સોનાના ભાવ છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી સતત ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે. એક તરફ મિડલ ઇસ્ટમાં વધતા તણાવને કારણે સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે સોનાની માંગ વધી હતી, તો બીજી તરફ હવે તેની કિંમતો પર દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં સોનું આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં રેકોર્ડ ઊંચાઈએ પહોંચ્યું હતું, પરંતુ ત્યારબાદ તેમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. હવે કેટલાક માર્કેટ વિશ્લેષકો સોનાના ભાવમાં વધુ મોટો ઘટાડો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે, જ્યારે મોટા વૈશ્વિક રોકાણકારો અને બેન્કો હજુ પણ સોનાને લાંબા ગાળે મજબૂત રોકાણ માને છે.
જાન્યુઆરી 2026 દરમિયાન 24 કેરેટ સોનાનો ભાવ લગભગ 1.91 લાખ રૂપિયા પ્રતિ 10 ગ્રામ સુધી પહોંચ્યો હતો, જે અત્યાર સુધીનો સર્વોચ્ચ ભાવ હતો. જોકે ત્યારબાદ બજારમાં વેચવાલી વધતા અને વૈશ્વિક પરિબળોની અસરથી કિંમતોમાં સતત ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. હાલમાં 24 કેરેટ સોનાનો ભાવ લગભગ 1.41 લાખ રૂપિયા પ્રતિ 10 ગ્રામની આસપાસ પહોંચી ગયો છે, એટલે કે રેકોર્ડ સ્તરથી લગભગ 25 ટકા જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે.
સોનાના ભાવને લઈને બજારમાં અલગ-અલગ અભિપ્રાય સામે આવી રહ્યા છે. CoinCodex જેવા કેટલાક ટેકનિકલ એનાલિસિસ પ્લેટફોર્મનું અનુમાન છે કે વર્ષના અંત સુધીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાનો ભાવ લગભગ 2,780 ડોલર પ્રતિ ઔંસ સુધી આવી શકે છે. જો આવું થાય તો જાન્યુઆરીના સર્વોચ્ચ સ્તરથી લગભગ 50 ટકા જેટલો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. જોકે તમામ નિષ્ણાતો આ આગાહી સાથે સહમત નથી. વિશ્વની જાણીતી રોકાણ બેન્કો Goldman Sachs અને J.P. Morganનું માનવું છે કે સોનામાં થોડો ઘટાડો શક્ય છે, પરંતુ તેની કિંમત 3,800થી 4,000 ડોલર પ્રતિ ઔંસની આસપાસ મજબૂત સપોર્ટ મેળવી શકે છે. તેમના મતે સોનામાં સંપૂર્ણ ક્રેશ થવાની શક્યતા ઓછી છે. સોનાના ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો અત્યાર સુધી માત્ર એક જ વખત એવી સ્થિતિ આવી છે જ્યારે તેની કિંમતમાં 50 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. જોકે 20થી 30 ટકા સુધીના ઘટાડા અનેક વખત જોવા મળ્યા છે.
સૌથી મોટો ઘટાડો વર્ષ 1980 પછી નોંધાયો હતો. તે સમયે ઈરાન સંકટ અને અફઘાનિસ્તાન પર સોવિયત સંઘના હુમલાને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે અનિશ્ચિતતા વધી હતી. રોકાણકારોએ સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે સોનાની ખરીદી કરતાં તેની કિંમત 850 ડોલર પ્રતિ ઔંસ સુધી પહોંચી ગઈ હતી. ત્યારબાદ અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વે મોંઘવારી પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે વ્યાજ દર લગભગ 20 ટકા સુધી વધાર્યા હતા. પરિણામે સોનાની માંગ ઘટી અને 1982થી 1985 દરમિયાન તેની કિંમત ઘટીને 300થી 350 ડોલર પ્રતિ ઔંસ સુધી પહોંચી ગઈ હતી. એટલે કે લગભગ 60 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
બીજી વખત મોટો ઘટાડો વર્ષ 2011 પછી જોવા મળ્યો હતો. 2008ની વૈશ્વિક આર્થિક મંદી બાદ રોકાણકારોએ મોટા પ્રમાણમાં સોનામાં રોકાણ કર્યું હતું અને સપ્ટેમ્બર 2011માં સોનું 1,920 ડોલર પ્રતિ ઔંસના તે સમયના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું હતું. ત્યારબાદ અમેરિકા સહિત વિશ્વના અર્થતંત્રમાં સુધારો થતાં રોકાણકારોએ ફરી શેરબજાર તરફ વળવાનું શરૂ કર્યું. તેના કારણે ડિસેમ્બર 2015 સુધીમાં સોનાનો ભાવ ઘટીને લગભગ 1,050 ડોલર પ્રતિ ઔંસ થયો હતો, જે ઓલ ટાઇમ હાઈથી લગભગ 45 ટકા ઓછો હતો.
