દેશમાં મોંઘવારીનો માર સહન કરી રહેલા સામાન્ય લોકો માટે ફરી એક ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. આગામી દિવસોમાં બિસ્કિટ, સાબુ, તેલ, ચા, ખાદ્યપદાર્થો અને રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગમાં લેવાતી અન્ય વસ્તુઓના ભાવ વધી શકે છે. દેશની મોટી FMCG કંપનીઓ કાચા માલની વધતી કિંમતને કારણે પોતાના ઉત્પાદનોના ભાવમાં વધારો કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ વધારાની અસર સીધી રીતે લોકોના ઘરખર્ચ અને માસિક બજેટ પર જોવા મળી શકે છે. FMCG એટલે એવી વસ્તુઓ જે લોકો રોજિંદા જીવનમાં વારંવાર ખરીદે છે અને ઝડપથી વપરાઈ જાય છે. તેમાં બિસ્કિટ, સાબુ, શેમ્પૂ, તેલ, ચા, નાસ્તા, મસાલા અને અન્ય ઘરવપરાશની વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આવી વસ્તુઓની કિંમતમાં નાનો વધારો પણ સામાન્ય પરિવારના કુલ માસિક ખર્ચમાં મોટો ફેરફાર કરી શકે છે.
કંપનીઓ માટે સૌથી મોટી ચિંતા હાલ કાચા માલની વધતી કિંમત છે. ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે પામ ઓઈલ, ખાંડ, ક્રૂડ ઓઈલ સહિતની કેટલીક મુખ્ય કોમોડિટીના ભાવમાં સતત ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત પરિવહન અને ઉત્પાદન ખર્ચ પણ કંપનીઓ માટે પડકારરૂપ બન્યા છે. પરિણામે કંપનીઓના નફાના માર્જિન પર દબાણ વધી રહ્યું છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કંપનીઓ ચાલુ જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં પોતાના ઉત્પાદનોના ભાવ વધારવા અથવા પેકેટમાં રહેલા સામાનની માત્રા ઘટાડવાની તૈયારી કરી રહી છે. અગાઉ એપ્રિલથી જૂન ક્વાર્ટરમાં પણ ઘણી FMCG કંપનીઓએ સરેરાશ 2થી 5 ટકા સુધી ભાવ વધાર્યા હતા. હવે ફરી ભાવ વધારાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
આ વખતે કંપનીઓ માત્ર સીધો ભાવ વધારો જ નહીં કરે, પરંતુ ‘શ્રિંકફ્લેશન’નો પણ ઉપયોગ કરી શકે છે. શ્રિંકફ્લેશન એટલે વસ્તુની કિંમત એટલી જ રાખવામાં આવે, પરંતુ પેકેટમાં રહેલા સામાનનું વજન અથવા પ્રમાણ ઓછું કરી દેવામાં આવે. એટલે ગ્રાહકને બહારથી લાગે કે વસ્તુની કિંમત વધી નથી, પરંતુ તેને પહેલાંની સરખામણીએ ઓછો સામાન મળે છે. બ્રિટાનિયા જેવી મોટી બિસ્કિટ કંપની આ પ્રકારના ફેરફારની તૈયારીમાં હોવાનું સામે આવ્યું છે. કંપની ચાલુ ક્વાર્ટરમાં શ્રિંકફ્લેશન દ્વારા આશરે 1.5થી 2 ટકા જેટલો વધુ ભાવ વધારો કરી શકે છે. ખાસ કરીને ₹5 અને ₹10ના બિસ્કિટ પેકેટમાં સામાનનું વજન ઘટાડવામાં આવી શકે છે.
બ્રિટાનિયાના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને સીઈઓ રક્ષિત હરગવેએ જણાવ્યું છે કે ખાંડ અને પામ ઓઈલ જેવા કાચા માલના ભાવ હજુ પણ ઊંચા છે. કંપનીના જણાવ્યા પ્રમાણે અગાઉના ક્વાર્ટરમાં વૃદ્ધિ મેળવવામાં શ્રિંકફ્લેશનની ભૂમિકા રહી હતી અને ચાલુ ક્વાર્ટરમાં પણ આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવાની જરૂર પડી શકે છે. જોકે કંપનીએ એ પણ કહ્યું છે કે બજારમાં ગ્રાહકોની માંગ હાલમાં સારી છે. હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર લિમિટેડ એટલે કે HUL પણ પોતાની વિવિધ પ્રોડક્ટ કેટેગરીમાં ભાવ વધારવા અંગે વિચાર કરી રહી છે. કંપનીના અંદાજ પ્રમાણે જૂન ક્વાર્ટરની સરખામણીમાં સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં કેટલાક ઉત્પાદનોના ભાવમાં 2થી 5 ટકા સુધી વધારો થઈ શકે છે. HULના ઉત્પાદનોમાં સાબુ, શેમ્પૂ, ડિટર્જન્ટ, ચા અને અન્ય અનેક ઘરવપરાશની વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે.
