અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સાથેના યુદ્ધ દરમિયાન ઈરાને સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, બહેરીન, કુવૈત વગેરે દેશો પર હુમલાઓ કરીને યુદ્ધનાં સમીકરણો બદલી કાઢ્યાં છે. ઈરાનની બદલાની કાર્યવાહી લશ્કરી લક્ષ્યોથી આગળ વધી ગઈ હતી, જેમાં ગલ્ફના દેશોમાં અમેરિકા સાથે જોડાયેલા ડિજિટલ હબ, ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડેટા સેન્ટરોને નિશાન બનાવીને યુદ્ધનો વ્યાપ વધારી દેવામાં આવ્યો હતો.
ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને બહેરીનમાં ડેટા હબ પર ડ્રોન વડે પ્રચંડ હુમલાઓ કર્યા હતા. આજના યુદ્ધમાં આ એક અભૂતપૂર્વ ઘટના છે, જેમાં માત્ર સાયબર ઘૂસણખોરી જ નહીં, પણ નાગરિકો સાથે જોડાયેલા ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ઇરાદાપૂર્વકના હુમલાઓ કરવામાં આવ્યા છે. ઈરાનના સરકારી મીડિયાએ જણાવ્યું હતું કે આનો હેતુ દુશ્મનની સૈન્ય અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓને ટેકો આપવામાં આ ડેટા સેન્ટરોની ભૂમિકાને ઉજાગર કરવાનો અને અટકાવવાનો હતો.
વર્તમાન AI યુગમાં ક્લાઉડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હવે બેવડા ઉપયોગવાળા વ્યૂહાત્મક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તરીકે ઊભરી આવ્યું છે. તે સામાન્ય લોકોને બેંકિંગ, ઉડ્ડયન, આરોગ્યસંભાળ, કોર્પોરેટ કામગીરી અને ઈ-ગવર્નન્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં સેવાઓ પૂરી પાડે છે. વધુમાં તે લશ્કરી અને ગુપ્તચર એજન્સીઓને AI-આધારિત વિશ્લેષણ, ઉપગ્રહ છબીઓની પ્રક્રિયા, લોજિસ્ટિક્સ પ્લાનિંગ અને કમાન્ડ-એન્ડ-કંટ્રોલ સહિતનાં કાર્યોમાં પણ મદદ કરે છે. અમેરિકા ખાસ કરીને મોટા પાયે ક્લાઉડ સેવા પ્રદાતાઓ પર નિર્ભર છે, જેને હાઇપરસ્કેલર્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કંપનીઓ વિશ્વભરમાં વિશાળ ડેટા સેન્ટરો ચલાવે છે, જે અમર્યાદિત કમ્પ્યુટિંગ, સ્ટોરેજ અને નેટવર્કિંગ સંસાધનો પૂરા પાડવા માટે રચાયેલા છે. આમાં એમેઝોન, માઇક્રોસોફ્ટ અને ગુગલ જેવી જાયન્ટ ટેક કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. ઈરાન માને છે કે આ કેન્દ્રોને નિશાન બનાવવાથી યુદ્ધની વ્યૂહરચના સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે અને યુદ્ધ પર તેની ઊંડી અસર પડી શકે છે.
ઈરાન ગલ્ફના ક્ષેત્રમાં અમેરિકન જાયન્ટ ટેક કંપનીઓને નિશાન બનાવી રહ્યું છે. IRGC એ એપલ, ગૂગલ, માઈક્રોસોફ્ટ અને એમેઝોન જેવા ગલ્ફના દેશોમાં કાર્યરત મોટી અમેરિકન ટેક કંપનીઓના કર્મચારીઓને તેમનાં પરિસરો ખાલી કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ આદેશમાં તેમને દુબઈ, રિયાધ, દોહા, કુવૈત સિટી, મનામા અને મસ્કત સ્થિત તેમની ઓફિસો તાત્કાલિક ખાલી કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
૩૧ માર્ચે IRGC એ સિસ્કો, HP, ઇન્ટેલ, ઓરેકલ, માઇક્રોસોફ્ટ, એપલ, ગૂગલ, મેટા, IBM, ડેલ, પેલેન્ટિર, નાવિડા, JPMorgan, ટેસ્લા, જર્મન ઇલેક્ટ્રિક, સ્પાયર સોલ્યુશન્સ, G42 અને બોઇંગને સંભવિત લક્ષ્યો તરીકે જાહેર કર્યાં હતાં. IRGC એ દાવો કર્યો કે તેણે બહેરીનમાં એમેઝોન ક્લાઉડ-કમ્પ્યુટિંગ સેન્ટર પર હુમલો કરીને નાશ કર્યો છે. એમેઝોને હુમલાઓની પુષ્ટિ કરી હતી . IRGC એ દુબઈમાં ઓરેકલ ડેટા સેન્ટર પર હુમલો કરવાનો પણ દાવો કર્યો હતો. દુબઈની મીડિયા ઓફિસે તેને દુબઈ ઈન્ટરનેટ સિટીમાં ઓરેકલ બિલ્ડિંગ પર કાટમાળ પડવાથી થયેલી એક નાની ઘટના ગણાવી હતી.