વર્તમાન સ્થિતિમાં પણ ઘણા પરિબળો સોનાના ભાવ પર અસર કરી રહ્યા છે. જાન્યુઆરી 2026માં સોનાએ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં 5,595 ડોલર પ્રતિ ઔંસની નવી સર્વોચ્ચ સપાટી બનાવી હતી. ત્યારબાદ મિડલ ઇસ્ટમાં વધતા તણાવ, વૈશ્વિક મોંઘવારીની આશંકા અને અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજ દર વધારવાની શક્યતાઓને કારણે સોનાના ભાવમાં ઘટાડો નોંધાયો છે અને કિંમત 4,000 ડોલર પ્રતિ ઔંસથી નીચે આવી ગઈ છે. ટેકનિકલ વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે છેલ્લા બે વર્ષમાં સોનામાં અસામાન્ય તેજી જોવા મળી હતી. બજારના નિયમ મુજબ જ્યારે કોઈ કોમોડિટી તેની વાસ્તવિક કિંમત કરતાં ઘણી ઊંચી સપાટીએ પહોંચી જાય છે, ત્યારે સમય જતાં તે ફરી સરેરાશ સ્તર તરફ પાછી આવતી હોય છે. આ જ કારણસર કેટલાક નિષ્ણાતો હજુ પણ સોનામાં વધુ ઘટાડાની સંભાવના વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
ભારતીય બજારમાં સ્થિતિ થોડી અલગ રહે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં મોટો ઘટાડો થાય છતાં ભારતમાં તેની અસર પ્રમાણમાં ઓછી જોવા મળે છે. તેનું મુખ્ય કારણ અમેરિકી ડોલરની સામે ભારતીય રૂપિયાનું નબળું પડવું તેમજ સોના પર લાગતો આયાત શુલ્ક અને અન્ય કર છે. તેથી જો વૈશ્વિક બજારમાં સોનાના ભાવમાં 40 ટકા ઘટાડો થાય તો પણ ભારતીય બજારમાં તેનો ઘટાડો ઘણી વખત માત્ર 15થી 20 ટકા સુધી જ મર્યાદિત રહે છે. નિષ્ણાતો સોનું ખરીદતા ગ્રાહકોને કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવાની સલાહ આપે છે. સોનું ખરીદતી વખતે હંમેશા BIS હોલમાર્કવાળું પ્રમાણિત સોનું જ ખરીદવું જોઈએ. હોલમાર્કથી સોનાની શુદ્ધતા અને કેરેટની ખાતરી મળે છે. સાથે જ ખરીદી કરતા પહેલાં તે દિવસના સોનાના ભાવને ઇન્ડિયા બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશન (IBJA) જેવી વિશ્વસનીય સંસ્થાઓની વેબસાઇટ પરથી ચકાસી લેવા જોઈએ.
બીજી તરફ વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં પણ ફરી તેજી જોવા મળી રહી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ 90 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયો છે. ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ ભારત માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે, કારણ કે તેનાથી મોંઘવારીમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે. સાથે જ ભારતીય રૂપિયા અને વિદેશી રોકાણના પ્રવાહ પર પણ તેની અસર પડી શકે છે. ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થતાં દેશની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પર પણ દબાણ વધ્યું છે. હાલની સ્થિતિમાં ડીઝલના વેચાણ પર કંપનીઓને પ્રતિ લિટર અંદાજે 20.4 રૂપિયાનું નુકસાન થઈ રહ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. જો વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહેશે તો તેની અસર પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ, પરિવહન ખર્ચ અને સામાન્ય લોકોના ઘરખર્ચ પર પણ જોવા મળી શકે છે.
