ઇન્સ્ટાગ્રામ અને અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર હાલ 1980ના દાયકાના લુકમાં AIથી ફોટા બનાવવાનો ટ્રેન્ડ જોરશોરથી ચાલી રહ્યો છે. લોકો પોતાના આજના ફોટાને AI ટૂલમાં અપલોડ કરીને તેને જૂના જમાનાના ફોટા જેવો બનાવી રહ્યા છે. કોઈ 80ના દાયકાના બોલિવૂડ હીરો-હીરોઈન જેવો લુક બનાવી રહ્યું છે તો કોઈ જૂના પરિવારના ફોટા અથવા લગ્નના ફોટા જેવી તસવીર બનાવી રહ્યું છે. આ ટ્રેન્ડ મનોરંજન માટે ઝડપથી લોકપ્રિય થયો છે, પરંતુ તેની પાછળ AIના વધતા પર્યાવરણીય ખર્ચને લઈને પણ સવાલો ઊભા થયા છે.
એક ફોટો પાછળ કેટલું પાણી વપરાય છે
AIથી ફોટો બનાવવાની પ્રક્રિયા માત્ર મોબાઈલ કે કમ્પ્યુટર પર થતી હોય એવું લાગે છે, પરંતુ હકીકતમાં આ કામ દૂર આવેલા ડેટા સેન્ટરના શક્તિશાળી કમ્પ્યુટર પર થાય છે. આ ડેટા સેન્ટરના સર્વર સતત કામ કરતા હોવાથી ગરમી પેદા થાય છે. તેને ઠંડું રાખવા માટે પાણી અને અન્ય કૂલિંગ સિસ્ટમની જરૂર પડે છે. આ ઉપરાંત AI ચલાવવા માટે જરૂરી વીજળી બનાવવામાં પણ પાણીનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. કેટલાક અંદાજ મુજબ એક AI ઈમેજ બનાવવામાં લગભગ 5થી 50 મિલીલીટર પાણીનો વપરાશ થઈ શકે છે. જોકે આ આંકડો ચોક્કસ નથી અને AI મોડલ, ડેટા સેન્ટર, કૂલિંગ પદ્ધતિ અને વીજળીના સ્ત્રોત પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. અન્ય એક અંદાજમાં એક AI ઈમેજ માટે વીજળી સાથે જોડાયેલ પાણીનો વપરાશ લગભગ 29 મિલીલીટર જણાવાયો છે.
લાખો ફોટા બને તો વપરાશ પણ મોટો
એક વ્યક્તિ એક ફોટો બનાવે ત્યારે પાણીનો વપરાશ બહુ મોટો લાગતો નથી. પરંતુ જ્યારે એક જ ટ્રેન્ડમાં લાખો લોકો AIથી અનેક ફોટા બનાવે ત્યારે કુલ વપરાશ ઘણો વધી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો એક AI ફોટા માટે 5થી 50 મિલીલીટર પાણીનો અંદાજ લેવામાં આવે અને એક દિવસમાં 1 કરોડ ફોટા બનાવવામાં આવે, તો કુલ પાણીનો અંદાજ આશરે 50 હજારથી 5 લાખ લિટર સુધી પહોંચી શકે છે. આ ગણતરી માત્ર એક અંદાજ સમજાવવા માટે છે. વાસ્તવિક વપરાશ AI મોડલ અને ડેટા સેન્ટરની ટેક્નોલોજી પ્રમાણે ઘણો અલગ હોઈ શકે છે.
પાણીની સાથે વીજળીનો પણ મોટો ખર્ચ
AI ઈમેજ બનાવવામાં માત્ર પાણી જ નહીં, વીજળીનો પણ ઉપયોગ થાય છે. ફોટો જનરેશન સામાન્ય ટેક્સ્ટ જવાબ કરતાં વધુ કમ્પ્યુટિંગ શક્તિ માંગી શકે છે. એક સંશોધનના બેન્ચમાર્કમાં અલગ-અલગ જનરેટિવ AI મોડલની કામગીરી માપવામાં આવી હતી. તેમાં ઈમેજ જનરેશન માટે સરેરાશ ઊર્જા વપરાશ ટેક્સ્ટ જેવા ઘણા કાર્યો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે જોવા મળ્યો હતો. જોકે અલગ મોડલ અને હાર્ડવેરમાં આ વપરાશમાં મોટો તફાવત હોઈ શકે છે.
AIનો ઉપયોગ વધતા ડેટા સેન્ટર પર દબાણ
AIનો ઉપયોગ માત્ર ફોટા બનાવવા પૂરતો મર્યાદિત નથી. ચેટબોટ, વીડિયો, અવાજ, અનુવાદ અને અન્ય અનેક સેવાઓ માટે પણ મોટા ડેટા સેન્ટરની જરૂર પડે છે. અમેરિકાની એનર્જી ઈન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશનના તાજેતરના અંદાજ મુજબ AI આધારિત ડેટા સેન્ટરની વધતી માંગને કારણે અમેરિકામાં વીજળીનો કુલ વપરાશ 2026 અને 2027માં નવા રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી શકે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના 2026ના અહેવાલમાં પણ AIના વધતા ઉપયોગ સાથે ઊર્જા, પાણી અને જમીન પર પડતી અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
આ ટ્રેન્ડમાં લાખો લોકો જોડાયા
80ના દાયકાના AI ફોટાનો ટ્રેન્ડ માત્ર સામાન્ય સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ પૂરતો નથી રહ્યો. ભારતમાં રાજકારણીઓ અને જાણીતી હસ્તીઓ પણ આ ટ્રેન્ડ સાથે જોડાઈ છે. Instagram અને X પર લોકો પોતાના ફોટાને જૂના જમાનાની ફિલ્મ, પરિવારના આલ્બમ અથવા 80ના દાયકાની સ્ટુડિયો તસવીર જેવા લુકમાં બનાવી રહ્યા છે. આ ટ્રેન્ડની લોકપ્રિયતા એટલી વધી છે કે ભારતમાં 10 સપ્ટેમ્બરે “ChatGPT download” માટેના Google સર્ચમાં પણ મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. 1980s AI photo prompt સંબંધિત સર્ચમાં પણ ભારે વધારો નોંધાયો.
AIનો ઉપયોગ બંધ કરવાનો મુદ્દો નથી, સમજદારીથી ઉપયોગ જરૂરી
નિષ્ણાતો માટે મુદ્દો એ નથી કે લોકો AI ફોટા બનાવવાનું બંધ કરી દે. મુખ્ય સવાલ એ છે કે AIનો વધતો ઉપયોગ કેટલો સંસાધન આધારિત છે અને તેને વધુ કાર્યક્ષમ કેવી રીતે બનાવી શકાય. ડેટા સેન્ટરમાં વધુ કાર્યક્ષમ કમ્પ્યુટર, ઓછા પાણીવાળી કૂલિંગ પદ્ધતિ, નવીનીકરણીય ઊર્જાનો ઉપયોગ અને વધુ કાર્યક્ષમ AI મોડલથી આ પર્યાવરણીય અસર ઘટાડવાની શક્યતા છે. એટલે 80ના દાયકાનો એક AI ફોટો બનાવવો પોતે કોઈ મોટું પર્યાવરણીય સંકટ નથી. પરંતુ આવા કરોડો ફોટા અને અન્ય AI સેવાઓનો સતત વધતો ઉપયોગ થાય ત્યારે તેની કુલ અસરને અવગણી શકાય નહીં.
