દેશમાં પેટ્રોલમાં 20 ટકા ઈથેનોલ મિશ્રણ એટલે કે E20ને લઈને ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે કેન્દ્રીય રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ અને હાઇવે મંત્રી નીતિન ગડકરીએ મોટી જાહેરાત કરી છે. તેમણે કહ્યું છે કે આગામી ઓક્ટોબરમાં 100 ટકા ઈથેનોલ પર ચાલી શકે તેવી Toyota Innovaના લોન્ચ માટે તેમને આમંત્રણ મળ્યું છે. આ કાર ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજી સાથે ઇલેક્ટ્રિફાઇડ પાવરટ્રેનનો ઉપયોગ કરશે. જોકે Toyota તરફથી ઓક્ટોબરમાં આ કારના કોમર્શિયલ લોન્ચ અંગે હજુ અલગથી સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. દિલ્હીમાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન ગડકરીએ ઈથેનોલ અને ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોના ઉપયોગની તરફેણ કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે દુનિયાના 19 દેશોમાં ઈથેનોલનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. તેમણે ભારતમાં પણ વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ વધારવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
ગડકરીના જણાવ્યા પ્રમાણે તેમને ઓક્ટોબરમાં Toyota Innovaના એવા મોડલના લોન્ચ માટે આમંત્રણ મળ્યું છે જે 100 ટકા ઈથેનોલ એટલે કે E100 પર ચાલી શકશે. આ વાહનમાં માત્ર ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન નહીં પરંતુ ઇલેક્ટ્રિફાઇડ પાવરટ્રેનનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. ગડકરીએ આ વાહનના ખર્ચ અંગે પણ મોટો દાવો કર્યો છે. તેમના કહેવા પ્રમાણે ઈથેનોલ અને ઇલેક્ટ્રિફાઇડ ટેક્નોલોજીના ઉપયોગને કારણે આ કાર ચલાવવાનો ખર્ચ પેટ્રોલના આશરે 25 રૂપિયા પ્રતિ લીટર જેટલા ખર્ચની સમકક્ષ થઈ શકે છે. જોકે આ આંકડો ગડકરી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલો અંદાજ છે. તેને ઈથેનોલની વાસ્તવિક પંપ કિંમત અથવા Toyota દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલો સત્તાવાર માઇલેજ-ખર્ચનો આંકડો માનવો યોગ્ય નહીં ગણાય.
100 ટકા ઈથેનોલ પર ચાલતી કારની ચર્ચા અચાનક શરૂ થઈ નથી. Toyota છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ભારતમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ અને હાઇબ્રિડ ટેક્નોલોજી પર કામ કરી રહી છે. ઓગસ્ટ 2023માં કંપનીએ Innova Hycross પર આધારિત Electrified Flex Fuel Vehicleનું પ્રોટોટાઇપ દિલ્હીમાં રજૂ કર્યું હતું. આ વાહનને BS6 Stage-II નિયમોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ ટેક્નોલોજીની ખાસ વાત એ છે કે તેમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિનની સાથે Strong Hybrid Electric Vehicle સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે ઈથેનોલની એનર્જી ડેન્સિટી પેટ્રોલ કરતાં ઓછી હોવાથી માઇલેજ પર અસર પડી શકે છે. Toyotaના જણાવ્યા પ્રમાણે ઇલેક્ટ્રિક પાવરટ્રેન સાથે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન જોડવાથી આ પડકારને અમુક હદ સુધી ઓછો કરી શકાય છે.
Toyotaએ 2023માં પ્રોટોટાઇપ રજૂ કરતી વખતે જણાવ્યું હતું કે ચોક્કસ ટેસ્ટ કન્ડિશનમાં Strong Hybrid સિસ્ટમ પેટ્રોલ એન્જિન બંધ રાખીને લગભગ 60 ટકા સમય ઇલેક્ટ્રિક મોડમાં કામ કરી શકે છે અને કુલ અંતરના લગભગ 40 ટકા સુધી ઇલેક્ટ્રિક મોડમાં ચાલી શકે છે. એટલે “60 ટકા વીજળી” જેવી વાતનો અર્થ કાર પોતાની જરૂરિયાતની 60 ટકા વીજળી અલગથી ઉત્પન્ન કરે છે એવો સીધો અર્થ નથી. અહીં મુખ્ય વાત હાઇબ્રિડ સિસ્ટમ કેટલો સમય ઇલેક્ટ્રિક મોડમાં કામ કરી શકે તેની છે. આ ટેક્નોલોજીમાં કાર સંપૂર્ણ બેટરી ઇલેક્ટ્રિક વાહન જેવી મોટી બેટરી પર આધારિત નથી. તેમાં એન્જિન, ઈથેનોલ આધારિત ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમ અને હાઇબ્રિડ ઇલેક્ટ્રિક પાવરટ્રેન સાથે મળીને કામ કરે છે.
