હોલિવૂડના જાણીતા ફિલ્મમેકર હાર્વે વીનસ્ટેનને ન્યૂયોર્કની કોર્ટે યૌન અપરાધના કેસમાં 15 વર્ષની જેલની સજા સંભળાવી છે. ‘પ્રોજેક્ટ રનવે’ રિયાલિટી ટીવી શોની પ્રોડક્શન ટીમમાં આસિસ્ટન્ટ તરીકે કામ કરી ચૂકેલી મિરિયમ હેલી સાથે જોડાયેલા કેસમાં દોષિત ઠર્યા બાદ વીનસ્ટેનને આ સજા આપવામાં આવી છે. વર્ષ 2025માં થયેલી ફરીથી ટ્રાયલ બાદ હવે કોર્ટ દ્વારા સજા જાહેર કરવામાં આવી છે. સજા જાહેર કરવામાં આવી ત્યારે વીનસ્ટેન કોર્ટમાં હાજર હતો. તેણે પોતાના જીવનમાં ભૂલો થઈ હોવાનું સ્વીકાર્યું અને તેના માટે માફી પણ માંગી. જોકે સાથે જ તેણે જે ગુનામાં તેને દોષિત ઠરાવવામાં આવ્યો છે તેમાં પોતે નિર્દોષ હોવાનો દાવો પણ ફરી કર્યો હતો.
આ રીતે કોર્ટમાં વીનસ્ટેનનું નિવેદન બે અલગ બાબતો પર કેન્દ્રિત રહ્યું. એક તરફ તેણે પોતાના વર્તન અને જીવનમાં થયેલી ભૂલો માટે માફી માંગી, જ્યારે બીજી તરફ કેસમાં પોતાની બેગુનાહીનો દાવો જાળવી રાખ્યો. કોર્ટે સજા સંભળાવતી વખતે વીનસ્ટેનના ફિલ્મી કરિયરનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જજે કહ્યું કે વીનસ્ટેનને તેની ફિલ્મો અને હોલિવૂડમાં તેના યોગદાન માટે યાદ કરવામાં આવી શકે છે, પરંતુ જે ગુનામાં તેને દોષિત ઠરાવવામાં આવ્યો છે તેની ગંભીરતા સામે તેની ફિલ્મી ઓળખ નાની પડી જાય છે.
હાર્વે વીનસ્ટેન એક સમયે હોલિવૂડના સૌથી શક્તિશાળી ફિલ્મ નિર્માતાઓમાં ગણાતો હતો. અનેક મોટી ફિલ્મોના નિર્માણ અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સાથે તેનું નામ જોડાયેલું હતું. પરંતુ વર્ષ 2017માં અનેક મહિલાઓ દ્વારા તેની સામે યૌન ઉત્પીડન અને યૌન શોષણના આરોપો જાહેર થયા બાદ તેની કારકિર્દી અને જાહેર છબીમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો હતો. આ મામલો વર્ષો સુધી કોર્ટમાં ચાલ્યો. ન્યૂયોર્કમાં અગાઉ થયેલી કાર્યવાહી બાદ કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં ફેરફાર આવ્યો અને કેસની ફરીથી ટ્રાયલ કરવામાં આવી. વર્ષ 2025ની આ ફરીથી ટ્રાયલમાં મિરિયમ હેલી સાથે જોડાયેલા યૌન અપરાધના કેસમાં વીનસ્ટેનને ફરી દોષિત ઠરાવવામાં આવ્યો હતો. હવે આ મામલે તેને 15 વર્ષની સજા આપવામાં આવી છે.
વીનસ્ટેન સામે માત્ર ન્યૂયોર્કમાં જ કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ નથી. કેલિફોર્નિયામાં પણ એક અલગ કેસમાં તેને દુષ્કર્મ અને યૌન હુમલા સંબંધિત ગુનામાં 16 વર્ષની જેલની સજા અગાઉથી મળી ચૂકી છે. આમ અલગ-અલગ રાજ્યોમાં તેની સામે અલગ કેસ અને સજાઓની કાયદાકીય પ્રક્રિયા ચાલી છે. હાર્વે વીનસ્ટેનનું નામ #MeToo આંદોલન સાથે પણ ખૂબ નજીકથી જોડાયેલું છે. વર્ષ 2017માં તેના સામે અનેક મહિલાઓએ પોતાના અનુભવો જાહેર કર્યા બાદ દુનિયાભરમાં કાર્યસ્થળ પર યૌન ઉત્પીડન, સત્તાનો દુરુપયોગ અને મહિલાઓની સુરક્ષા અંગે મોટી ચર્ચા શરૂ થઈ હતી.
