વારાણસીના જ્ઞાનવાપી શ્રૃંગાર ગૌરી વિવાદમાં એક મહત્વપૂર્ણ અને નવા વળાંક સાથે સમાધાનની શક્યતાઓ ફરી જીવંત બની છે. લાંબા સમયથી કોર્ટમાં ચાલી રહેલા આ સંવેદનશીલ કેસમાં હવે મુસ્લિમ પક્ષે મધ્યસ્થી પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવાની સંમતિ આપી છે. અગાઉ અંજુમન ઇન્તેઝામિયા મસ્જિદ સમિતિએ મધ્યસ્થીથી દૂર રહેવાનો નિર્ણય લીધો હતો, પરંતુ હવે તેણે પોતાનું વલણ બદલીને બેઠકમાં જોડાવાની તૈયારી દર્શાવી છે. આ નિર્ણયને સમગ્ર મામલામાં મહત્વપૂર્ણ વિકાસ માનવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, સમિતિએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મધ્યસ્થીમાં ભાગ લેવાનો અર્થ એ નથી કે તે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ પરનો પોતાનો કાનૂની દાવો છોડી રહી છે. સમિતિનું કહેવું છે કે તે પોતાના તમામ કાનૂની અધિકારો અને દાવા પર પહેલાની જેમ જ અડગ રહેશે. અંજુમન ઇન્તેઝામિયા મસ્જિદ સમિતિના વકીલ રઈસ અહેમદે જણાવ્યું કે મધ્યસ્થી પ્રક્રિયામાં સામેલ થવું માત્ર ચર્ચા અને સંવાદનો એક ભાગ છે. સમિતિનો હેતુ કોર્ટ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી પ્રક્રિયાનું પાલન કરવાનો છે, પરંતુ તે પોતાના દાવામાં કોઈ ફેરફાર કરતી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટની પહેલ પર જ્ઞાનવાપી વિવાદ સંબંધિત ચાર અલગ-અલગ કેસોમાં મધ્યસ્થી બેઠક યોજાઈ રહી છે. આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ બંને પક્ષો વચ્ચે પરસ્પર ચર્ચા દ્વારા કોઈ સ્વીકાર્ય ઉકેલ શોધવાનો છે. કોર્ટનું માનવું છે કે આવા સંવેદનશીલ ધાર્મિક મુદ્દાઓમાં જો બંને પક્ષો સંમતિથી ઉકેલ લાવી શકે તો લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા ટાળી શકાય. આ મહત્વપૂર્ણ બેઠક મંગળવાર, 14 જુલાઈના રોજ બપોરે 1:30 વાગ્યે યોજાવાની છે. બેઠકમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા રચાયેલી વિશેષ મધ્યસ્થી પેનલ પણ હાજર રહેશે. પેનલ બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળશે અને સમાધાનની શક્યતાઓ શોધવાનો પ્રયાસ કરશે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં સૌથી મોટો ફેરફાર મુસ્લિમ પક્ષના વલણમાં આવ્યો છે. અગાઉ અંજુમન ઇન્તેઝામિયા મસ્જિદ સમિતિએ મધ્યસ્થી પ્રક્રિયામાં જોડાવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો હતો. સમિતિનું માનવું હતું કે મામલો કોર્ટમાં જ નક્કી થવો જોઈએ. જોકે હવે સમિતિએ પોતાનો અગાઉનો નિર્ણય પાછો ખેંચીને ચર્ચાના ટેબલ પર આવવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
આ નિર્ણય બાદ જ્ઞાનવાપી કેસમાં સમાધાનની શક્યતાઓ અંગે ચર્ચાઓ તેજ બની છે. જોકે કાનૂની નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે માત્ર મધ્યસ્થી બેઠક યોજાવાથી કેસનો અંતિમ ઉકેલ આવી જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. મધ્યસ્થી પ્રક્રિયા સફળ થાય તો બંને પક્ષોની સહમતિથી સમાધાન શક્ય બની શકે, પરંતુ જો સહમતિ નહીં બને તો કેસ ફરી કોર્ટમાં નિયમિત સુનાવણી હેઠળ આગળ વધશે. મહત્વનું એ પણ છે કે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ થઈ રહી છે. તેથી બંને પક્ષો પોતાની દલીલો અને વલણ રજૂ કરવાની સંપૂર્ણ તક મેળવશે. કોર્ટ દ્વારા રચાયેલી મધ્યસ્થી પેનલ સંપૂર્ણ નિષ્પક્ષ રીતે બંને પક્ષોની વાત સાંભળશે. જ્ઞાનવાપી વિવાદ છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી દેશના સૌથી ચર્ચિત ધાર્મિક અને કાનૂની મુદ્દાઓમાંનો એક રહ્યો છે. આ કેસમાં મંદિર અને મસ્જિદ બંને પક્ષોએ પોતાના-પોતાના દાવા રજૂ કર્યા છે અને અનેક અરજીઓ વિવિધ અદાલતોમાં ચાલી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં મધ્યસ્થી દ્વારા કોઈ ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
મુસ્લિમ પક્ષે મધ્યસ્થીમાં જોડાવાનો નિર્ણય લીધો હોવા છતાં તેણે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેની કાનૂની લડત યથાવત રહેશે. એટલે કે મધ્યસ્થી બેઠક દરમિયાન પણ તે પોતાના તમામ દસ્તાવેજો, દાવા અને કાનૂની અધિકારોને જાળવી રાખશે. હિન્દુ પક્ષ પણ આ બેઠકમાં હાજર રહેશે અને પોતાના પક્ષની દલીલો રજૂ કરશે. હવે બંને પક્ષો વચ્ચે થનારી ચર્ચા અને મધ્યસ્થી પેનલની કામગીરી પર સૌની નજર ટકેલી છે. આ બેઠક બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે બંને પક્ષો વચ્ચે કોઈ સમજૂતીની શક્યતા ઉભી થાય છે કે પછી મામલો ફરી કોર્ટમાં લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા તરફ આગળ વધશે. હાલ માટે એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે જ્ઞાનવાપી વિવાદમાં આ એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક છે, પરંતુ કેસનો અંતિમ નિર્ણય હજુ આવવાનો બાકી છે.
