ગુજરાતમાં 10 કે તેથી વધુ શ્રમિકો ધરાવતી સંસ્થાઓ, કારખાનાઓ અને બાંધકામ સ્થળો માટે મહત્વપૂર્ણ નિયમ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. શ્રમિકોની સુરક્ષા, આરોગ્ય અને કામકાજની સ્થિતિને વધુ સારી બનાવવા માટે હવે આવી તમામ પાત્ર સંસ્થાઓએ શ્રમ સેતુ પોર્ટલ પર ઓનલાઈન નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત રહેશે. આ નિર્ણય કેન્દ્ર સરકારના ‘ઓક્યુપેશનલ સેફ્ટી, હેલ્થ એન્ડ વર્કિંગ કંડિશન કોડ, 2020’ એટલે કે OSH&WC Code અને ગુજરાત સરકાર દ્વારા લાગુ કરવામાં આવેલા નિયમો હેઠળ લેવામાં આવ્યો છે. નવા નિયમ મુજબ ગુજરાતમાં 10 કે તેથી વધુ શ્રમિકો ધરાવતી વિવિધ પ્રકારની સંસ્થાઓએ પોતાની નોંધણીની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડશે. તેમાં કારખાના, બાંધકામ સ્થળો, ઔદ્યોગિક એકમો તેમજ વ્યાપારી સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે. એટલે કે જે સંસ્થાઓમાં 10 કે તેથી વધુ શ્રમિકો કામ કરે છે, તેમણે હવે પોતાની નોંધણી સંબંધિત પ્રક્રિયા સમયસર પૂર્ણ કરવી પડશે.
આ માટે ગુજરાત સરકારના શ્રમ વિભાગ દ્વારા કાર્યરત શ્રમ સેતુ પોર્ટલનો ઉપયોગ કરવાનો રહેશે. સંસ્થાના માલિકો અથવા સંબંધિત જવાબદાર વ્યક્તિઓએ ઓનલાઈન પ્રક્રિયા દ્વારા જરૂરી વિગતો રજૂ કરીને નોંધણી કરાવવાની રહેશે. નવા શરૂ થતા એકમો માટે પણ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. જે સંસ્થાઓ અથવા એકમો હવે નવા શરૂ થઈ રહ્યા છે અને તેમાં 10 કે તેથી વધુ શ્રમિકો કામ કરે છે, તેમણે કોડ લાગુ થયાના 60 દિવસની અંદર ‘ફોર્મ-1’ ઓનલાઈન ભરવાનું રહેશે. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કર્યા બાદ સંસ્થાને નોંધણી પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવશે. એટલે કે નવી સંસ્થા શરૂ કર્યા બાદ લાંબો સમય રાહ જોઈને નોંધણી કરાવવાની રહેશે નહીં. નિયમ મુજબ નિર્ધારિત 60 દિવસની અંદર ઓનલાઈન અરજી કરીને નોંધણી પ્રમાણપત્ર મેળવવું પડશે. સંસ્થાના માલિકોએ આ સમયમર્યાદાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું પડશે.
બીજી તરફ, જે સંસ્થાઓ પહેલાથી જ ચાલી રહી છે અને અગાઉના શ્રમ કાયદા હેઠળ નોંધાયેલ છે, તેમના માટે અલગ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આવી હાલની સંસ્થાઓએ પણ પોતાની નોંધણીની વિગતો નવા કાયદા અને નિયમો મુજબ અપડેટ કરાવવાની રહેશે. હાલમાં જૂના શ્રમ કાયદા હેઠળ નોંધાયેલી સંસ્થાઓને કોડ લાગુ થયાના 180 દિવસની અંદર ‘ફોર્મ-1’ ઓનલાઈન ભરવાનું રહેશે. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરીને તેમણે પોતાનું નોંધણી પ્રમાણપત્ર ફરજિયાતપણે અપડેટ કરાવવાનું રહેશે. આનો અર્થ એ થયો કે માત્ર નવી સંસ્થાઓ માટે જ નહીં, પરંતુ અગાઉથી નોંધાયેલી અને હાલમાં કાર્યરત સંસ્થાઓ માટે પણ આ નિયમ મહત્વપૂર્ણ છે. જૂની નોંધણી હોવા છતાં નવા નિયમ મુજબ જરૂરી વિગતો અપડેટ કરાવવી પડશે.
નવા નિયમ હેઠળ નોંધણી પ્રક્રિયા ઓનલાઈન રાખવામાં આવી છે, જેથી સંસ્થાઓને કચેરીઓના ધક્કા ખાવાની જરૂર ન પડે અને પ્રક્રિયા વધુ સરળ અને પારદર્શક બની શકે. સંસ્થાના માલિકો શ્રમ સેતુ પોર્ટલ પર જઈને જરૂરી માહિતી અને દસ્તાવેજો રજૂ કરીને અરજી કરી શકશે. નોંધણી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ મળનારા પ્રમાણપત્ર અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ સૂચના આપવામાં આવી છે. તમામ માલિકોએ પોતાની સંસ્થાનું નોંધણી પ્રમાણપત્ર એવી જગ્યાએ રાખવાનું રહેશે જ્યાં તે સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય. પ્રમાણપત્રને સંસ્થાના મુખ્ય સ્થળે પ્રત્યક્ષ રીતે અથવા ડિજિટલ સ્વરૂપમાં પ્રદર્શિત કરવું ફરજિયાત રહેશે. આ નિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ માત્ર સંસ્થાઓની નોંધણી કરાવવાનો નથી. તેની પાછળ શ્રમિકોની સુરક્ષા અને કામકાજની સ્થિતિમાં સુધારો લાવવાનો પણ હેતુ છે. કાર્યસ્થળ પર શ્રમિકોને યોગ્ય સુરક્ષા, આરોગ્યલક્ષી સુવિધાઓ અને જરૂરી કામકાજનું વાતાવરણ મળી રહે તે માટે સરકાર દ્વારા વિવિધ નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે.
