારી નાણાં ક્યાંથી આવે છે, ક્યાં ફાળવવામાં આવે છે અને તેનો ખર્ચ કેવી રીતે થાય છે.
67 સરકારો લઘુતમ માપદંડોમાં પાછળ
રિપોર્ટ અનુસાર કુલ 139 સરકારો અને 1 સંસ્થાના મૂલ્યાંકન દરમિયાન 73એ લઘુતમ ફિસ્કલ ટ્રાન્સપરન્સી માપદંડો પૂર્ણ કર્યા હતા. બીજી તરફ 67 સરકારો જરૂરી માપદંડો પૂર્ણ કરી શકી નહોતી. જોકે, તેમાંની 14 સરકારોએ અગાઉની સ્થિતિની સરખામણીએ નોંધપાત્ર સુધારો કર્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે કહ્યું છે કે પારદર્શક નાણાકીય વ્યવસ્થા સરકારની જવાબદારી નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે. બજેટ અને સરકારી ખર્ચ અંગે વધુ માહિતી જાહેર થવાથી નાગરિકો પણ સરકારના નાણાંના ઉપયોગ પર નજર રાખી શકે છે.
ભ્રષ્ટાચાર અને ગેરરીતિનું જોખમ ઘટાડવાનો પ્રયાસ
અમેરિકાના વિદેશ વિભાગના જણાવ્યા મુજબ નાણાકીય પારદર્શિતા માત્ર સરકારી જવાબદારી પૂરતી મર્યાદિત નથી. તે ભ્રષ્ટાચાર અને ગેરકાયદે નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓના જોખમને ઘટાડવામાં પણ મદદ કરી શકે છે.
વધુ પારદર્શક સરકારી વ્યવસ્થાથી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ માટે પણ બજારમાં સ્પર્ધાની સ્થિતિ વધુ યોગ્ય બની શકે છે. ખાસ કરીને અમેરિકન કંપનીઓ અન્ય દેશોમાં કામ કરતી હોય ત્યારે સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ અને નાણાકીય વ્યવસ્થાની સ્પષ્ટ માહિતી તેમના માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
સરકારી દેવાની માહિતી પર પણ ભાર
રિપોર્ટમાં સરકારી દેવા અંગેની પારદર્શિતાને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે જણાવ્યું છે કે સરકારી દેવાની સ્પષ્ટ અને વિશ્વસનીય માહિતી ઉપલબ્ધ હોવી જરૂરી છે. દેવાની પારદર્શિતા નાણાકીય જોખમોને સમજવામાં મદદ કરે છે અને જેને અમેરિકાએ “પ્રેડેટરી લેન્ડિંગ” એટલે કે શોષણકારી ધિરાણ તરીકે વર્ણવ્યું છે, તેના જોખમ સામે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
અમેરિકાની વિદેશી સહાય સાથે પણ જોડાયેલો રિપોર્ટ
ફિસ્કલ ટ્રાન્સપરન્સી રિપોર્ટ અમેરિકાની વિદેશી સહાય સાથે પણ જોડાયેલો છે. અમેરિકન કોંગ્રેસની ફરજિયાત પ્રક્રિયા હેઠળ આ વાર્ષિક મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. તેનો એક હેતુ એ પણ છે કે અમેરિકાના કરદાતાઓના નાણાંમાંથી આપવામાં આવતી વિદેશી સહાયનો યોગ્ય અને જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ થાય.
આ રિપોર્ટમાં નક્કી કરવામાં આવેલા લઘુતમ માપદંડોના આધારે સરકારોની નાણાકીય વ્યવસ્થાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. અગાઉ પણ અમેરિકાની સહાય મેળવનારા અનેક દેશોને આવા મૂલ્યાંકનમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
પારદર્શિતા, બજાર અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર વચ્ચે જોડાણ
અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે ફિસ્કલ ટ્રાન્સપરન્સીને અસરકારક જાહેર નાણાકીય વ્યવસ્થાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ ગણાવ્યો છે. વિભાગના જણાવ્યા મુજબ નાણાકીય વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા વધવાથી બજારનો વિશ્વાસ મજબૂત થઈ શકે છે અને વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિરતામાં પણ મદદ મળી શકે છે.
2026ના રિપોર્ટના આંકડા દર્શાવે છે કે મૂલ્યાંકન કરાયેલી તમામ સરકારો હજુ નાણાકીય પારદર્શિતાના લઘુતમ ધોરણો સુધી પહોંચી નથી. જોકે, કેટલીક સરકારોએ સુધારાની દિશામાં પ્રગતિ કરી છે, જે આગામી મૂલ્યાંકનમાં તેમની સ્થિતિ સુધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