વર્ષોથી, ગલ્ફમાં સુરક્ષા ઊર્જા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતી હતી. રિફાઇનરીઓ, બંદરો, શિપિંગ લેન અને પેટ્રોકેમિકલ સંકુલ પ્રાદેશિક તણાવના પ્રાથમિક સ્રોત અને લક્ષ્ય હતા. આ ચિત્ર હવે બદલાઈ ગયું છે, કારણ કે ગલ્ફ દેશોએ વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક ફાયદાઓ મેળવવા માટે વૈશ્વિક AI અને ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ હબ બનવા માટે ભારે રોકાણ કર્યું છે. ખાસ કરીને યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયા AI ક્ષેત્રમાં વિશ્વ અને પ્રદેશના સૌથી મોટા કેન્દ્ર તરીકે સ્થાન મેળવવા આતુર છે.
UAE સરકારે જણાવ્યું હતું કે એપ્રિલ ૨૦૨૨ માં શરૂ કરાયેલ ડિજિટલ ઇકોનોમી સ્ટ્રેટેજીનો ઉદ્દેશ્ય ૧૦ વર્ષમાં દેશના GDP માં ડિજિટલ અર્થતંત્રના યોગદાનને બમણું કરવાનો છે, જે ૨૦૨૨ માં ૯.૭ ટકાથી વધીને ૧૯.૪ ટકા થવાનો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય પ્રદેશ અને વૈશ્વિક સ્તરે ડિજિટલ અર્થતંત્રના કેન્દ્ર તરીકે યુએઈની સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવવાનો પણ છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે માઇક્રોસોફ્ટ ૨૦૨૯ સુધીમાં યુએઈમાં તેનું કુલ રોકાણ ૧૫ અબજ ડોલર સુધી વધારવાની યોજના ધરાવે છે.
બીજો નોંધપાત્ર વિકાસ સ્ટારગેટ યુએઈ પ્રોજેક્ટ છે, જે આખરે પાંચ ગીગાવોટ સુધીની પાવર ક્ષમતા ધરાવશે તેવી અપેક્ષા છે અને તેને અમેરિકાની બહારના સૌથી મોટા AI ડેટા-સેન્ટર સંકુલ તરીકે વર્ણવવામાં આવી રહ્યું છે. એમેઝોન વેબ સિરીઝ (AWS) સાઉદી અરેબિયામાં ૫.૩ અબજ ડોલરથી વધુનાં મૂલ્યનું એક નવું કેન્દ્ર પણ વિકસાવી રહી છે. ઈરાનનો ઈરાદો આ બધા ડેટા સેન્ટરોને ખતમ કરવા દ્વારા ગલ્ફના દેશોમાં અમેરિકાને ફટકો મારવાનો છે. જો ગલ્ફના દેશો બચવા માગતા હશે તો તેમણે અમેરિકાનો સાથ છોડવો જ પડશે.