જોકે #MeToo અભિયાનની શરૂઆત હાર્વે વીનસ્ટેન કેસથી થઈ નહોતી. ‘Me Too’ શબ્દનો ઉપયોગ સામાજિક કાર્યકર તરાના બર્કે વર્ષ 2006માં યૌન હિંસાનો ભોગ બનેલી મહિલાઓને એકબીજાને સહારો આપવા માટે શરૂ કર્યો હતો. વર્ષ 2017માં હોલિવૂડમાં વીનસ્ટેન સામેના આરોપો સામે આવ્યા બાદ અભિનેત્રી એલિસા મિલાનોએ સોશિયલ મીડિયા પર #MeToo સાથે મહિલાઓને પોતાના અનુભવો શેર કરવા કહ્યું હતું. ત્યારબાદ આ હેશટેગ ખૂબ ઝડપથી દુનિયાભરમાં ફેલાયો. લાખો મહિલાઓએ પોતાના અનુભવો જાહેર કર્યા અને મનોરંજન જગતથી લઈને મીડિયા, રાજકારણ અને કોર્પોરેટ ક્ષેત્ર સુધી અનેક લોકો સામે આરોપો સામે આવ્યા.
ભારતમાં પણ વર્ષ 2018 દરમિયાન #MeToo અભિયાનની વ્યાપક અસર જોવા મળી હતી. બોલિવૂડ, મીડિયા અને મનોરંજન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી અનેક મહિલાઓએ જાહેરમાં પોતાના અનુભવો અને આરોપો રજૂ કર્યા હતા. ભારતમાં #MeToo ચર્ચાને સૌથી વધુ ગતિ આપનારા મામલાઓમાં તનુશ્રી દત્તા અને નાના પાટેકર સાથે જોડાયેલો વિવાદ સામેલ હતો. તનુશ્રી દત્તાએ આરોપ મૂક્યો હતો કે વર્ષ 2008માં એક ફિલ્મના શૂટિંગ દરમિયાન નાના પાટેકરે તેની સાથે ગેરવર્તણૂક કરી હતી. નાના પાટેકરે આ આરોપો નકાર્યા હતા. આ મામલાએ ભારતમાં #MeToo અંગેની ચર્ચાને મોટા સ્તરે આગળ વધારી હતી.
ફિલ્મમેકર સાજિદ ખાન સામે પણ આ સમયગાળા દરમિયાન અનેક મહિલાઓએ આરોપો લગાવ્યા હતા. મોડેલ અને અભિનેત્રી સલોની ચોપરા, પત્રકાર કરિશ્મા ઉપાધ્યાય અને અભિનેત્રી રેચલ વ્હાઇટ સહિતની મહિલાઓએ તેમની સામે યૌન દુર્વ્યવહાર અથવા અનુચિત વર્તનના આરોપો મૂક્યા હતા. વિવાદ વધ્યા બાદ સાજિદ ખાને ‘હાઉસફુલ 4’ના નિર્દેશનથી દૂરી બનાવી હતી. સાજિદે આરોપોને નકાર્યા હતા. સંગીતકાર અનુ મલિકનું નામ પણ #MeToo દરમિયાન ચર્ચામાં આવ્યું હતું. ગાયિકા સોના મોહાપાત્રા અને શ્વેતા પંડિત સહિતની મહિલાઓએ તેમની સામે અનુચિત વર્તનના આરોપો મૂક્યા હતા. અનુ મલિકે તેમની સામે કરવામાં આવેલા આરોપોને નકાર્યા હતા.