હવે ગડકરીના તાજેતરના નિવેદન બાદ ઓક્ટોબરમાં આ ટેક્નોલોજીનું આગળનું સ્વરૂપ રજૂ થવાની ચર્ચા છે. જોકે Toyotaએ 2023ના પ્રોટોટાઇપ વિશે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આગળના તબક્કામાં વધુ કેલિબ્રેશન, હોમોલોગેશન અને સર્ટિફિકેશનની જરૂર પડશે. તેથી ઓક્ટોબરમાં રજૂ થનાર વાહનનું અંતિમ મોડલ, કિંમત, વેચાણ ક્યારે શરૂ થશે અને દેશભરમાં તેની ઉપલબ્ધતા કેવી રહેશે તે અંગે કંપનીની સત્તાવાર જાહેરાત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. 100 ટકા ઈથેનોલ પર ચાલતા વાહનોની ચર્ચા એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે ભારતમાં E20 પેટ્રોલનો ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો છે. E20નો અર્થ 80 ટકા પેટ્રોલ અને 20 ટકા ઈથેનોલનું મિશ્રણ છે. ભારતમાં 2025-26 દરમિયાન પેટ્રોલમાં 20 ટકા ઈથેનોલ મિશ્રણનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવામાં આવ્યું છે. 2013-14માં આ પ્રમાણ 1.5 ટકાથી પણ ઓછું હતું.
ઈથેનોલનો ઉપયોગ વધારવા પાછળ સરકારના અનેક હેતુ છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ 88.5 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. તેથી સ્થાનિક સ્તરે તૈયાર થતા ઈથેનોલનો વધુ ઉપયોગ થાય તો પેટ્રોલમાં ક્રૂડ ઓઈલ આધારિત ઇંધણનો હિસ્સો ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. સાથે વિદેશી ચલણની બચત અને ખેડૂતો માટે કૃષિ પાકની નવી માંગ ઊભી કરવાનો પણ હેતુ છે. ઈથેનોલ માત્ર શેરડીમાંથી જ બનાવવામાં આવતું નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં તેના ઉત્પાદન માટે મકાઈ, નુકસાન પામેલું અનાજ, વધારાના ચોખા અને શેરડી આધારિત અલગ-અલગ ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ વધારવામાં આવ્યો છે. આ નીતિના કારણે દેશમાં ઈથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં પણ મોટો વધારો થયો છે. વર્ષ 2014માં ભારતની કુલ ઈથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા આશરે 421 કરોડ લીટર હતી. 2026 સુધીમાં આ ક્ષમતા વધીને લગભગ 2,000 કરોડ લીટર સુધી પહોંચી ગઈ છે. એટલે લગભગ 12 વર્ષમાં ઉત્પાદન ક્ષમતા આશરે પાંચ ગણી થઈ છે.
ગડકરી ઈથેનોલને ખેડૂતોની આવક સાથે પણ જોડતા આવ્યા છે. તેમના મતે મકાઈ સહિતના કૃષિ પાકમાંથી ઈથેનોલ ઉત્પાદન વધવાથી ખેડૂતો માટે નવી માંગ ઊભી થઈ શકે છે. તેમણે તાજેતરના કાર્યક્રમમાં મકાઈમાંથી ઈથેનોલ ઉત્પાદનના કારણે ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારના ખેડૂતોને લગભગ 45 હજાર કરોડ રૂપિયાનો લાભ થયો હોવાનો દાવો પણ કર્યો હતો. જોકે 100 ટકા ઈથેનોલ વાહન માટે માત્ર કાર તૈયાર હોવી પૂરતી નથી. E100 ઇંધણની ઉપલબ્ધતા, ફ્યુઅલ પંપનું નેટવર્ક, વાહનની કિંમત, માઇલેજ, એન્જિનની લાંબા ગાળાની કામગીરી, સર્વિસિંગ અને ગ્રાહકો માટે વોરંટી જેવી બાબતો પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનની ખાસિયત એ છે કે તેનું એન્જિન અલગ-અલગ પ્રમાણમાં ઈથેનોલ ધરાવતા ઇંધણ સાથે કામ કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે. પરંતુ હાલના દરેક પેટ્રોલ વાહનમાં 100 ટકા ઈથેનોલ નાખી શકાય એવું નથી. વાહન જે પ્રકારના ઇંધણ માટે બનાવવામાં અને પ્રમાણિત કરવામાં આવ્યું હોય તે જ ઇંધણનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે.
હવે ઓક્ટોબર પર નજર રહેશે. નીતિન ગડકરીએ 100 ટકા ઈથેનોલ પર ચાલતી Toyota Innovaના લોન્ચ માટે આમંત્રણ મળ્યાનું જણાવ્યું છે, પરંતુ ગ્રાહકો માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ માહિતી Toyotaની સત્તાવાર જાહેરાત બાદ જ સ્પષ્ટ થશે. કારનું અંતિમ મોડલ કયું હશે, તેની કિંમત કેટલી રહેશે, તે સીધી રીતે ગ્રાહકો માટે વેચાણમાં આવશે કે ટેક્નોલોજી પ્રદર્શનના રૂપમાં રજૂ થશે અને E100 ઇંધણ ક્યાં ઉપલબ્ધ થશે તેવા સવાલોના જવાબ હજુ આવવાના બાકી છે. જો આ ટેક્નોલોજી મોટા પાયે વ્યવહારુ બને તો ભારત માટે પેટ્રોલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા, ઘરેલું બાયોફ્યુઅલનો ઉપયોગ વધારવા અને કૃષિ આધારિત ઈથેનોલ અર્થતંત્રને આગળ વધારવાની દિશામાં તે મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે. હાલ માટે ગડકરીની જાહેરાતે 100 ટકા ઈથેનોલ અને ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધા છે.
