વર્તમાન નિયમનકારી વ્યવસ્થાને બદલે સ્વતંત્ર Civil Aviation Authority બનાવવાની માંગ
ભારતનું એવિએશન સેક્ટર ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે ત્યારે પાઇલટ્સના સંગઠન Federation of Indian Pilots (FIP)એ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પત્ર લખીને દેશમાં હાલની ઉડ્ડયન નિયમનકારી વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર કરવાની માંગ કરી છે. પાઇલટ્સનું કહેવું છે કે વધતા એરક્રાફ્ટ, એરપોર્ટ, પેસેન્જર ટ્રાફિક અને કાર્ગો સાથે સુરક્ષા અને નિયમન માટે વધુ સ્વતંત્ર, જવાબદાર અને વ્યાવસાયિક સંસ્થા જરૂરી બની ગઈ છે. સંગઠને હાલના DGCAને બદલે સ્વાયત્ત અને કાયદેસર સત્તા ધરાવતી Civil Aviation Authority (CAA) સ્થાપવાની માગ કરી છે.
ભારતનું નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે. નવા એરપોર્ટ, નવા વિમાનો, વધતા પેસેન્જર ટ્રાફિક અને એરલાઇન્સના વિસ્તરણ વચ્ચે હવે એવિએશન સેફ્ટી અને નિયમન વ્યવસ્થાને લઈને પાઇલટ્સના સંગઠને સરકાર સમક્ષ મહત્વની માંગ મૂકી છે.Federation of Indian Pilots (FIP)એ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પત્ર લખીને હાલના Directorate General of Civil Aviation (DGCA)ની જગ્યાએ એક સ્વતંત્ર, સ્વાયત્ત અને કાયદેસર સત્તા ધરાવતી Civil Aviation Authority (CAA) બનાવવાની અપીલ કરી છે. પાઇલટ્સ સંગઠનની આ માંગને માત્ર એક સંસ્થાનું નામ બદલવાની માંગ તરીકે જોવામાં આવી રહી નથી. FIPનો તર્ક છે કે ભારતનું એવિએશન ક્ષેત્ર જે ઝડપથી વધી રહ્યું છે, તેની સામે નિયમનકારી માળખું પણ વધુ આધુનિક, સ્વતંત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે સુસંગત હોવું જરૂરી છે.
આખરે પાઇલટ્સ DGCAમાં શું બદલવા માંગે છે?
પાઇલટ્સ સંગઠને વડાપ્રધાન સમક્ષ રજૂ કરેલી માંગનો મુખ્ય મુદ્દો છે કે નિયમનકારી સંસ્થા વધુ સ્વતંત્ર અને જવાબદાર બને.FIPના મતે Civil Aviation Authorityને એવી રીતે રચવી જોઈએ કે તે રાજકીય અથવા વહીવટી દબાણથી અલગ રહીને સેફ્ટી, નિયમન, દેખરેખ અને એવિએશન ઉદ્યોગના લાંબા ગાળાના વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે.સંગઠનનું માનવું છે કે ભારત હવે વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા એવિએશન માર્કેટમાં સામેલ થઈ રહ્યું છે. તેથી જૂની અથવા મર્યાદિત સંસ્થાકીય વ્યવસ્થાથી આગળ વધીને વધુ મજબૂત નિયમનકારી માળખાની જરૂર છે.
ભારતનું એવિએશન સેક્ટર ઝડપથી વધી રહ્યું છે
ભારતમાં હવાઈ મુસાફરીનો વ્યાપ સતત વધી રહ્યો છે. દેશભરમાં એરપોર્ટનું નેટવર્ક વિસ્તરી રહ્યું છે, એરલાઇન્સ નવા વિમાનો ઉમેરતી જાય છે અને મુસાફરોની સંખ્યા પણ વધી રહી છે.આ વધતા ક્ષેત્ર સાથે પાઇલટ્સનું કહેવું છે કે માત્ર એરક્રાફ્ટ અને એરપોર્ટની સંખ્યા વધારવી પૂરતી નથી.સેફ્ટી રેગ્યુલેશન, એરક્રાફ્ટ ઓપરેશન, પાઇલટ ડ્યુટી ટાઇમ, ટ્રેનિંગ, ટેકનિકલ સ્ટાન્ડર્ડ્સ અને નિયમોના અમલીકરણ માટે પણ મજબૂત વ્યવસ્થા જરૂરી છે.FIPએ સરકાર સમક્ષ દલીલ કરી છે કે ભારતના એવિએશન ક્ષેત્રના આ મોટા વિસ્તરણને ધ્યાનમાં રાખીને એક એવી નિયમનકારી સંસ્થા હોવી જોઈએ જે સંપૂર્ણપણે વ્યાવસાયિક અને સ્વતંત્ર રીતે કામ કરી શકે.
