ઇન્ડોનેશિયામાં ફરી એકવાર જ્વાળામુખીએ ભયનું વાતાવરણ સર્જ્યું છે. જાવા અને સુમાત્રા વચ્ચે આવેલા અનાક ક્રાકાટાઉ જ્વાળામુખીમાં વિસ્ફોટ થતાં આસપાસના વિસ્તારમાં કાળો ધુમાડો અને જ્વાળામુખીની રાખનું વિશાળ વાદળ જોવા મળી રહ્યું છે. જ્વાળામુખીમાંથી નીકળેલી રાખ અને ધુમાડાને કારણે હવાઈ પરિવહન પર પણ અસર પડી છે. પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જકાર્તા સહિત કેટલાક મહત્વપૂર્ણ એરપોર્ટ પર ફ્લાઇટ કામગીરીને અસર પહોંચી છે. અનાક ક્રાકાટાઉમાંથી નીકળેલા ધુમાડા અને રાખના કારણે આકાશનો રંગ બદલાઈ ગયો છે. જ્વાળામુખીમાંથી બહાર નીકળતી રાખ હવામાં ફેલાઈ રહી છે અને પવનની દિશા પ્રમાણે અન્ય વિસ્તારો તરફ આગળ વધી રહી છે. ખાસ કરીને જકાર્તા તરફ રાખના વાદળો આગળ વધવાની શક્યતાએ ચિંતા વધારી છે. જકાર્તા ઇન્ડોનેશિયાનું સૌથી મોટું અને ગીચ વસ્તી ધરાવતું શહેર હોવાથી રાખ ત્યાં પહોંચે તો હવાની ગુણવત્તા અને સામાન્ય જનજીવન પર અસર થઈ શકે છે.
જ્વાળામુખીની રાખને કારણે સૌથી મોટી અસર હવાઈ પરિવહન પર જોવા મળે છે. રાખના કણો વિમાનના એન્જિન માટે જોખમી બની શકે છે. આ કારણે એરલાઇન્સ અને એરપોર્ટ સત્તાવાળાઓ જ્વાળામુખીમાંથી નીકળતી રાખની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખે છે. રાખનું પ્રમાણ વધુ હોય ત્યારે વિમાન ઉડાડવું જોખમી બની શકે છે અને તેથી ફ્લાઇટ્સ રદ કરવી અથવા અન્ય એરપોર્ટ તરફ વાળવી પડે છે. આ સ્થિતિને કારણે મોટી સંખ્યામાં મુસાફરોની મુશ્કેલી વધી શકે છે. ફ્લાઇટ્સ રદ થવાથી અથવા મોડી પડવાથી એરપોર્ટ પર મુસાફરોની લાંબી લાઇનો જોવા મળી રહી છે. ઘણા મુસાફરોને પોતાની ફ્લાઇટ ક્યારે શરૂ થશે તેની રાહ જોવી પડી રહી છે. એરપોર્ટ પર ફ્લાઇટની સ્થિતિ અંગે સતત માહિતી મેળવવા માટે મુસાફરોની ભીડ જોવા મળી રહી છે.
અનાક ક્રાકાટાઉનો ઇતિહાસ પણ ખૂબ જ ભયાનક રહ્યો છે. આ જ્વાળામુખી ઇન્ડોનેશિયાના સુંડા સ્ટ્રેટમાં આવેલો છે, જે જાવા અને સુમાત્રા ટાપુઓ વચ્ચેનો દરિયાઈ વિસ્તાર છે. અનાક ક્રાકાટાઉનો અર્થ જ્વાળામુખી સાથે જોડાયેલા જૂના ક્રાકાટાઉના વારસદાર તરીકે થાય છે. આ વિસ્તાર લાંબા સમયથી જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિ માટે જાણીતો છે. વર્ષ 2018માં અનાક ક્રાકાટાઉમાં થયેલા મોટા વિસ્ફોટ બાદ તેનો એક મોટો હિસ્સો દરિયામાં ધસી પડ્યો હતો. તેના કારણે સમુદ્રમાં ભારે મોજાં સર્જાયા હતા અને સુનામી જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ હતી. આ ઘટનામાં મોટી સંખ્યામાં લોકોના મોત થયા હતા અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ભારે નુકસાન થયું હતું. આ ઘટના બાદ અનાક ક્રાકાટાઉનું નામ ફરી એકવાર સમગ્ર દુનિયામાં ચર્ચામાં આવ્યું હતું.