કારખાનાઓ અને બાંધકામ ક્ષેત્રમાં કામ કરતા શ્રમિકો માટે સુરક્ષા સૌથી મહત્વનો મુદ્દો છે. ઘણી વખત બાંધકામ સ્થળો અથવા ઔદ્યોગિક એકમોમાં અકસ્માતનું જોખમ વધારે હોય છે. આવી સ્થિતિમાં સંસ્થાઓની નોંધણી અને તેમની વિગતો સરકાર પાસે ઉપલબ્ધ રહે તે જરૂરી બને છે. આ વ્યવસ્થાથી સંબંધિત સંસ્થાઓની ઓળખ અને તેમની કામગીરી અંગેની માહિતી વ્યવસ્થિત રીતે જાળવી શકાય તેવી અપેક્ષા છે. સંસ્થાઓ માટે હવે સૌથી મહત્વની બાબત સમયમર્યાદાનું પાલન કરવાની રહેશે. નવી સંસ્થાઓએ 60 દિવસમાં ‘ફોર્મ-1’ ભરવાનું રહેશે, જ્યારે પહેલેથી નોંધાયેલી ચાલુ સંસ્થાઓએ 180 દિવસમાં પોતાની નોંધણી અપડેટ કરાવવાની રહેશે.
શ્રમ વિભાગે સંબંધિત તમામ સંસ્થાઓને આ પ્રક્રિયા નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ કરવા સૂચના આપી છે. ખાસ કરીને 10 કે તેથી વધુ શ્રમિકો ધરાવતા એકમોના માલિકોએ પોતાના એકમની નોંધણી કઈ શ્રેણીમાં આવે છે અને કઈ સમયમર્યાદા લાગુ પડે છે તેની તપાસ કરી લેવી જરૂરી છે. આ નિર્ણયથી ગુજરાતમાં નાના-મોટા અનેક ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી એકમો પર સીધી અસર પડી શકે છે. ખાસ કરીને એવા વ્યવસાયિક એકમો કે જ્યાં 10થી વધુ લોકો કામ કરે છે, તેમણે હવે પોતાની નોંધણી અને પ્રમાણપત્રની સ્થિતિ તપાસવી પડશે. અગાઉથી નોંધણી થયેલી હોય તો પણ નવા નિયમ મુજબ પ્રમાણપત્ર અપડેટ કરાવવાની જરૂર પડી શકે છે.
સરકારની આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ઓનલાઈન પ્રક્રિયાને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. તેથી સંસ્થાના માલિકોએ શ્રમ સેતુ પોર્ટલ પર પોતાની વિગતો યોગ્ય રીતે રજૂ કરવી અને અરજીની પ્રક્રિયા સમયસર પૂર્ણ કરવી જરૂરી રહેશે. આ સમગ્ર વ્યવસ્થાનો હેતુ શ્રમિકોને વધુ સુરક્ષિત અને યોગ્ય કાર્યસ્થળ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. સાથે જ સરકાર પાસે રાજ્યમાં કાર્યરત સંસ્થાઓ અને તેમાં કામ કરતા શ્રમિકો અંગેની માહિતી વધુ વ્યવસ્થિત રીતે ઉપલબ્ધ રહે તે પણ આ પ્રક્રિયાનો એક મહત્વનો ભાગ છે.
સંબંધિત સંસ્થાઓએ હવે બેદરકારી રાખ્યા વગર પોતાની નોંધણીની સ્થિતિ તપાસવી જોઈએ. નવી સંસ્થા હોય તો 60 દિવસની સમયમર્યાદા અને પહેલેથી નોંધાયેલી ચાલુ સંસ્થા હોય તો 180 દિવસની સમયમર્યાદા ધ્યાનમાં રાખીને ‘ફોર્મ-1’ ઓનલાઈન ભરવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડશે. નોંધણી પ્રમાણપત્ર મેળવ્યા બાદ તેને સંસ્થાના મુખ્ય સ્થળે સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવાનું પણ ભૂલવું નહીં. આ રીતે ગુજરાતમાં 10 કે તેથી વધુ શ્રમિકો ધરાવતી સંસ્થાઓ માટે શ્રમ સેતુ પોર્ટલ પર નોંધણી હવે મહત્વપૂર્ણ અને ફરજિયાત પ્રક્રિયા બની છે. સંસ્થાના માલિકોએ સમયમર્યાદા ચૂકી ન જાય તે માટે વહેલી તકે જરૂરી કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે.