પાઇલટ્સે સેફ્ટી અને નિયમન અંગે કેમ ચિંતા વ્યક્ત કરી?
આ માંગ પાછળનો એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ફ્લાઇટ સેફ્ટી અને નિયમનકારી દેખરેખ છે.પાઇલટ્સ સંગઠનનું માનવું છે કે જેમ જેમ એરલાઇન્સ અને ફ્લાઇટ ઓપરેશનનો વ્યાપ વધે છે, તેમ નિયમનકારી સંસ્થા પર પણ જવાબદારી વધે છે.ભારતીય સંસદમાં પણ 2026 દરમિયાન નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં વર્કફોર્સ, સેફ્ટી, એરક્રાફ્ટ ગ્રાઉન્ડિંગ અને Flight Duty Time Limitation (FDTL) જેવા મુદ્દાઓ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. સરકારના જવાબ મુજબ 2023માં ટેકનિકલ ખામી અથવા મેન્ટેનન્સ વિલંબને કારણે 356 એરક્રાફ્ટ ગ્રાઉન્ડ થયા હતા, 2024માં આ સંખ્યા 414 અને 2025માં 567 રહી હતી. 2026માં 25 માર્ચ સુધી 99 એરક્રાફ્ટ અંગે આ પ્રકારની માહિતી નોંધાઈ હતી.આ આંકડાઓ પોતે કોઈ એક કારણ અથવા નિયમનકારી નિષ્ફળતા સાબિત કરતા નથી, પરંતુ એવિએશન ક્ષેત્રમાં સેફ્ટી અને ઓપરેશનલ દેખરેખનું મહત્વ કેટલું વધી રહ્યું છે, તે જરૂર દર્શાવે છે.
પાઇલટ્સ માટે Flight Duty Time પણ મોટો મુદ્દો
પાઇલટ્સના સંગઠન અને DGCA વચ્ચે અગાઉથી Flight Duty Time Limitation (FDTL)ને લઈને મતભેદો રહ્યા છે.
FDTL નિયમોનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે પાઇલટને પૂરતો આરામ મળે અને લાંબી ડ્યુટી અથવા થાકના કારણે ફ્લાઇટ સેફ્ટી પર અસર ન પડે.2025માં FIPએ FDTL સંબંધિત કેટલાક નિયમો અને તેમના અમલીકરણ અંગે DGCA સમક્ષ વાંધો નોંધાવ્યો હતો. સંગઠનનો મુદ્દો એ રહ્યો છે કે પાઇલટ્સના ડ્યુટી અને રેસ્ટ નિયમોનું પાલન ફ્લાઇટ સેફ્ટી માટે અત્યંત મહત્વનું છે.આ પૃષ્ઠભૂમિમાં હવે FIPએ વધુ વ્યાપક સંસ્થાકીય સુધારાની માંગ કરી છે.
DGCAની જગ્યાએ Civil Aviation Authority કેવી હશે?
FIPની માંગ મુજબ નવી Civil Aviation Authority એક સ્વતંત્ર અને સ્વાયત્ત નિયમનકારી સંસ્થા તરીકે કામ કરે.
સંગઠનના પ્રસ્તાવનો મુખ્ય હેતુ એવો છે કે નવી સંસ્થા:
એવિએશન સેફ્ટી પર વધુ મજબૂત નજર રાખે
પાઇલટ્સ અને ફ્લાઇટ ક્રૂ સંબંધિત નિયમોનું અસરકારક નિરીક્ષણ કરે
એરલાઇન્સ અને એરક્રાફ્ટ ઓપરેશનની દેખરેખ વધારે મજબૂત બનાવે
નિયમોના અમલીકરણમાં પારદર્શિતા લાવે
આંતરરાષ્ટ્રીય એવિએશન સેફ્ટી સ્ટાન્ડર્ડ્સ સાથે વધુ સારી રીતે સુસંગત રહે
નિયમનકારી નિર્ણયોમાં સ્વતંત્રતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરે
FIPનું કહેવું છે કે આવી સંસ્થા ભારતના ઝડપથી બદલાતા એવિએશન ક્ષેત્ર માટે લાંબા ગાળે વધુ યોગ્ય સાબિત થઈ શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે સુસંગતતાનો મુદ્દો,પાઇલટ્સના સંગઠને પોતાના પત્રમાં એવિએશન ક્ષેત્રમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સેફ્ટી અને નિયમનકારી ધોરણો સાથે વધુ સારી રીતે સુસંગત થવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. ભારતનું એવિએશન માર્કેટ હવે માત્ર સ્થાનિક મુસાફરી પૂરતું મર્યાદિત નથી. ભારતીય એરલાઇન્સ આંતરરાષ્ટ્રીય રૂટ્સ પર પણ મોટા પાયે કામગીરી કરી રહી છે.એટલે પાઇલટ્સનું માનવું છે કે ભારતનું નિયમનકારી માળખું પણ વૈશ્વિક સ્તરની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ સતત વિકસતું રહેવું જોઈએ.