આ જ કારણ છે કે જ્વાળામુખીમાં થતી દરેક મોટી હિલચાલને ઇન્ડોનેશિયાના અધિકારીઓ ગંભીરતાથી લે છે. જ્વાળામુખી નજીક રહેતા લોકો માટે સુરક્ષાના નિયમો બનાવવામાં આવે છે અને સ્થિતિ ગંભીર બને ત્યારે ચોક્કસ વિસ્તારોમાં જવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે છે. ઇન્ડોનેશિયામાં જ્વાળામુખી ફાટવાની ઘટનાઓ વારંવાર કેમ બને છે તેનો જવાબ દેશની ભૌગોલિક સ્થિતિમાં છુપાયેલો છે. ઇન્ડોનેશિયા પેસિફિક મહાસાગરની આસપાસ આવેલા એવા વિસ્તારમાં છે જેને ‘રિંગ ઓફ ફાયર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ વિસ્તારમાં અનેક ટેક્ટોનિક પ્લેટો એકબીજા સાથે અથડાય છે અને એક પ્લેટ બીજી પ્લેટની નીચે જતી પ્રક્રિયાને કારણે પૃથ્વીની અંદર ભારે ભૂગર્ભીય હલચલ થાય છે.
આ જ ભૂગર્ભીય હલચલના કારણે ઇન્ડોનેશિયામાં ભૂકંપ અને જ્વાળામુખીની ઘટનાઓ વારંવાર જોવા મળે છે. દેશભરમાં અનેક સક્રિય જ્વાળામુખી આવેલા છે. એટલે ઇન્ડોનેશિયાના લોકો માટે જ્વાળામુખીનો ખતરો અસામાન્ય નથી. જોકે દરેક વિસ્ફોટની તીવ્રતા અને તેની અસર અલગ હોય છે. તાજેતરના સમયમાં પણ ઇન્ડોનેશિયાના વિવિધ જ્વાળામુખીઓ સક્રિય થયા છે. પૂર્વ જાવામાં આવેલા માઉન્ટ સેમેરુમાંથી પણ સમયાંતરે રાખ અને ગરમ પદાર્થો બહાર આવવાની ઘટનાઓ સામે આવી છે. સેમેરુ ઇન્ડોનેશિયાના સૌથી સક્રિય જ્વાળામુખીઓમાં સામેલ છે. તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં અધિકારીઓ દ્વારા સતત દેખરેખ રાખવામાં આવે છે.
જ્વાળામુખી ફાટ્યા બાદ માત્ર રાખ જ નહીં પરંતુ ગરમ ખડકો, જ્વાળામુખીમાંથી નીકળતો લાવા અને ગરમ રાખનો પ્રવાહ પણ જોખમ ઊભું કરી શકે છે. ખાસ કરીને ભારે વરસાદ દરમિયાન જ્વાળામુખીની રાખ અને કાટમાળ પાણી સાથે ભળીને કાદવ જેવા ભારે પ્રવાહમાં ફેરવાઈ શકે છે. આવા પ્રવાહો નજીકના ગામો અને નદીકાંઠાના વિસ્તારો માટે ખૂબ જોખમી બની શકે છે. ઇન્ડોનેશિયાના ઉત્તર માલુકુ વિસ્તારમાં આવેલો માઉન્ટ ડુકોનો પણ છેલ્લા કેટલાક સમયથી સક્રિય રહ્યો છે. તેના વિસ્ફોટો દરમિયાન આકાશમાં રાખનું મોટું વાદળ જોવા મળ્યું છે. જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિ વધે ત્યારે સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર દ્વારા લોકોને ચોક્કસ અંતર જાળવવા અને જોખમી વિસ્તારમાં પ્રવેશ ન કરવા સૂચના આપવામાં આવે છે.