ડિજિટલ લક્ષ્યો પરના હુમલાઓ વાસ્તવિક આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક નુકસાન પહોંચાડે છે. અહેવાલો દર્શાવે છે કે AWS હુમલાઓએ UAE અને બહેરીનમાં બેંકિંગ સિસ્ટમ્સ અને ફિનટેક સેવાઓને ખોરવી નાખી હતી, જેના કારણે એરલાઇન્સ, રાઇડ-હેલિંગ અને ઇ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર અસર પડી હતી. ગ્રાહકોને તેમના કાર્યભારને સ્થાનાંતરિત કરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી. સાઉદી અશર્ક ન્યૂઝ વેબસાઇટે અહેવાલ આપ્યો છે કે ડેટા સેન્ટરો અને આઇટી સિસ્ટમમાં વિક્ષેપોથી નોંધપાત્ર નુકસાન થઈ શકે છે, જે સરેરાશ પ્રતિ કલાક લાખો ડોલર અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં દસ લાખ ડોલરથી વધુનું નુકસાન થઈ શકે છે. કામ બંધ થવાથી, સેવામાં વિલંબ થવાથી અને ખર્ચાળ રિકવરી અથવા સ્થાનાંતરણના પ્રયાસોને કારણે કંપનીઓને વધુ નાણાંકીય નુકસાન સહન કરવું પડે છે. વધુમાં, આ સુવિધાઓનું પુનઃનિર્માણ ખૂબ ખર્ચાળ હોઈ શકે છે, કારણ કે આધુનિક ડેટા સેન્ટરો વિશ્વના સૌથી મોંઘા ટેકનોલોજી અને માળખાગત પ્રોજેક્ટમાંના એક છે.
મોટા ડેટા હબની આસપાસ ક્લાઉડ સુરક્ષા વ્યૂહરચનાઓ સુધારવા માટે ગલ્ફ દેશો કેવી રીતે આગળ વધશે તે અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. શું તેમને વધુ કડક જોખમ મૂલ્યાંકન અને કદાચ ધીમા વિદેશી રોકાણનો સામનો કરવો પડશે? બીજો જોખમ એ છે કે ઈરાન દ્વારા યુએસ ટેક કંપનીઓને કાયદેસર લશ્કરી લક્ષ્યો તરીકે નિયુક્ત કરવાથી, યુદ્ધમાં વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યો તરીકે ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પરના હુમલાઓને ઔપચારિક બનાવી શકાય છે, પછી ભલે તે નાગરિક હોય કે લશ્કરી હેતુઓ માટે. નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે ઈરાનના આક્રમણનાં પગલાંએ એક એવો દાખલો બેસાડ્યો છે જેની નકલ અન્ય દેશો ભવિષ્યના સંઘર્ષોમાં કરી શકે છે.
ઈરાને ડ્રોન ટેકનોલોજી કેવી રીતે વિકસાવી તેની પણ લાંબી કથા છે. સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૦ માં, ઇરાકી દળોએ ઈરાન પર આક્રમણ કર્યું, આઠ વર્ષ સુધી ચાલેલા લોહિયાળ યુદ્ધના પરિણામે લગભગ દસ લાખ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. ઈરાનીઓને તેમના અસ્તિત્વ માટે લડવા માટે ડ્રોન ટેકનોલોજીની ખૂબ જ જરૂર હતી, પરંતુ આર્થિક પ્રતિબંધોને કારણે તેઓ જરૂરી પુરવઠો ખરીદી શક્યા નહીં. તેથી તેમણે ડ્રોન ટેકનોલોજી બીજાઓ પાસેથી મેળવવાને બદલે પોતે જ શોધવાનું નક્કી કર્યું. ઈરાનીઓએ ૧૯૮૧ ની શરૂઆતમાં જ આ નાનાં ડ્રોન વિશે વિચારવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેઓએ તેમાં કેમેરા લગાવવાનું વિચાર્યું. આ વિચાર ઇસ્ફહાન યુનિવર્સિટીમાં ઉદ્ભવ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓ અને ઇજનેરોએ આ વિચાર પર કામ કર્યું. તેઓએ પ્રોટોટાઇપ ડિઝાઇન, નિર્માણ, પરીક્ષણ અને વિકાસ કર્યો, અને પછી તેને રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ સમક્ષ રજૂ કર્યા. આશરે ૨૫ વર્ષની મહેનત પછી ઈરાને ડ્રોન યુદ્ધકળામાં માસ્ટરી હાંસલ કરીને મહાસત્તાને ઝૂકાવી છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
