કરાચીમાં રેન્જર્સ હેડક્વાર્ટર પર આતંકી હુમલા બાદ પાકિસ્તાનનો અફઘાનિસ્તાન પર હવાઈ હુમલો, પરંતુ નિષ્ણાતોનું કહેવું – વર્ષો સુધી આતંકીઓને આશરો આપવાની નીતિ હવે ઇસ્લામાબાદ માટે જ બની છે અભિશાપ
પાકિસ્તાન વર્ષોથી આતંકવાદને લઈને બેવડા ધોરણો અપનાવવાનો આરોપ સહન કરતું આવ્યું છે. એક તરફ તે કેટલાક આતંકી સંગઠનોને પોતાના વ્યૂહાત્મક હિત માટે ઉપયોગી માનતું રહ્યું, જ્યારે બીજી તરફ પોતાના વિરુદ્ધ હથિયાર ઉઠાવનારા સંગઠનો સામે સૈન્ય કાર્યવાહી કરતું રહ્યું. આ નીતિને જ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે “ગુડ ટેરરિઝમ અને બેડ ટેરરિઝમ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.હવે પરિસ્થિતિ એવી બની છે કે જે આતંકવાદી માળખાને વર્ષો સુધી સીધા કે પરોક્ષ રીતે પ્રોત્સાહન મળ્યું, તેના જ એક ભાગે પાકિસ્તાન સામે મોરચો ખોલી દીધો છે. કરાચીમાં પાકિસ્તાન રેન્જર્સના મુખ્યાલય પર થયેલા આતંકી હુમલા અને ત્યારબાદ અફઘાનિસ્તાનની સરહદ પર પાકિસ્તાની સૈન્ય કાર્યવાહીએ આ સંકટને વધુ ગંભીર બનાવી દીધું છે.
કરાચી હુમલાએ હચમચાવ્યું પાકિસ્તાન
તાજેતરમાં કરાચીમાં પાકિસ્તાન રેન્જર્સના મુખ્યાલય પર આતંકીઓએ વિસ્ફોટકો ભરેલું વાહન ઘુસાડી હુમલો કર્યો. ત્યારબાદ ભારે ગોળીબાર થયો. આ હુમલામાં પાકિસ્તાનના સુરક્ષા જવાનો માર્યા ગયા અને અનેક ઘાયલ થયા. પાકિસ્તાની સેનાએ જવાબી કાર્યવાહીમાં હુમલાખોરોમાંથી કેટલાકને ઠાર માર્યા જ્યારે એકને જીવતો પકડી પાડ્યો. હુમલાની જવાબદારી પાકિસ્તાની તાલિબાન સાથે જોડાયેલા જમાત-ઉલ-અહરારે લીધી હતી.
પછી પાકિસ્તાને શું કર્યું?
કરાચી હુમલા બાદ પાકિસ્તાને અફઘાનિસ્તાનની સરહદ નજીક ગુપ્તચર માહિતીના આધારે જમીની કાર્યવાહી અને હવાઈ હુમલા શરૂ કર્યા. પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે હુમલાઓમાં પાકિસ્તાની તાલિબાન (TTP)ના ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા અને 29 આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા. બીજી તરફ અફઘાનિસ્તાનની તાલિબાન સરકારે આ કાર્યવાહીને પોતાની સંપ્રભુતા પર હુમલો ગણાવી વિરોધ નોંધાવ્યો અને નાગરિકોના મોતનો આરોપ લગાવ્યો.
શું છે ‘ગુડ ટેરરિઝમ’ અને ‘બેડ ટેરરિઝમ’?
વર્ષો સુધી પાકિસ્તાન પર એવો આરોપ લાગતો રહ્યો છે કે તે કેટલાક આતંકવાદી સંગઠનોને પોતાના વ્યૂહાત્મક હિત માટે “ઉપયોગી” માને છે. આવા સંગઠનોને “ગુડ ટેરરિસ્ટ” તરીકે જોવામાં આવ્યા, જ્યારે પાકિસ્તાનની અંદર હુમલા કરનારા સંગઠનોને “બેડ ટેરરિસ્ટ” ગણાવી તેમની સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી.આ નીતિ ખાસ કરીને અફઘાનિસ્તાન, ભારત અને કાશ્મીર સંબંધિત સુરક્ષા નીતિઓ સાથે જોડાયેલી રહી છે. પરંતુ સમય જતાં ઘણા સંગઠનો અલગ પડી ગયા અને પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ જ લડવા લાગ્યા.
TTP કોણ છે?
તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP)ની રચના 2007માં થઈ હતી. વિચારધારામાં તે અફઘાન તાલિબાન સાથે નજીક છે, પરંતુ બંને અલગ સંગઠનો છે.TTPનો મુખ્ય હેતુ પાકિસ્તાન સરકાર અને સેનાને નિશાન બનાવી દેશમાં કટ્ટરપંથી ઇસ્લામી શાસન સ્થાપિત કરવાનો છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં તેણે પાકિસ્તાનમાં સૈન્ય મથકો, પોલીસ, શાળાઓ અને સરકારી સંસ્થાઓ પર અનેક હુમલાઓ કર્યા છે.