હાલ અનાક ક્રાકાટાઉની રાખ અને ધુમાડાને લઈને સૌથી મોટી ચિંતા હવાઈ પરિવહન અને હવાની ગુણવત્તાને લઈને છે. જ્વાળામુખીની રાખ ખૂબ જ બારીક કણોથી બનેલી હોય છે. આ કણો હવામાં લાંબા સમય સુધી રહી શકે છે અને પવનની દિશા પ્રમાણે દૂરના વિસ્તારો સુધી પહોંચી શકે છે. લોકોના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ આ ચિંતાનો વિષય બની શકે છે, ખાસ કરીને જો રાખનો જથ્થો વધુ હોય. રાખના સંપર્કમાં આવવાથી આંખો અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. તેથી જ્વાળામુખીમાંથી નીકળતી રાખ જે વિસ્તારમાં પહોંચે ત્યાં લોકોને શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઘરની અંદર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. બહાર નીકળવું જરૂરી હોય તો માસ્કનો ઉપયોગ કરવો અને આંખોને સીધી રાખથી બચાવવી જરૂરી બની શકે છે.
બીજી તરફ, એરલાઇન્સ માટે પણ જ્વાળામુખીની રાખ મોટો પડકાર છે. રાખના કણો વિમાનના એન્જિનમાં પ્રવેશી શકે છે અને ઊંચા તાપમાનના કારણે પીગળીને એન્જિનના ભાગો પર જમા થઈ શકે છે. આ કારણે વિમાનની સુરક્ષાને જોખમ થઈ શકે છે. તેથી જ્વાળામુખીની રાખવાળા વિસ્તારમાંથી ફ્લાઇટ ચલાવવાનું ટાળવામાં આવે છે. જકાર્તા તરફ રાખનું વાદળ આગળ વધે છે કે નહીં તે પવનની દિશા અને જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિ પર આધાર રાખે છે. તેથી આગામી કલાકો અને દિવસોમાં સ્થિતિ કેવી રહે છે તેના પર અધિકારીઓની નજર રહેશે. જ્વાળામુખીમાંથી સતત વિસ્ફોટ થાય અથવા રાખનું પ્રમાણ વધે તો હવાઈ પરિવહન પર વધુ અસર પડી શકે છે.
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર ઇન્ડોનેશિયાની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને કુદરતી જોખમો તરફ દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. એક તરફ આ દેશ કુદરતી સૌંદર્ય, ટાપુઓ અને દરિયાકાંઠા માટે જાણીતો છે, તો બીજી તરફ તેની જમીનની નીચે સતત ભૂગર્ભીય હલચલ ચાલતી રહે છે. પરિણામે ભૂકંપ, સુનામી અને જ્વાળામુખી જેવા કુદરતી જોખમો અહીં સામાન્ય છે. અનાક ક્રાકાટાઉના વર્તમાન વિસ્ફોટને લઈને સત્તાવાળાઓ દ્વારા પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. લોકોને જ્વાળામુખી નજીક ન જવા અને અધિકારીઓની સૂચનાઓનું પાલન કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. હવાઈ મુસાફરી કરતા લોકોને પણ પોતાની ફ્લાઇટનું સ્ટેટસ તપાસીને જ એરપોર્ટ જવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.
હાલ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે અનાક ક્રાકાટાઉની આ પ્રવૃત્તિ કેટલી લાંબી ચાલશે અને તેની રાખ કેટલા વિસ્તારમાં ફેલાશે. જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો થાય તો સ્થિતિ ઝડપથી સામાન્ય થઈ શકે છે, પરંતુ વિસ્ફોટ અને રાખનું પ્રમાણ વધે તો હવાઈ પરિવહન ઉપરાંત આસપાસના વિસ્તારોના લોકો માટે પણ મુશ્કેલી વધી શકે છે. ઇન્ડોનેશિયા માટે આ કુદરતી જોખમો નવા નથી, પરંતુ દરેક જ્વાળામુખી વિસ્ફોટ એક નવી ચેતવણી લઈને આવે છે. અનાક ક્રાકાટાઉની હાલની સ્થિતિમાં પણ સાવચેતી સૌથી મહત્વની છે. અધિકારીઓની સૂચનાઓનું પાલન, જોખમી વિસ્તારોમાં ન જવું અને રાખથી બચવા માટે જરૂરી સાવચેતી રાખવી લોકો માટે ખૂબ જરૂરી બની શકે છે.
અમારા ઇન્સ્ટાગ્રામ પર વીડિયો જોવા અહીં કલીક કરો
