ઓમાનના દરિયાકાંઠા નજીક એક વેપારી જહાજ પર થયેલા અમેરિકી સૈન્ય હુમલામાં ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત થયા બાદ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે રાજદ્વારી સ્તરે તણાવ વધ્યો છે. આ ઘટનાને લઈને ભારતે પહેલા અમેરિકાના વરિષ્ઠ રાજદૂતને તલબ કરીને સખત વિરોધ નોંધાવ્યો હતો અને ત્યારબાદ વિદેશ મંત્રી S. Jaishankar એ અમેરિકાના વિદેશ સચિવ Marco Rubio સાથે સીધી વાતચીત કરીને ભારતની ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.ભારત સરકારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે વેપારી જહાજો પર જીવલેણ કાર્યવાહી કોઈ પણ રીતે યોગ્ય ગણાવી શકાય નહીં અને નિર્દોષ નાવિકોના જીવ જોખમમાં મૂકતી આવી કાર્યવાહી તરત બંધ થવી જોઈએ.
શું છે સમગ્ર ઘટના?
તાજેતરના દિવસોમાં પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ વચ્ચે અમેરિકી દળોએ ઓમાન નજીક પલાઉ ધ્વજ ધરાવતા તેલ ટેન્કર MT Settebello પર હુમલો કર્યો હતો. તેમજ અમેરિકાનો દાવો હતો કે જહાજ ઈરાન સંબંધિત પ્રતિબંધોના ઉલ્લંઘન સાથે જોડાયેલું હતું અને તેને રોકવા માટે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. જોકે આ હુમલામાં જહાજ પર હાજર ભારતીય ક્રૂના ત્રણ સભ્યોના મોત થયા હતા.
અહેવાલો મુજબ જહાજમાં કુલ 24 ભારતીય નાવિકો સવાર હતા. હુમલા બાદ 21 નાવિકોને સુરક્ષિત રીતે બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ત્રણ ભારતીય નાવિકો ગુમ થયા હતા. બાદમાં તેમની મોતની પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી.મૃતકોમાં મુખ્ય એન્જિનિયર પટનાલા સુરેશ, ડેક કેડેટ આદિત્ય શર્મા અને ફિટર શિવાનંદ ચૌરસિયાનો સમાવેશ થાય છે. આ દુર્ઘટનાએ તેમના પરિવારજનો તેમજ સમગ્ર દેશને શોકમાં મૂકી દીધો છે.
ભારતે અમેરિકી રાજદૂતને તલબ કર્યો
ઘટનાની જાણ થતાં જ ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે નવી દિલ્હીમાં અમેરિકાના વરિષ્ઠ રાજદૂતને તલબ કરીને કડક વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું કે વેપારી જહાજો અને નાગરિક નાવિકોની સુરક્ષા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સમુદ્રી વ્યવસ્થાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આવી કાર્યવાહીથી વૈશ્વિક વેપાર અને સમુદ્રી સુરક્ષા બંનેને જોખમ ઊભું થાય છે.ભારતે અમેરિકાને ઘટનાની સંપૂર્ણ માહિતી આપવા અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ ટાળવા માટે જરૂરી પગલાં લેવા પણ કહ્યું છે.
જયશંકર અને રૂબિયો વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ વાતચીત
ઘટના બાદ વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે સીધો અમેરિકાના વિદેશ સચિવ માર્કો રૂબિયોને ફોન કરીને ભારતનો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો હતો. જયશંકરે કહ્યું કે વેપારી જહાજો સામે ઘાતક કાર્યવાહી યોગ્ય નથી અને નિર્દોષ ભારતીય નાવિકોના જીવ ગુમાવવાની ઘટના અત્યંત દુઃખદ અને ચિંતાજનક છે.ભારતે અમેરિકા સમક્ષ સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે સમુદ્રી માર્ગો પર નાગરિક જહાજોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી દરેક દેશની જવાબદારી છે અને કોઈપણ સૈન્ય કાર્યવાહી દરમિયાન માનવીય પાસાને અવગણવો ન જોઈએ.
ઈરાનની પણ તીવ્ર પ્રતિક્રિયા
આ ઘટનાને લઈને ઈરાને પણ અમેરિકા પર આકરા પ્રહાર કર્યા છે. ઈરાને હુમલાને “સ્ટેટ પાયરેસી” અને “સશસ્ત્ર લૂંટ” ગણાવીને તેની નિંદા કરી છે. ઈરાનના કહેવા મુજબ વેપારી જહાજો અને નાગરિક કર્મચારીઓને નિશાન બનાવવું આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનો ભંગ છે.ઈરાને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને આ ઘટનાની નોંધ લેવા અને જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ પણ કરી છે.
ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા પર વધતી ચિંતા
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા નાવિક પુરવઠા કરનારા દેશોમાંનું એક છે. વિશ્વભરના વેપારી જહાજોમાં હજારો ભારતીય નાવિકો સેવા આપી રહ્યા છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સંઘર્ષ અને સમુદ્રી હુમલાઓને કારણે ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા અંગે ગંભીર ચિંતાઓ ઉભી થઈ છે.છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં ભારતીય ક્રૂ ધરાવતા વેપારી જહાજો પર થયેલી આ ત્રીજી મોટી ઘટના હોવાનું કહેવાય છે. જેના કારણે ભારત સરકાર સતત પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં કાર્યરત ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા પ્રયાસ કરી રહી છે.
રાજકીય અને રાજદ્વારી અસર
આ ઘટના ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં તાત્કાલિક તણાવનું કારણ બની છે. જોકે બંને દેશો વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી જાળવી રાખવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે, પરંતુ ભારતીય નાગરિકોના મોતને લઈને ભારતે પોતાની નારાજગી સ્પષ્ટ રીતે વ્યક્ત કરી છે.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આવનારા દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચે આ મુદ્દે વધુ ચર્ચા થઈ શકે છે અને નાગરિક જહાજોની સુરક્ષા માટે નવી વ્યવસ્થાઓ અંગે વિચારણા થઈ શકે છે. આ સાથે જ એ પણ મહત્વનુ છે કે હાલ ભારતનો મુખ્ય ફોકસ મૃત ભારતીયોના પરિવારજનોને સહાયતા પહોંચાડવાનો અને સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારમાં રહેલા ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે,
ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત બાદ ભારતે અમેરિકાને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે વેપારી જહાજો સામે જીવલેણ કાર્યવાહી સ્વીકાર્ય નથી. રાજદ્વારી વિરોધથી લઈને સીધી મંત્રીસ્તરીય વાતચીત સુધી, ભારતે પોતાના નાગરિકોની સુરક્ષા અને સમુદ્રી માર્ગોની સલામતીને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવાનો સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો છે.