FIP શું છે?
Federation of Indian Pilots (FIP) પાઇલટ્સ અને એવિએશન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા વ્યાવસાયિકોનું સંગઠન છે. સંગઠને અગાઉ પણ ફ્લાઇટ ક્રૂના ડ્યુટી સમય, રેસ્ટ પિરિયડ અને એવિએશન સેફ્ટી સંબંધિત મુદ્દાઓ સરકાર અને નિયમનકારી સત્તાઓ સમક્ષ ઉઠાવ્યા છે.FIPના એક અગાઉના સત્તાવાર દસ્તાવેજમાં સંગઠને જણાવ્યું હતું કે તેના લગભગ 5,000 સભ્યો પાઇલટ્સ અથવા એવિએશન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા છે.
શું પાઇલટ્સ ખરેખર ‘DGCAથી આઝાદી’ માંગે છે?
અહીં ‘આઝાદી’ શબ્દને શાબ્દિક અર્થમાં લેવાની જરૂર નથી.પાઇલટ્સનો મુખ્ય મુદ્દો DGCAમાંથી છૂટકારો મેળવવાનો નહીં પરંતુ વર્તમાન નિયમનકારી માળખાની જગ્યાએ વધુ સ્વતંત્ર અને સ્વાયત્ત નિયમનકારી સંસ્થા બનાવવાનો છે.અર્થાત્, FIP એવી વ્યવસ્થા ઇચ્છે છે જેમાં એવિએશન ક્ષેત્રના નિયમન અને સેફ્ટી ઓવરસાઇટ માટે અલગથી મજબૂત કાયદાકીય સત્તા ધરાવતી સંસ્થા હોય.આ માંગ પાછળનું કારણ ભારતના ઝડપથી વધતા એવિએશન સેક્ટર સાથે જોડાયેલી વધતી જવાબદારીઓ છે.
સરકારના આંકડા શું કહે છે?
2026માં સંસદમાં આપવામાં આવેલા સરકારી જવાબ મુજબ દેશમાં પાઇલટ્સ અથવા ક્રૂની કુલ સંખ્યામાં કોઈ સામાન્ય અછત નથી, જોકે ચોક્કસ એરક્રાફ્ટ પ્રકારોમાં અનુભવી કમાન્ડરોની અછત હોવાનું જણાવાયું હતું. આવી જરૂરિયાતને કેટલાક કિસ્સાઓમાં વિદેશી પાઇલટ્સની મદદથી સંભાળવામાં આવી રહી હોવાનું સરકારનું કહેવું છે.આથી એક તરફ દેશનું એવિએશન ક્ષેત્ર ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ અનુભવી પાઇલટ્સ, સેફ્ટી, ડ્યુટી ટાઇમ અને નિયમનકારી દેખરેખ જેવા મુદ્દાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે.
હવે FIPની નજર સરકારના પ્રતિસાદ પર રહેશે.
વડાપ્રધાનને મોકલવામાં આવેલા પત્રમાં જોવામાં આવેલા પ્રસ્તાવ પર સરકાર વિચાર કરે તો દેશમાં એવિએશન રેગ્યુલેશનના સમગ્ર માળખામાં મોટો ફેરફાર કરવાની ચર્ચા શરૂ થઈ શકે છે.પરંતુ નવી Civil Aviation Authority બનાવવી હોય તો તેના માટે કાયદાકીય માળખું, સત્તાઓનું વિભાજન, બજેટ, અધિકારીઓની નિમણૂક અને DGCAની હાલની જવાબદારીઓનું પુનર્ગઠન જેવા અનેક મુદ્દાઓ નક્કી કરવા પડશે.એટલે પાઇલટ્સની આ માંગનો અમલ તાત્કાલિક થવાનો મુદ્દો નથી; તે માટે સરકાર અને સંબંધિત સંસ્થાઓ વચ્ચે વિગતવાર નીતિ અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાની જરૂર પડશે.
ભારતના આકાશમાં ફ્લાઇટ્સ વધી રહી છે, એરપોર્ટ વધી રહ્યા છે અને પેસેન્જરોની સંખ્યા વધી રહી છે, હવે પાઇલટ્સ કહી રહ્યા છે કે એવિએશનને નિયંત્રિત કરનાર સિસ્ટમ પણ એટલી જ મજબૂત, સ્વતંત્ર, આધુનિક હોવી જોઈએ. તેથી DGCAના સ્થાને નવી Civil Aviation Authority બનાવવાની માંગે હવે દેશના એવિએશન સેક્ટરમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે.
