દિલ્હીમાં કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના પ્રદર્શન દરમિયાન મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરવા, ઇન્ટરનેટ સેવા સ્થગિત કરવા અને પ્રદર્શનકારીઓની અટકાયતના મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો છે કે મેટ્રો સેવા સામાન્ય રીતે ચાલુ રહેવી જોઈએ, ઇન્ટરનેટ સેવા પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે અને લોકોની અવરજવર પર બિનજરૂરી પ્રતિબંધો ન મૂકવામાં આવે. સાથે જ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કાયદામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા વિના કોઈની અટકાયત ન થવી જોઈએ, ખાસ કરીને પ્રતિબંધિત વિસ્તારની બહાર શાંતિપૂર્ણ અને નિઃશસ્ત્ર રીતે પ્રદર્શન કરતા લોકોની.
આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન અરજદારો તરફથી 9 ઓક્ટોબરના કોર્ટના અગાઉના આદેશનું ઉલ્લંઘન થયાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. તેના પગલે કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને સંબંધિત અધિકારીઓને નોટિસ જારી કરીને પૂછ્યું છે કે તેમની સામે અવમાનનાની કાર્યવાહી શા માટે શરૂ કરવામાં ન આવે. અધિકારીઓને મંગળવાર સુધીમાં વચગાળાનો જવાબ રજૂ કરવા અને અગાઉના આદેશના પાલન અંગે અહેવાલ આપવા જણાવાયું છે.
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે દિલ્હીમાં ઇન્ટરનેટ સેવા પુનઃસ્થાપિત કરી દેવામાં આવી છે અને તમામ મેટ્રો સ્ટેશનો તથા ટ્રેનો ફરીથી કાર્યરત છે. તેમણે ખાતરી આપી હતી કે વકીલો, પત્રકારો અને અન્ય વ્યાવસાયિકોના કામકાજમાં અવરોધ ઊભો કરવામાં આવશે નહીં. જોકે, મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરવા અને લોકોને અટકાયતમાં લેવાના નિર્ણય અંગે કોર્ટે સંબંધિત અધિકારીઓ પાસેથી સ્પષ્ટતા માગી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (DMRC)ને પ્રદર્શન દરમિયાન કયા મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ હતા અને કયા ખુલ્લા રહ્યા હતા તે દર્શાવતો નકશો રજૂ કરવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો છે. સુનાવણી દરમિયાન જણાવાયું હતું કે શરૂઆતમાં 57 સ્ટેશનો બંધ કરવાનો પ્રસ્તાવ હતો, પરંતુ બાદમાં 45 સ્ટેશનો બંધ કરવામાં આવ્યા હતા. તેના પર કોર્ટે સવાલ કર્યો હતો કે જો મેટ્રો રૂટની વચ્ચે આવેલા સ્ટેશનો બંધ હોય અને બંને છેડાના સ્ટેશનો ખુલ્લા રહે, તો મુસાફરોને મુસાફરીમાં કેવી રીતે સુવિધા મળી શકે. સરકાર તરફથી જણાવાયું હતું કે શનિવારે રાત્રે 10 વાગ્યા સુધીમાં તમામ સ્ટેશનો ખોલી દેવામાં આવ્યાં હતાં.
કોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના પરિસર અને તેની આસપાસ BNSSની કલમ 163 લાગુ હોવાની જાણકારી આપતાં બોર્ડ કે નોટિસો હજુ પણ લગાવેલી હોય તો તેને દૂર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ પગલાનો હેતુ સુપ્રીમ કોર્ટ અને અન્ય અદાલતોમાં આવનારા લોકોમાં અવરજવર અંગે કોઈ આશંકા ન રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
સુનાવણી દરમિયાન વરિષ્ઠ વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણે બેરિકેડ હટાવીને લોકોની અવરજવર સામાન્ય કરવાની અને મેટ્રો સેવા સંપૂર્ણપણે ચાલુ રાખવાની માગ કરી હતી. વકીલ શાદાન ફરાસતે દાવો કર્યો હતો કે શનિવારે પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસે તેમને કસ્ટડીમાં લીધા હતા અને તેમની સાથે મારપીટ કરવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે આ મામલો માત્ર વકીલોના અધિકારોનો નથી, પરંતુ દરેક નાગરિકના શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનના અધિકાર સાથે જોડાયેલો છે.
