રાજ્યમાં ચાંદીપુરા વાયરસે ફરી એકવાર ચિંતા વધારી છે. ગુજરાતના વિવિધ જિલ્લાઓમાંથી શંકાસ્પદ અને પોઝિટિવ કેસો સામે આવતા આરોગ્ય વિભાગ એલર્ટ મોડમાં આવી ગયું છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર અત્યાર સુધીમાં ત્રણ બાળકોના મોત થયા છે, જ્યારે વધુ એક બાળકનો રિપોર્ટ પોઝિટિવ આવ્યો છે અને તેની વડનગરની હોસ્પિટલમાં સારવાર ચાલી રહી છે. વધતા કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને સમગ્ર રાજ્યમાં સર્વેલન્સ વધારવામાં આવ્યું છે અને અગાઉ જ્યાં કેસ નોંધાયા હતા તે 61 હોટસ્પોટ વિસ્તારોમાં ફરીથી સર્વે તેમજ જંતુનાશક દવાઓનો છંટકાવ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે.
આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાએ જણાવ્યું કે, ચાંદીપુરા વાયરસના લક્ષણો સાથે હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયેલા બાળકોમાંથી ત્રણના રિપોર્ટ પોઝિટિવ આવ્યા હતા અને સારવાર દરમિયાન તેમના મોત થયા હતા. તેમાં ગોધરાના બે બાળકો અને રાજસ્થાનના એક બાળકનો સમાવેશ થાય છે, જેને સારવાર માટે હિંમતનગર સિવિલ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. હાલમાં વિસનગરના એક બાળકનો ચાંદીપુરા વાયરસનો રિપોર્ટ પોઝિટિવ આવ્યો છે. તેને વધુ સારવાર માટે વડનગર જીએમઇઆરએસ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. હોસ્પિટલના ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર બાળકને પીડિયાટ્રિક ઇન્ટેન્સિવ કેર યુનિટ (PICU)માં રાખવામાં આવ્યો છે અને તેની સ્થિતિમાં ધીમે ધીમે સુધારો થઈ રહ્યો છે. આ ઉપરાંત સાબરકાંઠાના બે બાળકોમાં પણ ચાંદીપુરા વાયરસ જેવા લક્ષણો જોવા મળ્યા છે. તેમના સેમ્પલ ગાંધીનગરની જીબીઆરસી લેબોરેટરીમાં મોકલવામાં આવ્યા છે. રિપોર્ટ આવ્યા બાદ જ તેમની સ્થિતિ અંગે સ્પષ્ટતા થશે.
આરોગ્ય વિભાગે વર્ષ 2024 દરમિયાન જ્યાં ચાંદીપુરા વાયરસના કેસ નોંધાયા હતા તેવા તમામ 61 હોટસ્પોટ વિસ્તારોમાં ફરીથી સઘન સર્વે હાથ ધરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ વિસ્તારોમાં જંતુનાશક દવાઓનો છંટકાવ, મચ્છર અને સેન્ડફ્લાય નિયંત્રણ તેમજ લોકોમાં જાગૃતિ ફેલાવવાની કામગીરી શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર ચાંદીપુરા વાયરસ મુખ્યત્વે સેન્ડફ્લાય એટલે કે રેતીની માખીના કરડવાથી ફેલાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં અન્ય જંતુઓ પણ વાયરસ ફેલાવવામાં ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ગોધરા સહિત કેટલાક વિસ્તારોમાં સેન્ડફ્લાય મળી આવતા ત્યાં ખાસ તકેદારી રાખવામાં આવી રહી છે. સરકારે માત્ર સરકારી હોસ્પિટલો જ નહીં પરંતુ ખાનગી હોસ્પિટલો અને બાળરોગ નિષ્ણાતોને પણ એલર્ટ રહેવા સૂચના આપી છે. જો કોઈ બાળકમાં ઊંચો તાવ, બેભાન થવું, ઝટકા આવવા અથવા અન્ય ગંભીર લક્ષણો જોવા મળે તો તાત્કાલિક સરકારને જાણ કરીને સ્ક્રીનિંગ અને સારવાર શરૂ કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
ચાંદીપુરા વાયરસ માટે હાલમાં કોઈ ચોક્કસ રસી કે એન્ટિવાયરલ દવા ઉપલબ્ધ નથી. દર્દીની સ્થિતિ અને લક્ષણોને આધારે સારવાર આપવામાં આવે છે. તેથી સમયસર નિદાન અને હોસ્પિટલમાં સારવાર સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ચાંદીપુરા વાયરસનું નામ પ્રથમ વખત વર્ષ 1965માં મહારાષ્ટ્રના ચાંદીપુરા ગામમાં નોંધાયેલા કેસ પરથી પડ્યું હતું. ત્યારથી સમયાંતરે ગુજરાત સહિત દેશના કેટલાક રાજ્યોમાં તેના કેસો સામે આવતા રહ્યા છે. આ વાયરસ ખાસ કરીને નાના બાળકો માટે વધુ જોખમી માનવામાં આવે છે કારણ કે તે મગજમાં સોજો એટલે કે એન્સેફેલાઇટિસનું કારણ બની શકે છે.
