કેન્દ્ર સરકારના ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદા સામે દેશની આશરે 21 મોટી મીડિયા કંપનીઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચી છે. ડિજિટલ ન્યૂઝ પબ્લિશર્સ એસોસિએશન (DNPA) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે કાયદામાં કરવામાં આવેલા કેટલાક સુધારા પત્રકારત્વની સ્વતંત્રતા અને તપાસ આધારિત અહેવાલો તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયાને અસર કરી શકે છે. અરજીમાં મે 2027થી અમલમાં આવનારી જોગવાઈઓને પડકારવામાં આવી છે અને પત્રકારત્વને આ નિયમોમાંથી મુક્તિ આપવાની માગ કરવામાં આવી છે. આ મામલે મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી થવાની હોવાનું જણાવાયું છે.
આ અરજીમાં મુકેશ અંબાણી અને ગૌતમ અદાણી સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓ સહિત અનેક મોટી મીડિયા કંપનીઓએ કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હોવાનું કહેવાય છે. અત્યાર સુધી આ કાયદાને મુખ્યત્વે કાર્યકરો અને નાના જૂથો દ્વારા પડકારવામાં આવતો હતો, પરંતુ હવે મોટી મીડિયા સંસ્થાઓ પણ કાનૂની લડાઈમાં જોડાઈ છે. અરજદારોનું કહેવું છે કે વ્યક્તિગત ડેટાની સુરક્ષા જરૂરી હોવા છતાં, તેની જોગવાઈઓ એવી રીતે લાગુ ન થવી જોઈએ કે જેના કારણે જાહેર હિતના મુદ્દાઓ પર અહેવાલ તૈયાર કરવાનું મુશ્કેલ બને.
698 પાનાની અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે નવા કાયદાના કારણે પત્રકારોને તપાસ દરમિયાન વિશ્વસનીય સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. ખાસ કરીને ભ્રષ્ટાચાર, ચૂંટણીમાં ગેરરીતિઓ અને અન્ય જાહેર હિતના મુદ્દાઓ અંગે તપાસ કરતી વખતે પત્રકારો ઘણીવાર ગુપ્ત સૂત્રો પર આધાર રાખે છે. જો માહિતી મેળવવા માટે સંબંધિત વ્યક્તિની પૂર્વમંજૂરી લેવાની ફરજ પડે, તો તપાસ હેઠળના લોકો પુરાવા છુપાવી શકે અથવા નષ્ટ કરી શકે તેવી આશંકા અરજદારો દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જોકે, કાયદાની જોગવાઈઓનો વાસ્તવિક વ્યાપ અને પત્રકારત્વ પર તેની અસર અંગે અંતિમ નિર્ણય અદાલત દ્વારા લેવામાં આવશે.
મીડિયા કંપનીઓએ એવી પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે કાયદાના અમલ માટે રચાનારી સત્તાધિકારી સંસ્થા નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ ભારે દંડ ફટકારી શકે છે. તેમના મતે, આ પ્રકારની જોગવાઈઓને કારણે મીડિયા સંસ્થાઓ પર આર્થિક દબાણ ઊભું થઈ શકે છે અને સંવેદનશીલ અહેવાલો પ્રકાશિત કરતાં પહેલાં પબ્લિશર્સ વધુ સાવચેતી રાખવા મજબૂર થઈ શકે છે. અરજીમાં એવી આશંકા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે જાહેર હિતના નામે માહિતીની ઉપલબ્ધતા પર નિયંત્રણ મૂકવાની સત્તાનો ઉપયોગ પ્રેસની સ્વતંત્રતાને અસર કરી શકે છે.
અરજદારોના મતે, આ પરિસ્થિતિમાં વ્હિસલબ્લોઅર્સ એટલે કે ભ્રષ્ટાચાર કે ગેરરીતિઓ અંગે માહિતી આપતા લોકો પણ પોતાની ઓળખ જાહેર થવાની અથવા કાનૂની મુશ્કેલી ઊભી થવાની બીકે માહિતી આપવાનું ટાળી શકે છે. પરિણામે, જાહેર હિતના મુદ્દાઓ બહાર લાવવાની પત્રકારોની ક્ષમતા પર અસર પડી શકે છે. આથી મીડિયા સંસ્થાઓએ પત્રકારત્વ અને તપાસ આધારિત અહેવાલો માટે કાયદામાં સ્પષ્ટ છૂટછાટ આપવાની માગ કરી છે.
અરજીમાં જણાવાયું છે કે ઓગસ્ટ મહિનામાં સરકાર તરફથી મીડિયા કંપનીઓને ખાતરી આપવામાં આવી હતી કે કાયદાના સુધારાઓથી મીડિયાની સ્વતંત્રતાને નુકસાન ન થાય તેની કાળજી રાખવામાં આવશે. જોકે, અરજદારોના કહેવા મુજબ તેમને આ અંગે લેખિત ખાતરી મળી નહોતી. નવા નિયમો હેઠળ ડેટા મેળવતી સંસ્થા કે કંપનીએ માહિતી શા માટે એકત્રિત કરવામાં આવે છે તે સ્પષ્ટ કરવું અને લાગુ પડતી પરિસ્થિતિમાં સંબંધિત વ્યક્તિની મંજૂરી મેળવવી જરૂરી બની શકે છે. મીડિયા કંપનીઓનું કહેવું છે કે તપાસ આધારિત પત્રકારત્વની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને પત્રકારોને આ નિયમોમાંથી યોગ્ય મુક્તિ આપવી જોઈએ.
ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદાનો મુખ્ય હેતુ વ્યક્તિગત માહિતીની સુરક્ષા અને તેના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરવાનો છે. બીજી તરફ, મીડિયા સંસ્થાઓનો દાવો છે કે કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ અને પત્રકારત્વની જરૂરિયાતો વચ્ચે ટકરાવ ઊભો થઈ શકે છે. હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં થનારી સુનાવણી દરમિયાન બંને પક્ષોની દલીલો અને કાયદાના અર્થઘટન પર ધ્યાન રહેશે. અદાલતનો નિર્ણય નક્કી કરશે કે પત્રકારત્વ માટે કોઈ વિશેષ છૂટછાટ જરૂરી છે કે નહીં અને કાયદાની સંબંધિત જોગવાઈઓનો અમલ કઈ રીતે થવો જોઈએ.
