મધ્યપૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી એકવાર ગંભીર સ્તરે પહોંચ્યો છે. અમેરિકી સૈન્ય દ્વારા ઈરાનના કેટલાક વ્યૂહાત્મક સ્થાનો પર કરવામાં આવેલા હુમલા બાદ ઈરાને વળતો પ્રહાર કરતાં કુવૈત અને બહેરીન સ્થિત અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવી મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓ કર્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ઘટનાએ સમગ્ર ખાડી વિસ્તારમાં ચિંતાનું વાતાવરણ ઊભું કર્યું છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર ફરી મધ્યપૂર્વ પર કેન્દ્રિત થઈ છે.
શું છે સમગ્ર ઘટનાક્રમ?
અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) અનુસાર, ઈરાને સૌપ્રથમ હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક કેટલીક સૈન્ય કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. તેના જવાબમાં અમેરિકાએ ઈરાનના કિનારાકાંઠા પર આવેલા રડાર અને સર્વેલન્સ કેન્દ્રો પર “સેલ્ફ-ડિફેન્સ” હેઠળ હુમલો કર્યો હતો. ત્યારબાદ ઈરાને કુવૈત અને બહેરીનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો તરફ બેલિસ્ટિક મિસાઇલો અને ડ્રોન છોડ્યા હતા.
કુવૈત અને બહેરીનમાં વાગ્યા એર રેડ એલર્ટ
ઈરાન દ્વારા મિસાઇલ હુમલાઓ શરૂ થતાં જ કુવૈત અને બહેરીનમાં એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ સક્રિય કરી દેવામાં આવી હતી. અનેક વિસ્તારોમાં એર રેડ સાઇરન વાગ્યા હતા અને લોકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ જવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. અમેરિકી અને સ્થાનિક વાયુ સંરક્ષણ દળોએ મોટાભાગની મિસાઇલોને હવામાં જ નષ્ટ કરી દીધી હોવાનું જણાવાયું છે.
કેટલા મિસાઇલ છોડવામાં આવ્યા?
અમેરિકી સૈન્યના જણાવ્યા મુજબ ઈરાને કુલ સાત બેલિસ્ટિક મિસાઇલ છોડ્યા હતા. તેમાંની મોટાભાગની મિસાઇલોને હવામાં જ તોડી પાડવામાં આવી હતી, જ્યારે કેટલીક મિસાઇલો લક્ષ્ય સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. અમેરિકાએ દાવો કર્યો છે કે હુમલામાં અમેરિકી સૈનિકોને કોઈ મોટું નુકસાન થયું નથી.
ઈરાનનો દાવો શું?
ઈરાનની રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ (IRGC)એ દાવો કર્યો છે કે હુમલાનો હેતુ કુવૈતમાં આવેલી અમેરિકી એરબેઝ અને બહેરીનમાં આવેલા અમેરિકી નેવીના ફિફ્થ ફ્લીટ હેડક્વાર્ટરને નિશાન બનાવવાનો હતો. ઈરાનનું કહેવું છે કે અમેરિકાએ પહેલા ઈરાનના વિસ્તારો પર હુમલો કર્યો હોવાથી આ કાર્યવાહી “પ્રતિશોધ” સ્વરૂપે કરવામાં આવી છે.
અમેરિકાનો જવાબ
અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડે જણાવ્યું છે કે ઈરાનના હુમલાઓને સફળતાપૂર્વક નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા છે. સાથે જ અમેરિકાએ ઈરાનના કેશ્મ આઇલેન્ડ સહિતના કેટલાક સૈન્ય અને રડાર કેન્દ્રો પર જવાબી કાર્યવાહી કરી હોવાનું પણ સ્વીકાર્યું છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહી માત્ર પોતાના દળો અને આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોની સુરક્ષા માટે કરવામાં આવી હતી.
કુવૈતમાં પહેલાથી જ થયો હતો મોટો હુમલો
થોડા દિવસો પહેલાં ઈરાનના હુમલામાં કુવૈત એરપોર્ટને પણ નુકસાન પહોંચ્યું હતું. અહેવાલો મુજબ એક વ્યક્તિનું મોત થયું હતું અને અનેક લોકો ઘાયલ થયા હતા. એરપોર્ટના કેટલાક ભાગોને નુકસાન પહોંચતાં ફ્લાઇટ સેવાઓ પણ તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરવી પડી હતી. બાદમાં સુરક્ષા તપાસ પૂર્ણ થયા પછી કામગીરી ફરી શરૂ કરવામાં આવી હતી.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર વધતી ચિંતા
વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંથી એક એવા હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં તણાવ વધતા વૈશ્વિક બજારોમાં પણ ચિંતા જોવા મળી રહી છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે તેલના ભાવોમાં ભારે ઉથલપાથલ સર્જાઈ છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પણ તેની અસર પડી રહી છે.
યુદ્ધવિરામ પર ફરી પ્રશ્નચિહ્ન
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અગાઉથી ચાલી રહેલી નાજુક યુદ્ધવિરામ પ્રક્રિયા પર આ નવા હુમલાઓ બાદ ફરી પ્રશ્નચિહ્ન ઊભું થયું છે. બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચાઓ ચાલુ હોવા છતાં મેદાનમાં ચાલી રહેલી સૈન્ય કાર્યવાહીથી સ્થિતિ વધુ જટિલ બની રહી છે. રાજકીય નિરીક્ષકોનું માનવું છે કે જો તાત્કાલિક રાજદ્વારી ઉકેલ નહીં આવે તો સમગ્ર ખાડી વિસ્તાર વધુ મોટા સંઘર્ષ તરફ ધકેલાઈ શકે છે.
સમગ્ર વિશ્વની નજર મધ્યપૂર્વ પર
કુવૈત, બહેરીન, સાઉદી અરેબિયા સહિતના ખાડી દેશો હાલ ઉચ્ચ સતર્કતા પર છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતી અથડામણ માત્ર બે દેશો પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ તેની અસર સમગ્ર મધ્યપૂર્વ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે. આવનારા દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચેની રાજદ્વારી ચર્ચાઓ અને સૈન્ય ગતિવિધિઓ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