2003માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ ચાંદીપુરા વાયરસનો મૃત્યુદર 56થી 75 ટકા સુધી નોંધાયો હતો. એટલે કે સંક્રમિત દર્દીઓમાં અડધાથી વધુ લોકોના જીવનું જોખમ રહે છે. જોકે સમયસર સારવાર અને યોગ્ય દેખરેખથી જીવ બચાવવાની શક્યતા વધી શકે છે. ચાંદીપુરા વાયરસના મુખ્ય લક્ષણોમાં અચાનક ઊંચો તાવ, ઉલટી, માથાનો દુખાવો, બેભાન થવું, ઝટકા આવવા, સતત ઊંઘ આવવી, ચીડિયાપણું અને મગજ પર અસર જેવા લક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે. લક્ષણો ખૂબ ઝડપથી ગંભીર બની શકે છે, તેથી બાળકોમાં આવા કોઈ પણ સંકેત દેખાય તો વિલંબ કર્યા વગર હોસ્પિટલ પહોંચવું જોઈએ.
આરોગ્ય વિભાગે બાળકોને સુરક્ષિત રાખવા માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ઉપાયો અપનાવવા અપીલ કરી છે.
- ઘરની આસપાસ અને આસપાસના વિસ્તારમાં સ્વચ્છતા રાખો અને ગંદકી એકઠી થવા ન દો.
- બાળકોને સંપૂર્ણ બાંયના કપડાં પહેરાવો અને શક્ય હોય ત્યાં મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરો.
- મચ્છર અને જંતુઓથી બચવા માટે રિપેલેન્ટ અથવા અન્ય સુરક્ષિત ઉપાયો અપનાવો.
- બાળકોને પૌષ્ટિક આહાર, પૂરતું પાણી અને ફળ-શાકભાજી આપીને રોગપ્રતિકારક શક્તિ મજબૂત રાખો.
- તાવ કે અન્ય ગંભીર લક્ષણો દેખાય તો જાતે દવા કરવાને બદલે તરત નજીકની હોસ્પિટલ અથવા આરોગ્ય કેન્દ્રમાં લઈ જાઓ.
- સોશિયલ મીડિયા પર ફરતી અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરો અને માત્ર આરોગ્ય વિભાગની સત્તાવાર માહિતીનું જ પાલન કરો.
આરોગ્ય વિભાગે લોકોને અપીલ કરી છે કે ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ સાવચેતી રાખવી ખૂબ જરૂરી છે. તંત્ર સતત સર્વેલન્સ, સ્ક્રીનિંગ અને જંતુ નિયંત્રણની કામગીરી કરી રહ્યું છે. વાલીઓએ ખાસ કરીને નાના બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર સતત નજર રાખવી જોઈએ અને કોઈ પણ શંકાસ્પદ લક્ષણ જણાય તો તાત્કાલિક તબીબી સારવાર લેવી જોઈએ. સમયસર સારવાર અને સાવચેતી જ ચાંદીપુરા વાયરસ સામે સૌથી અસરકારક હથિયાર બની શકે છે.