ટીવી અને ફિલ્મ જગત સાથે જોડાયેલો આલોક નાથનો મામલો પણ ભારે ચર્ચામાં રહ્યો હતો. લેખિકા અને પ્રોડ્યુસર વિંતા નંદાએ તેમના પર ગંભીર યૌન શોષણનો આરોપ મૂક્યો હતો. આલોક નાથે આ આરોપોને નકાર્યા હતા. આ મામલો પણ #MeToo અભિયાન દરમિયાન ભારતમાં સૌથી વધુ ચર્ચાયેલા આરોપોમાં સામેલ રહ્યો હતો. ફિલ્મમેકર વિકાસ બહલ સામે પણ એક મહિલાએ યૌન ગેરવર્તણૂકનો આરોપ મૂક્યો હતો. આ આરોપને લઈને ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં લાંબી ચર્ચા ચાલી હતી. બાદમાં આંતરિક તપાસ અને કાયદાકીય મુદ્દાઓને લઈને પણ અલગ-અલગ દાવા સામે આવ્યા હતા.
ફિલ્મમેકર સુભાષ ઘાઈ સામે પણ #MeToo દરમિયાન આરોપો સામે આવ્યા હતા, જેને તેમણે નકાર્યા હતા. અભિનેતા રજત કપૂર સામે કેટલીક મહિલાઓએ અનુચિત વર્તન અંગે આરોપો મૂક્યા બાદ તેમણે પોતાના કોઈ વર્તનથી કોઈને દુઃખ થયું હોય તો તેના માટે જાહેરમાં માફી માંગી હતી. આ તમામ કેસોની કાયદાકીય સ્થિતિ એકસરખી નથી. કેટલાક મામલામાં માત્ર જાહેર આરોપો કરવામાં આવ્યા હતા, કેટલાકમાં ફરિયાદ નોંધાઈ હતી, જ્યારે કેટલાક કેસોમાં તપાસ અથવા કોર્ટની કાર્યવાહી થઈ હતી. તેથી માત્ર #MeToo હેઠળ કોઈનું નામ સામે આવવું અને કોર્ટ દ્વારા દોષિત ઠરાવવામાં આવવું બંને અલગ બાબતો છે.
હાર્વે વીનસ્ટેનનો હાલનો મામલો આ દૃષ્ટિએ અલગ છે, કારણ કે મિરિયમ હેલી સાથે જોડાયેલા કેસમાં ફરીથી ટ્રાયલ બાદ કોર્ટ દ્વારા તેને દોષિત ઠરાવવામાં આવ્યો અને હવે 15 વર્ષની જેલની સજા પણ સંભળાવવામાં આવી છે. હાર્વે વીનસ્ટેન કેસે ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં સત્તા અને પ્રભાવ ધરાવતા લોકો સામે ફરિયાદ કરવી કેટલી મુશ્કેલ હોઈ શકે છે તે અંગે પણ વૈશ્વિક ચર્ચા શરૂ કરી હતી. #MeToo બાદ ઘણી કંપનીઓ અને મનોરંજન સંસ્થાઓએ કાર્યસ્થળ પર યૌન ઉત્પીડન સંબંધિત નિયમો અને ફરિયાદ વ્યવસ્થાની ફરી સમીક્ષા કરી હતી.
વીનસ્ટેન એક સમયે હોલિવૂડમાં ઓસ્કાર જીતનારી અને મોટી કમાણી કરનારી અનેક ફિલ્મો સાથે જોડાયેલો શક્તિશાળી નિર્માતા હતો. પરંતુ વર્ષ 2017 પછી સામે આવેલા આરોપો અને ત્યારબાદની કાયદાકીય કાર્યવાહીએ તેની કારકિર્દીને સંપૂર્ણ રીતે બદલી નાખી. હવે ન્યૂયોર્કની કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલી 15 વર્ષની સજા વીનસ્ટેન સામે ચાલી રહેલી લાંબી કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય છે. તેણે કોર્ટમાં પોતાની ભૂલો માટે માફી માંગી હોવા છતાં દોષિત ઠરાવવાના નિર્ણય સામે પોતાની બેગુનાહીનો દાવો ચાલુ રાખ્યો છે. બીજી તરફ કોર્ટના નિર્ણય સાથે વીનસ્ટેનનું નામ ફરી એકવાર #MeToo આંદોલન અને તેના પછી થયેલા મોટા સામાજિક બદલાવોની ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યું છે.
