અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા લશ્કરી તણાવની સીધી અસર હવે વૈશ્વિક કોમોડિટી અને શેરબજાર પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. મંગળવાર, 14 જુલાઈ 2026ના રોજ વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આશરે 2 ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો છે અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ એક મહિનાની સર્વોચ્ચ સપાટી પર પહોંચી ગયું છે. આ અગાઉના ટ્રેડિંગ સેશનમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં આશરે 10 ટકાની રેકોર્ડબ્રેક તેજી જોવા મળી હતી, જે મે 2020 પછીનો એક દિવસનો સૌથી મોટો ઉછાળો છે.
હાલમાં વૈશ્વિક બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર 1.68 ડોલર વધીને 84.98 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે. આ વૈશ્વિક અસ્થિરતાના કારણે ગિફ્ટ નિફ્ટી પણ 189 પોઈન્ટ નીચે ટ્રેડ કરી રહ્યો છે, જે ભારતીય શેરબજાર માટે પણ નકારાત્મક સંકેત છે.
ક્રૂડ ઓઈલમાં તેજી આવવાનું મુખ્ય કારણ શું છે?
વૈશ્વિક રોકાણકારો અને બજારના વિશ્લેષકોની નજર અત્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના ગંભીર ટકરાવ પર છે:
- દરિયાઈ નાકાબંધી: અમેરિકાએ ફરી એકવાર ઈરાન વિરુદ્ધ દરિયાઈ નાકાબંધી લાગુ કરી દીધી છે.
- હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર લશ્કરી ગતિવિધિઓ: દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ સપ્લાય રૂટ ગણાતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ બંને દેશોની સૈન્ય હિલચાલ તેજ થઈ ગઈ છે. જો આ રૂટ પ્રભાવિત થાય તો સમગ્ર વિશ્વમાં ક્રૂડ ઓઈલની ભારે તંગી સર્જાઈ શકે છે, જેના ડરે કિંમતો ભડકી રહી છે.
યુએઈના તેલ ટેન્કરો પર મિસાઈલ હુમલો
સંયુક્ત આરબ અમીરાતના સંરક્ષણ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સોમવારે ઓમાનના દરિયાઈ વિસ્તારમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના દક્ષિણ શિપિંગ રૂટ પરથી પસાર થઈ રહેલા યુએઈના બે ઓઈલ ટેન્કરો પર ઈરાનની ક્રૂઝ મિસાઈલો દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ હુમલામાં એક ભારતીય ક્રૂ મેમ્બરનું મોત નીપજ્યું છે, જ્યારે અન્ય 8 લોકો ઘાયલ થયા છે.
અમેરિકા અને ઈરાનનો સામસામે પ્રહાર
- અમેરિકાનો દાવો: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાની જહાજો સામે નાકાબંધી કડક કરાઈ છે. વધુમાં તેમણે જણાવ્યું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સુરક્ષાનો ફાયદો ઉઠાવતા દેશો પાસેથી આ સૈન્ય અભિયાનનો ખર્ચ પણ વસૂલવામાં આવશે.
- ઈરાનનો પલટવાર: ઈરાની સેનાએ કુવૈતમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓ તરફ ડ્રોન મોકલ્યા છે અને એક શંકાસ્પદ જહાજ પર ક્રૂઝ મિસાઈલ છોડી છે. ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા પોતાની પ્રતિબદ્ધતાઓનું પાલન નહીં કરે, ત્યાં સુધી તે પણ પરમાણુ કરાર કે અન્ય સમજૂતીઓનું પાલન કરશે નહીં. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ ટ્રમ્પના દરિયાઈ શુલ્ક વસૂલવાના પ્રસ્તાવની મજાક ઉડાવી છે.
વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય પર ચિંતા અને યુએઈનો મોટો નિર્ણય
ભૂતકાળમાં તણાવ હળવો થતાં ઈરાને આશરે 5.7 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલની નિકાસ કરી હતી, પરંતુ નવી પાબંદીઓથી આ સપ્લાય ફરી અટકી જશે. આ કટોકટી વચ્ચે વૈશ્વિક માગને પહોંચી વળવા યુએઈએ પોતાનું ઉત્પાદન ઝડપથી વધાર્યું છે. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, જૂન મહિનામાં યુએઈનું ક્રૂડ ઓઈલ ઉત્પાદન વધીને 38 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ પર પહોંચી ગયું છે, જે મે મહિનામાં માત્ર 17.1 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ હતું. વૈકલ્પિક રૂટ દ્વારા યુએઈ નિકાસ વધારી રહ્યું છે.
ભારતીય શેરબજાર પર કેવી અસર થશે?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું આશરે 80 થી 85 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ બહારથી આયાત કરે છે. તેથી, ક્રૂડના વધતા ભાવો ભારત માટે સીધા ચિંતાજનક છે:
- ખર્ચમાં વધારો: જો ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થશે તો ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ ઉપરાંત પેઇન્ટ્સ, કેમિકલ્સ, એવિએશન અને લોજિસ્ટિક્સ સેક્ટરની કંપનીઓનો કાચા માલનો ખર્ચ વધી જશે, જેથી તેમના નફા પર અસર થશે.
- મહદ અંશે મોંઘવારી: મોંઘા ક્રૂડના લીધે દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે, જે એકંદરે મોંઘવારી વધશે. આ પરિબળો ભારતીય શેરબજારના સેન્ટિમેન્ટને નબળું પાડી શકે છે.
