ભરૂચના દહેજ GIDC વિસ્તારમાં શનિવારે સાંજે એક મોટી ઔદ્યોગિક દુર્ઘટના સર્જાઈ હતી. અહીં આવેલી વિઝન પ્રોડક્ટ્સ પ્રા. લિ. કંપનીના પ્લાન્ટમાં અચાનક પ્રચંડ બ્લાસ્ટ થતાં સમગ્ર વિસ્તારમાં અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો હતો. બ્લાસ્ટ બાદ થોડી જ વારમાં પ્લાન્ટમાં વિકરાળ આગ ભભૂકી ઊઠી હતી. આગની જ્વાળાઓ અને ધુમાડાના ગોટેગોટા દૂર સુધી દેખાતા હોવાથી આસપાસના વિસ્તારમાં ભયનો માહોલ ફેલાઈ ગયો હતો. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ, કંપનીના પ્લાન્ટમાં સોલ્વંટના એક ડ્રમમાં અચાનક વિસ્ફોટ થયો હતો. ત્યારબાદ આગે ઝડપથી વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હતું. પ્લાન્ટમાં રહેલા અન્ય જ્વલનશીલ પદાર્થોને કારણે આગ વધુ ઝડપથી ફેલાઈ હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, આગ લાગવાનું ચોક્કસ કારણ હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટ થયું નથી અને સમગ્ર ઘટનાની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.
વિસ્ફોટ એટલો પ્રચંડ હતો કે તેનો ધડાકો દહેજ GIDCથી આશરે 7 કિલોમીટર દૂર સુધી સંભળાયો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. અચાનક આવેલા મોટા અવાજથી આસપાસના લોકોમાં ગભરાટ ફેલાયો હતો. અનેક લોકોને શરૂઆતમાં શું થયું તે સમજાયું નહોતું. ત્યારબાદ પ્લાન્ટ તરફથી આકાશમાં ઊંચે સુધી જતા ધુમાડાના ગોટેગોટા દેખાતા ઘટનાની ગંભીરતા સામે આવી હતી. આગે જોતજોતામાં સમગ્ર પ્લાન્ટને પોતાની ઝપેટમાં લઈ લીધો હતો. આગની વિકરાળતા એટલી વધારે હતી કે દૂરથી પણ તેની જ્વાળાઓ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી. પ્લાન્ટમાંથી નીકળતા કાળા ધુમાડાના ગોટેગોટા સમગ્ર વિસ્તારમાં છવાઈ ગયા હતા. ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં કેમિકલ અને અન્ય જ્વલનશીલ સામગ્રીના કારણે આગ પર કાબૂ મેળવવો ફાયર વિભાગ માટે પડકારજનક બન્યો હતો.
ઘટનાની જાણ થતાં જ દહેજ સહિત આસપાસના વિસ્તારોમાંથી ફાયર બ્રિગેડની ટીમોને તાત્કાલિક ઘટનાસ્થળે મોકલવામાં આવી હતી. આગની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને 7થી વધુ ફાયર ફાઇટિંગ ટીમો સ્થળ પર પહોંચી હતી. ફાયર વિભાગના જવાનોએ આગને કાબૂમાં લેવા માટે પાણીની સાથે ફોમનો પણ ઉપયોગ શરૂ કર્યો હતો. આગને વધુ વિસ્તરતી અટકાવવા માટે આસપાસના વિસ્તારમાં પણ તકેદારી રાખવામાં આવી હતી. ફાયર બ્રિગેડની ટીમોએ આગ પર સતત પાણી અને ફોમનો મારો ચલાવ્યો હતો. જોકે, પ્લાન્ટમાં આગનું પ્રમાણ વધારે હોવાથી તેને કાબૂમાં લેવા માટે ભારે જહેમત ઉઠાવવી પડી હતી. ફાયર વિભાગની ટીમો દ્વારા આગના અલગ-અલગ વિસ્તારોને નિશાન બનાવીને કામગીરી કરવામાં આવી રહી હતી. આગ સંપૂર્ણપણે કાબૂમાં આવે તે માટે લાંબા સમય સુધી કામગીરી કરવાની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી.
