હોર્મુઝમાં વેપારી જહાજ પર IRGCના હુમલા બાદ મધ્ય પૂર્વમાં ફરી યુદ્ધના વાદળો ગાઢ, કન્ટેનર જહાજ પર હુમલા પછી અમેરિકાની કડક કાર્યવાહી, મિસાઈલ-ડ્રોન બેઝને નિશાન બનાવ્યા; હોર્મુઝમાં તણાવ વધતા વૈશ્વિક તેલ બજાર અને વેપાર પર ફરી સંકટના સંકેત
મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી એકવાર ગંભીર સ્તરે પહોંચી ગયો છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સાયપ્રસના ધ્વજ હેઠળ ચાલતા એક વેપારી કન્ટેનર જહાજ પર ઈરાનની ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હોવાના આરોપ બાદ અમેરિકાએ ઈરાનના અનેક સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર નવા હવાઈ હુમલા શરૂ કર્યા છે. અમેરિકાના જણાવ્યા મુજબ આ કાર્યવાહી આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગમાં વેપારી જહાજો પર થયેલા હુમલાના જવાબમાં કરવામાં આવી છે.
અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ જણાવ્યું કે હુમલાનો હેતુ ઈરાનની એવી સૈન્ય ક્ષમતાને નુકસાન પહોંચાડવાનો હતો, જેના દ્વારા વેપારી જહાજો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી માર્ગોને જોખમ ઊભું થઈ રહ્યું છે. હુમલામાં દક્ષિણ ઈરાનના દરિયાકાંઠા નજીક આવેલા મિસાઈલ લોન્ચિંગ સાઇટ્સ, ડ્રોન સ્ટોરેજ, રડાર સિસ્ટમ અને હવાઈ સુરક્ષા મથકોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
શું બન્યું હોર્મુઝમાં?
અહેવાલો મુજબ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થઈ રહેલા એક કન્ટેનર જહાજ પર IRGC દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. હુમલાથી જહાજના એન્જિન રૂમમાં ભારે નુકસાન થયું અને તેમાં આગ ફાટી નીકળી હતી. જહાજ આગળ વધવા અસમર્થ બન્યું હતું અને એક નાગરિક ક્રૂ સભ્ય ગુમ થયાની માહિતી સામે આવી છે. આ ઘટનાએ સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતા વધારી છે, કારણ કે હોર્મુઝ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે.
અમેરિકાનો કડક સંદેશ
અમેરિકી પ્રશાસને સ્પષ્ટ કર્યું કે નિર્દોષ વેપારી જહાજો પર હુમલો કોઈપણ સ્થિતિમાં સ્વીકાર્ય નથી. આવા હુમલાથી વૈશ્વિક વેપાર અને સમુદ્રી સુરક્ષા જોખમમાં મુકાય છે. તેથી જવાબી કાર્યવાહી તરીકે ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી પાડવા માટે હવાઈ હુમલા કરવામાં આવ્યા છે.અમેરિકાના જણાવ્યા પ્રમાણે હોર્મુઝમાં વેપારી જહાજોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારી છે અને જો ભવિષ્યમાં ફરી આવા હુમલા થશે તો વધુ કડક પગલાં લેવામાં આવશે.
ઈરાનનો જવાબ
ઈરાને અમેરિકાના આરોપોને ફગાવતાં દાવો કર્યો છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર પોતાની સુરક્ષા જાળવવાનો તેને અધિકાર છે. ઈરાને અમેરિકાના હુમલાને પોતાની સંપ્રભુતા પર સીધો હુમલો ગણાવ્યો છે અને યોગ્ય સમયે તેનો જવાબ આપવાની ચેતવણી આપી છે. ઈરાન તરફથી હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ વધુ કડક બનાવવાના સંકેતો પણ આપવામાં આવ્યા છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ મહત્વનો?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર્શિયન ગલ્ફને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. વિશ્વના દરિયાઈ માર્ગે થતા કાચા તેલના મોટા હિસ્સાનો પરિવહન આ માર્ગથી થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કુવૈત, ઈરાક અને કતાર જેવા દેશોના તેલ અને ગેસના નિકાસ માટે આ જળમાર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.જો અહીં લાંબા સમય સુધી તણાવ રહે અથવા જળમાર્ગ અવરોધાય તો વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર, તેલના ભાવ, માલસામાનના પરિવહન અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર સીધી અસર થઈ શકે છે.
વૈશ્વિક બજારોમાં ચિંતા
તણાવ વધતા જ આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ અને વીમા કંપનીઓએ જોખમનું મૂલ્યાંકન શરૂ કરી દીધું છે. વેપારી જહાજોને વધારાની સુરક્ષા સાથે પસાર થવા સૂચના આપવામાં આવી રહી છે. જો સ્થિતિ વધુ બગડશે તો શિપિંગ ખર્ચમાં વધારો થવાની અને સપ્લાય ચેઇન પર અસર પડવાની શક્યતા છે.
તેલના ભાવ પર અસર
હોર્મુઝમાં કોઈપણ પ્રકારની અશાંતિનો સૌથી મોટો પ્રભાવ વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ માર્કેટ પર પડે છે. રોકાણકારો પહેલાથી જ પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યા છે. જો જળમાર્ગમાં અવરોધ ઊભો થશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં તેજી આવી શકે છે, જેનો સીધો પ્રભાવ પેટ્રોલ-ડીઝલ સહિત ઊર્જા ક્ષેત્ર પર પડી શકે છે.
યુદ્ધવિરામ પર ફરી પ્રશ્નચિહ્ન
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અગાઉ થયેલા અસ્થાયી યુદ્ધવિરામ અને રાજદ્વારી પ્રયાસો હવે ફરી જોખમમાં મુકાયા છે. બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ વધતો જઈ રહ્યો છે. તાજેતરની ઘટનાઓને કારણે ભવિષ્યમાં પરમાણુ મુદ્દે ચર્ચાઓ આગળ વધશે કે નહીં તે અંગે પણ અનિશ્ચિતતા સર્જાઈ છે.
વિશ્વની નજર મધ્ય પૂર્વ પર
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિત અનેક દેશો બંને પક્ષોને સંયમ રાખવા અને તણાવ ઘટાડવા અપીલ કરી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બનશે તો તેની અસર માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતી નહીં રહે, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા, ઊર્જા પુરવઠો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પણ વ્યાપક અસર પડશે.હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર હોર્મુઝ જળમાર્ગ અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેની આગામી કાર્યવાહી પર ટકેલી છે. જો બંને દેશો વચ્ચે સૈન્ય કાર્યવાહીનો દોર યથાવત રહેશે તો મધ્ય પૂર્વ ફરી એક મોટા સંઘર્ષના કેન્દ્રમાં ફેરવાઈ શકે છે.
