મિડલ ઇસ્ટમાં વધતા તણાવ વચ્ચે સાઉદી અરેબિયા અને યમનના હુથી જૂથ વચ્ચે યુદ્ધવિરામ કરાવવાના પ્રયાસોને લઈને એક મોટો દાવો સામે આવ્યો છે. અહેવાલો અનુસાર, ઈરાન બંને પક્ષો વચ્ચે મધ્યસ્થી કરી રહ્યું છે અને સાઉદી અરેબિયાએ હુથી જૂથને 1 અબજ ડૉલર એટલે કે આશરે રૂ. 9,000 કરોડની નાણાકીય સહાય આપવાની દરખાસ્ત કરી હોવાની ચર્ચા છે. આ દરખાસ્તનો હેતુ હુથીઓ દ્વારા સાઉદી અરેબિયા પર થતા હુમલા બંધ કરાવવા અને યુદ્ધવિરામ જાળવવાનો હોવાનું કહેવાય છે. જોકે, આટલી મોટી રકમ આપવાની દરખાસ્ત અથવા નાણાંની હેરફેર થઈ હોવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી.
અહેવાલો મુજબ, સાઉદી અરેબિયાના સંરક્ષણમંત્રી પ્રિન્સ ખાલિદ બિન સલમાને તેહરાનની મુલાકાત લઈને હુથી જૂથ સાથે સંભવિત યુદ્ધવિરામ અંગે ચર્ચા કરી હતી. આ મુલાકાતને પ્રાદેશિક તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે જોવામાં આવી રહી છે. એક રાજદ્વારી સૂત્રે એવો દાવો કર્યો હતો કે સાઉદી મંત્રી જે હર્ક્યુલસ સૈન્ય પરિવહન વિમાનમાં તેહરાન પહોંચ્યા હતા, તેમાં જ નાણાં લાવવામાં આવ્યાં હતાં. જોકે, આ દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. તેથી સાઉદી અરેબિયાએ હુથીઓને ખરેખર નાણાં આપ્યાં છે કે નહીં તે અંગે સ્પષ્ટતા થઈ નથી.
તેહરાનમાં યોજાયેલી ચર્ચામાં અનેક દેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સામેલ હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલો અનુસાર, તુર્કીની ગુપ્તચર એજન્સીના વડા ઇબ્રાહિમ કાલિન અને પાકિસ્તાનના લશ્કરી વડા આસિમ મુનીર પણ આ પ્રક્રિયામાં જોડાયા હતા. આ ઉપરાંત ઈરાનના પ્રમુખ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન, સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના સેક્રેટરી જનરલ મોહસેન રેઝાઈ અને ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની હાજરી હોવાનો દાવો કરાયો છે.
સાઉદી અરેબિયાના વિદેશ મંત્રાલયે પ્રિન્સ ખાલિદ બિન સલમાનની તેહરાન મુલાકાત અંગે નિવેદન આપ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. આ મુલાકાતનો હેતુ તણાવ ઘટાડવો, રાજદ્વારી ઉકેલોને પ્રોત્સાહન આપવું અને કતાર તથા પાકિસ્તાન દ્વારા ચાલી રહેલા મધ્યસ્થીના પ્રયાસોને સમર્થન આપવાનો હોવાનું કહેવાયું હતું. જોકે, સત્તાવાર મુલાકાતની માહિતી અને હુથી જૂથને 1 અબજ ડૉલર આપવાની દરખાસ્ત વચ્ચે સીધો સંબંધ હોવાની પુષ્ટિ થઈ નથી.
સાઉદી અરેબિયા અને હુથી જૂથ વચ્ચેના વિવાદમાં અગાઉ થયેલી સમજૂતીઓનો અમલ પણ મહત્ત્વનો મુદ્દો હોવાનું કહેવાય છે. અહેવાલો અનુસાર, લગભગ ત્રણ વર્ષ પહેલાં થયેલી સમજૂતીમાં હુથી નિયંત્રણ હેઠળના વિસ્તારોમાં સરકારી કર્મચારીઓના પગાર ચૂકવવા અને નાગરિક માળખાકીય સુવિધાઓના પુનર્નિર્માણ માટે નાણાકીય સહાય આપવાની જોગવાઈ હતી. તેના બદલામાં હુથી જૂથ યુદ્ધવિરામ જાળવે અને સાઉદી અરેબિયા પર હુમલા બંધ કરે તેવી અપેક્ષા હતી.
તાજેતરના મહિનાઓમાં હુથી જૂથે સાઉદી અરેબિયા અગાઉની સમજૂતીમાંથી પાછળ હટી ગયું હોવાનો આક્ષેપ કર્યો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયા લશ્કરી દબાણ હેઠળ નવી સમજૂતી સ્વીકારવા તૈયાર ન હોવાની વાત પણ સામે આવી છે. યમનની આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા પ્રાપ્ત સરકાર પાસેથી કબજે કરાયેલા વિસ્તારો પરત સોંપવામાં આવે તે પહેલાં હુથી જૂથને નાણાં આપવાનો સાઉદી અરેબિયા વિરોધ કરે છે એવો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે. આ મુદ્દાઓને કારણે યુદ્ધવિરામ અંગેની વાટાઘાટો જટિલ બની શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે, જ્યારે મિડલ ઇસ્ટમાં ઈરાન, અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચેનો તણાવ પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે પડકાર બની રહ્યો છે. સાઉદી અરેબિયાના હવાઈ મથકો અને તેલ સુવિધાઓ પરના હુમલાઓથી નુકસાન થયાના અહેવાલો છે. બીજી તરફ, હોર્મુઝની ખાડીમાં ટેન્કરો પરના હુમલાઓને કારણે તેલની નિકાસ અને દરિયાઈ પરિવહન પર પણ અસર થવાની ચિંતા વધી છે.
આ પરિસ્થિતિમાં ઈરાન દ્વારા મધ્યસ્થીના પ્રયાસો તેને પ્રાદેશિક રાજદ્વારી ભૂમિકામાં વધુ સક્રિય બનાવવાની દિશામાંનું પગલું હોઈ શકે છે. જોકે, આ પહેલનો વાસ્તવિક હેતુ શું છે અને તેનાથી યુદ્ધવિરામ શક્ય બનશે કે નહીં તે અંગે હાલ નિશ્ચિત નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય તેમ નથી. ખાસ કરીને હુથી જૂથને 1 અબજ ડૉલર આપવાની દરખાસ્ત અને સાઉદી મંત્રી વિમાનમાં નાણાં લઈને તેહરાન પહોંચ્યા હોવાના દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ન હોવાથી આ વિગતોને અહેવાલોમાં કરાયેલા દાવા તરીકે જ જોવી જરૂરી છે.