સદનસીબે, હાલની પ્રાથમિક માહિતી પ્રમાણે આ ઘટનામાં કોઈ જાનહાનિ થઈ નથી. બ્લાસ્ટ અને ત્યારબાદ લાગેલી આગ કેટલી ગંભીર હતી તે જોતા જાનહાનિ ન થવી રાહતની બાબત છે. જોકે, પ્લાન્ટમાં કામદારોની હાજરી, તેમને સમયસર બહાર કાઢવામાં આવ્યા કે નહીં અને કોઈ વ્યક્તિને ઈજા થઈ છે કે નહીં તે અંગેની વધુ સત્તાવાર વિગતોની રાહ જોવામાં આવી રહી છે. ઘટના બાદ સ્થાનિક પોલીસ અને ફાયર વિભાગની ટીમોએ પણ તપાસ શરૂ કરી છે. બ્લાસ્ટ કયા કારણે થયો, સોલ્વંટના ડ્રમમાં કઈ રીતે વિસ્ફોટ થયો અને ત્યારબાદ આગ કયા કારણોસર ઝડપથી ફેલાઈ તે અંગે તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. પ્લાન્ટમાં સુરક્ષાના કયા પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા અને આગ સામેની વ્યવસ્થા પૂરતી હતી કે નહીં તે અંગે પણ તપાસ થઈ શકે છે. દહેજ GIDC ગુજરાતના મહત્વના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાંનું એક છે. અહીં મોટી સંખ્યામાં કેમિકલ, પેટ્રોકેમિકલ અને અન્ય ઔદ્યોગિક એકમો આવેલા છે. આવા વિસ્તારોમાં જ્વલનશીલ અને કેમિકલ આધારિત સામગ્રીનો ઉપયોગ થતો હોવાથી આગ અથવા બ્લાસ્ટની ઘટના ઝડપથી ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. આ કારણે આવી ઘટનાઓમાં ફાયર સેફ્ટી અને ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સિસ્ટમનું મહત્વ ખૂબ વધી જાય છે.
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર દહેજ જેવા મોટા ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને સવાલો ઊભા કર્યા છે. ખાસ કરીને પ્લાન્ટમાં સોલ્વંટ જેવા જ્વલનશીલ પદાર્થોનો સંગ્રહ અને તેનો ઉપયોગ કઈ રીતે કરવામાં આવતો હતો, સુરક્ષા ધોરણોનું પાલન થતું હતું કે નહીં અને ઇમરજન્સી સમયે કર્મચારીઓ માટે પૂરતી સુરક્ષા વ્યવસ્થા હતી કે નહીં તેની તપાસ જરૂરી બની છે. હાલ ફાયર વિભાગની ટીમો દ્વારા આગને સંપૂર્ણપણે નિયંત્રણમાં લેવા અને કોઈ છુપાયેલા જોખમો ન રહે તેની ખાતરી કરવા કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે. પ્લાન્ટમાં આગના કારણે કેટલું નુકસાન થયું છે તેનો અંદાજ પણ આગ સંપૂર્ણપણે કાબૂમાં આવ્યા બાદ જ સામે આવશે. કંપનીની મશીનરી, ઉત્પાદન એકમ અને અન્ય સામગ્રીને કેટલું નુકસાન થયું છે તે અંગે પણ આગામી સમયમાં વધુ માહિતી મળી શકે છે.
બ્લાસ્ટનો અવાજ દૂર સુધી સંભળાયો અને આગના ધુમાડાના ગોટેગોટા પણ ઘણા અંતરેથી દેખાયા હોવાથી ઘટનાની ગંભીરતા સ્પષ્ટ થઈ હતી. જોકે, અત્યાર સુધી જાનહાનિ અંગે કોઈ માહિતી સામે ન આવતાં રાહત છે. હવે સ્થાનિક તંત્ર માટે સૌથી મહત્વનું કામ આગને સંપૂર્ણપણે કાબૂમાં લેવું અને પ્લાન્ટ તથા આસપાસના વિસ્તારમાં કોઈ વધુ જોખમ ન રહે તેની ખાતરી કરવાનું છે. ઘટનાનું ચોક્કસ કારણ તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ જાણી શકાશે. પોલીસ, ફાયર વિભાગ અને સંબંધિત તંત્ર દ્વારા ઘટનાની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. હાલ દહેજ GIDCમાં બનેલી આ ઘટનાને પગલે ઔદ્યોગિક એકમોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાની ફરી સમીક્ષા કરવાની જરૂરિયાત પણ સામે આવી છે. ખાસ કરીને જ્વલનશીલ પદાર્થો સાથે કામ કરતા પ્લાન્ટમાં આગ અને વિસ્ફોટ સામેની તૈયારીઓ કેટલી અસરકારક છે તેની ચકાસણી મહત્વની બની છે.