બીજી તરફ ગોદરેજ કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ્સે જૂન ક્વાર્ટરમાં સરેરાશ 5 ટકા સુધી ભાવ વધાર્યા હતા. જોકે કંપની હાલમાં તરત જ મોટો વધારો કરવાની ઉતાવળમાં નથી. કંપનીનું કહેવું છે કે તેના ઘણા કાચા માલના ખર્ચનો સીધો સંબંધ ક્રૂડ ઓઈલ સાથે છે. તેથી કંપની કોમોડિટી માર્કેટમાં સ્થિતિ સ્થિર થાય તેની રાહ જોઈ રહી છે. જો ક્રૂડ ઓઈલનો ભાવ હાલની આસપાસની રેન્જમાં જળવાઈ રહેશે તો મોટા ભાવ વધારાની જરૂર નહીં પડે તેવી કંપનીને આશા છે. પરંતુ જો ક્રૂડ સહિત અન્ય કાચા માલના ભાવમાં ફરી મોટો વધારો થાય તો તેની અસર ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાની ફરજ પડી શકે છે.
ડાબર ઇન્ડિયાએ પણ વધતા કાચા માલના ખર્ચને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. કંપનીના ગ્લોબલ સીઈઓ મોહિત મલ્હોત્રાના જણાવ્યા પ્રમાણે કાચા માલના ભાવ ઊંચા રહેવાની શક્યતા છે. આવી સ્થિતિમાં કંપનીઓ માટે વધેલા ખર્ચનો એક ભાગ ગ્રાહકો પર નાખવો મુશ્કેલ હોવા છતાં જરૂરી બની શકે છે. જોકે ભાવ વધારાની સીધી અસર વેચાણની માત્રા પર પડી શકે છે. ટાટા કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ્સ પણ કાચા માલની કિંમતમાં થતા ફેરફારો પર નજર રાખી રહી છે. કંપનીનું કહેવું છે કે હાલ ખર્ચની સ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે અને જો જરૂર પડશે તો આગામી સમયમાં ઉત્પાદનોની કિંમતમાં ફેરફાર કરવામાં આવી શકે છે.
નેસ્લે ઇન્ડિયાએ પણ પોતાના રોકાણકારોને ટૂંકા ગાળામાં વપરાશ થોડો ધીમો પડવાની શક્યતા અંગે ચેતવણી આપી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ અને ચોમાસા પર અલ-નીનોની સંભવિત અસર ખાદ્ય અને પીણાંના ક્ષેત્ર માટે પડકાર બની શકે છે. જો કાચા માલના ભાવ વધે અને સાથે ગ્રાહકોની ખરીદ શક્તિ પર દબાણ આવે તો કંપનીઓ માટે ભાવ વધારાનો નિર્ણય વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. આ સમગ્ર સ્થિતિની સૌથી મોટી અસર સામાન્ય ગ્રાહકો પર પડી શકે છે. જો કંપનીઓ સીધા ભાવ વધારે છે તો લોકોને રોજિંદી વસ્તુઓ માટે વધુ પૈસા ચૂકવવા પડશે. બીજી તરફ જો કંપનીઓ શ્રિંકફ્લેશનનો રસ્તો અપનાવે છે તો પેકેટની કિંમત કદાચ એ જ રહેશે, પરંતુ તેમાં મળતો સામાન ઓછો થઈ જશે. એટલે ગ્રાહકોને સમાન રકમમાં ઓછું ઉત્પાદન મળશે.
કંપનીઓનો પ્રયાસ માત્ર ભાવ વધારીને ખર્ચ ગ્રાહકો પર નાખવાનો નથી. તેઓ ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવા, કામકાજ વધુ અસરકારક બનાવવા અને પ્રીમિયમ પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ વધારવા પર પણ ધ્યાન આપી રહી છે. આ રીતે કંપનીઓ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 દરમિયાન પોતાના નફાના માર્જિનને જાળવી રાખવા માગે છે. હાલ FMCG કંપનીઓને આશા છે કે શહેરો અને ગામડાઓ બંનેમાં ગ્રાહકોની માંગ સંપૂર્ણપણે ઘટશે નહીં. જોકે રોજિંદી વસ્તુઓના ભાવમાં સતત વધારો થતો રહે તો લોકો ખરીદીમાં ફેરફાર કરી શકે છે. ગ્રાહકો નાની સાઈઝના પેકેટ ખરીદવા, સસ્તી બ્રાન્ડ પસંદ કરવા અથવા ડિસ્કાઉન્ટની રાહ જોવાનું શરૂ કરી શકે છે.
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો ‘ઇનપુટ કોસ્ટ’ એટલે કોઈ વસ્તુ બનાવવામાં લાગતો કુલ ખર્ચ. તેમાં કાચો માલ, ઈંધણ, પરિવહન, પેકિંગ અને મજૂરી જેવા ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે આ ખર્ચ વધે છે ત્યારે કંપનીઓ સામે બે વિકલ્પ રહે છે. તેઓ પોતાનો નફો ઓછો કરે અથવા વધેલો ખર્ચ ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલે. હાલની સ્થિતિમાં ઘણી કંપનીઓ બંને વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આગામી મહિનાઓમાં પામ ઓઈલ, ખાંડ અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ કેવી દિશામાં જાય છે તેના પર FMCG પ્રોડક્ટ્સની કિંમતનો ઘણો આધાર રહેશે. જો કાચા માલના ભાવ ઊંચા રહેશે તો બિસ્કિટથી લઈને સાબુ અને તેલ સુધીની અનેક વસ્તુઓના ભાવ પર દબાણ વધશે. એટલે સામાન્ય પરિવારે આગામી સમયમાં રોજિંદા ખર્ચનું બજેટ બનાવતી વખતે વધતી કિંમતોને ધ્યાનમાં રાખવી પડશે.