આ મામલે બે અરજીઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટની વિશેષ બેન્ચ સુનાવણી કરી રહી છે. એક અરજીમાં અગાઉના આદેશનું પાલન ન કરવા બદલ કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ ગોવિંદ મોહન, દિલ્હી પોલીસ કમિશનર અનુરાગ કુમાર અને DMRCના ચેરપર્સન ડી. થારા સામે અવમાનનાની કાર્યવાહી કરવાની માગ કરવામાં આવી છે. બીજી અરજીમાં વિપક્ષી નેતાઓને સાવચેતીના પગલા તરીકે કસ્ટડીમાં લેવાના નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો છે. તેમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે આવી કાર્યવાહીનો ઉપયોગ શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનના મૂળભૂત અધિકારને દબાવવા માટે ન થવો જોઈએ.
બીજી તરફ, CJPના ત્રણ નેતાઓ અભિજીત દીપકે, સૌરવ દાસ અને આશુતોષ રાંકાને લગભગ 23 કલાકની અટકાયત બાદ રવિવારે મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. દિલ્હી પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, તેમને BNSSની કલમ 126 અને 170 હેઠળ સાવચેતીના પગલા તરીકે કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ ત્રણેયને દિલ્હી કેન્ટની એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે એક વર્ષ સુધી શાંતિ જાળવવા અને સારા વર્તન માટે 50 હજાર રૂપિયાનો જામીન બોન્ડ ભર્યો હતો. બોન્ડની શરતોનો ભંગ થાય તો જામીનની રકમ જપ્ત થઈ શકે છે અને નવો ગુનો થાય તો અલગ કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
અભિજીત દીપકેની માતા અનિતા દીપકેએ જણાવ્યું હતું કે જો તેમના પુત્રને વહેલો મુક્ત કરવામાં આવ્યો હોત, તો તે પોતાની દાદીના અંતિમ સંસ્કારમાં હાજર રહી શક્યો હોત. પરિવારજનોએ દીપકેના પરત આવવાની રાહમાં અંતિમ સંસ્કાર રોક્યા હોવાની પણ માહિતી સામે આવી હતી. CJPના લીગલ હેડ રત્ના સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રણેય નેતાઓને એક વર્ષ સુધી શાંતિ જાળવવાની શરતે મુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલી પોલીસ કાર્યવાહી અને મારપીટના આરોપોને લઈને પણ વિવાદ ઊભો થયો છે. દિલ્હી પોલીસે સિવિક સેન્ટર નજીક પ્રદર્શનકારીઓ સાથે મારપીટના વાયરલ વીડિયો સંબંધિત કેસમાં ચાર લોકોની ધરપકડ કરી છે. આ ઉપરાંત, શનિવારના પ્રદર્શનને લઈને 20થી વધુ FIR નોંધવામાં આવી હોવાની માહિતી છે. આ કેસોમાં સરકારી કામગીરીમાં અવરોધ, કાયદો હાથમાં લેવા અને પોલીસકર્મીઓ સાથે મારપીટ જેવા આરોપોનો સમાવેશ થાય છે.
દિલ્હીમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સતત બીજા દિવસે 30 હજારથી વધુ પોલીસ અને અર્ધસૈનિક દળોના જવાનો તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. સરહદી વિસ્તારો, રેલવે સ્ટેશનો, મેટ્રો સ્ટેશનો અને બસ ટર્મિનલો પર દેખરેખ વધારવામાં આવી હતી. કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળોની 120થી વધુ કંપનીઓ સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મદદ કરી રહી હતી. નવી દિલ્હી જિલ્લાને 20 ઝોનમાં વહેંચીને વરિષ્ઠ અધિકારીઓને દેખરેખની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. હોટેલ, ગેસ્ટ હાઉસ અને અન્ય સ્થળોએ પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી.
પ્રદર્શનના કારણે રેલવે સેવાઓ પર પણ અસર પડી હતી. 245 ટ્રેનો રદ થયા બાદ રવિવારથી રેલ સેવાઓ પુનઃસ્થાપિત કરવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી. દરમિયાન, CJPના નેતા અજિંક્ય શિંદેએ મુંબઈમાં સાંજે 4 વાગ્યે શિવાજી પાર્કના ટી-જંક્શન પાસે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન યોજવાની જાહેરાત કરી હતી. પક્ષે દિલ્હીમાં થયેલી અટકાયત અને પોલીસ કાર્યવાહીનો વિરોધ કર્યો હતો.
આ સમગ્ર વિવાદનું એક મુખ્ય કારણ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ પણ છે. CJP અને કેટલાક વિપક્ષી નેતાઓએ મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (SIR) તથા ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. બીજી તરફ, ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે SIR સહિતના મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણયો સમગ્ર કમિશનની સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા છે. આ મુદ્દે રાજકીય વિરોધ અને કાનૂની કાર્યવાહી વચ્ચે હવે સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી પર સૌની નજર છે.