અફઘાન તાલિબાન અને TTPનો સંબંધ
અફઘાન તાલિબાન અને TTP વચ્ચે વિચારધારાત્મક અને ઐતિહાસિક સંબંધો રહ્યા છે. પાકિસ્તાનનો આરોપ છે કે અફઘાનિસ્તાનમાં TTPને આશ્રય મળે છે અને ત્યાંથી પાકિસ્તાન પર હુમલાઓ થાય છે.જોકે કાબુલમાં તાલિબાન સરકાર આ આરોપોને સતત નકારી રહી છે અને કહે છે કે તે પોતાની જમીનનો ઉપયોગ અન્ય દેશો સામે થવા દેશે નહીં.
પાકિસ્તાન માટે કેમ મુશ્કેલ બન્યું?
એક સમય એવો હતો જ્યારે પાકિસ્તાન વિવિધ આતંકી જૂથોને અલગ-અલગ રીતે જોતું હતું. પરંતુ હવે ઘણા સંગઠનો એકબીજા સાથે જોડાઈ રહ્યા છે અથવા વિચારધારાત્મક રીતે સમાન છે.પરિણામે પાકિસ્તાન માટે “સારા” અને “ખરાબ” આતંકવાદી વચ્ચેનો ભેદ જાળવવો મુશ્કેલ બન્યો છે. હવે તે જ નેટવર્ક તેના પોતાના સુરક્ષા દળો પર હુમલા કરી રહ્યું છે.
અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન સત્તામાં આવ્યા પછી શું બદલાયું?
2021માં તાલિબાન ફરી સત્તામાં આવ્યા બાદ પાકિસ્તાનને આશા હતી કે સરહદી સુરક્ષા મજબૂત થશે અને TTP પર નિયંત્રણ આવશે.પરંતુ વિપરીત સ્થિતિ સર્જાઈ. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પાકિસ્તાનમાં આતંકી હુમલાઓમાં વધારો થયો છે. પાકિસ્તાન વારંવાર દાવો કરે છે કે TTPના લડવૈયા અફઘાનિસ્તાનમાંથી હુમલા કરે છે.
પાકિસ્તાનની સૈન્ય કાર્યવાહીથી તણાવ વધુ વધ્યો
તાજેતરના હવાઈ હુમલાઓ બાદ બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ વધુ વધી ગયો છે. અફઘાનિસ્તાને પાકિસ્તાનના હુમલાઓની નિંદા કરી છે જ્યારે પાકિસ્તાને કહ્યું છે કે આતંકવાદ સામે કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે.નિષ્ણાતો માને છે કે જો રાજદ્વારી વાતચીત સફળ નહીં થાય તો સરહદી અથડામણો વધુ વધી શકે છે.
ચીન સહિત વિશ્વની ચિંતા
પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે વધતા સંઘર્ષથી સમગ્ર વિસ્તારની સુરક્ષા પર અસર પડી શકે છે. સરહદી અસ્થિરતા, આતંકવાદ અને વેપાર માર્ગોની સુરક્ષા અંગે અનેક દેશો ચિંતિત છે.આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય બંને દેશોને સંયમ રાખવા અને વાતચીત દ્વારા ઉકેલ લાવવાની અપીલ કરી રહ્યો છે.
પાકિસ્તાન માટે સૌથી મોટો પડકાર
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર સૈન્ય કાર્યવાહીથી આ સમસ્યાનો ઉકેલ શક્ય નથી. આતંકવાદી માળખું, સરહદી સુરક્ષા, ગુપ્તચર વ્યવસ્થા અને આંતરિક નીતિઓમાં વ્યાપક સુધારા કર્યા વિના પાકિસ્તાન માટે આ પડકાર વધુ ગંભીર બની શકે છે.જો “ગુડ” અને “બેડ” આતંકવાદ વચ્ચેનો ભેદ રાખવાની નીતિ ચાલુ રહેશે તો લાંબા ગાળે સુરક્ષા પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.
કરાચી હુમલો અને ત્યારબાદ પાકિસ્તાનની અફઘાનિસ્તાન સામેની કાર્યવાહી દર્શાવે છે કે આતંકવાદ સામે બેવડા ધોરણો અપનાવવાની નીતિ હવે પાકિસ્તાન માટે જ મોટો ખતરો બની ગઈ છે. વર્ષો સુધી કેટલાક આતંકી સંગઠનોને વ્યૂહાત્મક સાધન તરીકે જોવાની રણનીતિ હવે ઉલટી પડી રહી છે. TTPના સતત હુમલા, અફઘાનિસ્તાન સાથે વધતો તણાવ અને સરહદ પર વધી રહેલી હિંસા એ સંકેત આપે છે કે પાકિસ્તાન માટે માત્ર સૈન્ય કાર્યવાહી નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળાની સ્પષ્ટ અને એકસરખી આતંકવાદ વિરોધી નીતિ જ સૌથી મોટો ઉકેલ બની શકે છે.
