ચોમાસું એટલે ખેડૂતો માટે આશાનું બીજ… તરસેલી ધરતી માટે જીવનદાતા પાણી અને ગુજરાત માટે ખેતીથી લઈને જળસંચય સુધી અનેક આશાઓ સાથે જોડાયેલી ઋતુ. પરંતુ આ વખતે ગુજરાતમાં વરસાદનું ચિત્ર એકસરખું નથી. રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં મેઘરાજાએ ધોધમાર વરસાવીને ધરતીને તરબોળ કરી છે, તો બીજી તરફ અનેક જિલ્લાઓમાં લોકો હજુ પણ સારા વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે.રાજ્યમાં અત્યાર સુધી સરેરાશ 25 ઈંચ વરસાદ સાથે મોસમનો કુલ 70 ટકા વરસાદ નોંધાયો છે. પ્રથમ નજરે આ આંકડો સંતોષકારક લાગી શકે છે, પરંતુ જ્યારે જિલ્લાવાર સ્થિતિ પર નજર કરીએ ત્યારે વરસાદની અસમાનતાની ગંભીર તસવીર સામે આવે છે. રાજ્યના કુલ 14 જિલ્લાઓમાં વરસાદની ઘટ નોંધાઈ છે અને તેમાંથી 9 જિલ્લાઓમાં વરસાદની ઘટ 30 ટકાથી પણ વધુ છે.
સૌથી ચોંકાવનારી સ્થિતિ દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં જોવા મળી રહી છે. અહીં સરેરાશ માત્ર 6.24 ટકા જેટલો વરસાદ નોંધાયો છે. એટલે કે સીઝનના સરેરાશ વરસાદની સરખામણીએ અહીં 81 ટકા જેટલી મોટી ઘટ જોવા મળી રહી છે. વરસાદની આવી સ્થિતિની સીધી અસર ખેતી પર પડી શકે છે અને ખેડૂતો માટે ચિંતાનું કારણ બની શકે છે.દેવભૂમિ દ્વારકા બાદ પોરબંદર પણ વરસાદની ઘટથી પરેશાન જિલ્લાઓમાં સામેલ છે. અહીં આશરે 67 ટકા જેટલી વરસાદી ઘટ નોંધાઈ છે. આ ઉપરાંત જામનગર, કચ્છ, અરવલ્લી, સાબરકાંઠા, દાહોદ અને ગીર સોમનાથ જેવા જિલ્લાઓમાં પણ મેઘરાજાની ઓછી મહેર જોવા મળી રહી છે. આ વિસ્તારોમાં ખેડૂતો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોના લોકો સારા વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
પરંતુ ગુજરાતના તમામ વિસ્તારોની સ્થિતિ એકસરખી નથી. પ્રદેશવાર વરસાદના આંકડા પર નજર કરીએ તો દક્ષિણ ગુજરાતમાં મેઘરાજા ખાસ્સા મહેરબાન રહ્યા છે. અહીં અત્યાર સુધી 97 ટકા વરસાદ નોંધાયો છે. એટલે કે દક્ષિણ ગુજરાતમાં વરસાદનું પ્રમાણ તુલનાત્મક રીતે સારું રહ્યું છે.
બીજી તરફ કચ્છમાં માત્ર 29 ટકા અને ઉત્તર ગુજરાતમાં 51.39 ટકા વરસાદ નોંધાયો છે. એક જ રાજ્યમાં વરસાદના આટલા મોટા તફાવતથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ગુજરાતમાં ચોમાસાની સ્થિતિ કેટલી અસમાન છે.વરસાદના આ આંકડા માત્ર આંકડા નથી. તેની પાછળ ખેડૂતોની મહેનત, પાકનું ભવિષ્ય, પશુપાલન અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર જેવા અનેક મુદ્દાઓ જોડાયેલા છે. જ્યાં વરસાદ ઓછો પડે છે ત્યાં ખેતી માટે પાણીની ઉપલબ્ધતા મોટો પડકાર બની શકે છે. વરસાદની ઘટ લાંબી ચાલે તો પાકની સ્થિતિ અને ખેડૂતોની આવક પર પણ તેની અસર થઈ શકે છે. હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આગામી દિવસોમાં ગુજરાતના વરસાદનું ચિત્ર કેવું રહેશે? જે જિલ્લાઓમાં વરસાદની મોટી ઘટ છે, ત્યાં શું મેઘરાજા ભરપાઈ કરશે? શું જળાશયો અને પાણીના સ્ત્રોતો પર તેની અસર પડશે? અને સૌથી મહત્વનું વરસાદની ઘટનો સામનો કરી રહેલા ખેડૂતો માટે તંત્ર તરફથી કયા પગલાં લેવામાં આવશે?
રાજ્યમાં સરેરાશ 70 ટકા વરસાદ નોંધાયો હોવા છતાં જિલ્લાવાર અસમાનતા ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. ખાસ કરીને જે 9 જિલ્લાઓમાં 30 ટકાથી વધુ વરસાદની ઘટ છે, ત્યાં પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખવી જરૂરી બની શકે છે.
હાલ સૌની નજર આકાશ તરફ છે. ખેડૂતોની આશા ફરી એકવાર કાળા વાદળો પર ટકેલી છે. ગુજરાતના જે વિસ્તારોમાં વરસાદની મોટી ઘટ છે, ત્યાં આગામી દિવસોમાં સારો વરસાદ થાય અને ચોમાસાની ખાધ પૂરી થાય તેવી સૌ કોઈ આશા રાખી રહ્યા છે.કારણ કે ગુજરાત માટે વરસાદ માત્ર પાણી નથી… વરસાદ એટલે ખેડૂતોની આશા, ખેતરોનું ભવિષ્ય અને અનેક પરિવારોની આજીવિકા.આ સમગ્ર સ્થિતિમાં હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી દિવસોમાં મેઘરાજા ક્યાં વરસે છે અને ક્યાં હજુ પણ વરસાદની રાહ જોવી પડે છે.
