પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ બાદ હવે ડીઝલમાં પણ ઇથેનોલ ભેળવવાની થઈ હતી તપાસ, પરંતુ ટેસ્ટમાં સુરક્ષાનો મોટો પ્રશ્ન સામે આવ્યો; ફ્લેશ પોઇન્ટ ઘટતાં સ્ટોરેજ અને ટ્રાન્સપોર્ટ દરમિયાન આગનું જોખમ વધવાની આશંકા
ભારતમાં પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગને લઈને ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે ડીઝલમાં ઇથેનોલ ભેળવવાની યોજના હાલ આગળ નહીં વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ રાજ્યમંત્રી સુરેશ ગોપીએ રાજ્યસભામાં આ અંગે માહિતી આપી હતી. સરકારી તેલ કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા પરીક્ષણોમાં સામે આવ્યું કે ડીઝલમાં ઇથેનોલ ઉમેરવાથી તેનું ફ્લેશ પોઇન્ટ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે, જેના કારણે જરૂરી સલામતી ધોરણો પૂર્ણ થતા નથી. આ નિર્ણયનો સીધો અર્થ એ છે કે હાલ સામાન્ય ગ્રાહકો માટે ઉપલબ્ધ ડીઝલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણ શરૂ થવાનું નથી.
‘ફ્લેશ પોઇન્ટ’ શું છે અને આટલું મહત્વનું કેમ?
ડીઝલમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગનો સૌથી મોટો અવરોધ Flash Point બન્યો છે.સરળ ભાષામાં સમજીએ તો ફ્લેશ પોઇન્ટ એ એવું લઘુત્તમ તાપમાન છે, જ્યાં ઇંધણમાંથી નીકળતી વરાળ હવામાં ભળી જાય અને બહારથી આગ કે ચિંગારી મળે તો થોડા સમય માટે આગ પકડી શકે.અર્થાત્, ફ્લેશ પોઇન્ટ જેટલો ઓછો, ઇંધણની આગ પકડવાની સંભાવના એટલી વધારે.
અહીં એક મહત્વની વાત એ છે કે ફ્લેશ પોઇન્ટનો અર્થ એવો નથી કે તે તાપમાને ઇંધણ આપમેળે સળગી જશે. આગ અથવા ચિંગારી જેવા બાહ્ય સ્ત્રોતની હાજરી જરૂરી રહે છે.તેમજ ડીઝલના સંગ્રહ, ટેન્કરમાં પરિવહન અને પેટ્રોલ પંપના અંડરગ્રાઉન્ડ સ્ટોરેજ દરમિયાન આ સલામતી પરિબળ ખૂબ મહત્વનું છે.
સરકારને ટેસ્ટમાં શું મળ્યું?
કેન્દ્ર સરકારે ડીઝલમાં ઇથેનોલ ભેળવીને તેના પરિણામો ચકાસવા માટે પરીક્ષણો કરાવ્યા હતા.સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના R&D સેન્ટરો દ્વારા આ તપાસ કરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયામાં પ્રમાણિત લેબોરેટરી,જો કે ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓ અને અન્ય ટેક્નિકલ સંસ્થાઓની મદદ પણ લેવામાં આવી હતી.હેતુ એ હતો કે ડીઝલમાં ઇથેનોલ ભેળવવાથી ઇંધણની ગુણવત્તા, સલામતી અને વાહન સંબંધિત કામગીરી પર શું અસર થાય છે તે જાણી શકાય.પરંતુ જે તે પરીક્ષણ દરમિયાન મુખ્ય સમસ્યા સામે આવી ઇથેનોલ ઉમેરવાથી ડીઝલનું ફ્લેશ પોઇન્ટ ખૂબ નીચે જતું રહ્યું.આ કારણે ઇથેનોલ-બ્લેન્ડેડ ડીઝલ જરૂરી સલામતી ધોરણો પર ખરૂં ઉતર્યું નહીં.
એટલે ડીઝલમાં ઇથેનોલનો પ્લાન હાલ અટક્યો
ટેસ્ટના પરિણામ બાદ સરકારે ડીઝલમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગને હાલ આગળ નહીં વધારવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
સરકારની ચિંતા માત્ર વાહનના એન્જિન સુધી મર્યાદિત નથી.
ડીઝલનો ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં થાય છે અને તેની સપ્લાય ચેઇનમાં:
રિફાઇનરી → સ્ટોરેજ ડેપો → ઓઇલ ટેન્કર → પેટ્રોલ પંપ → વાહન
જેવા અનેક તબક્કા આવે છે.જો બ્લેન્ડિંગને કારણે ઇંધણનું ફ્લેશ પોઇન્ટ ઘટે તો આ સમગ્ર ચેઇનમાં ફાયર સેફ્ટી સંબંધિત જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.એટલે સરકાર માટે ડીઝલનું સલામતી ધોરણ જાળવવું સૌથી મહત્વનું બન્યું છે.
પેટ્રોલમાં શું થશે? E20 પછી શું?
હવે સવાલ એ છે કે જ્યારે ડીઝલમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ અટકાવવામાં આવ્યું છે, ત્યારે પેટ્રોલમાં શું થશે?
સરકારે હાલમાં પેટ્રોલમાં 20 ટકા ઇથેનોલ એટલે કે E20થી આગળ વધવાનો કોઈ નિર્ણય લીધો નથી.
રાજ્યમંત્રી સુરેશ ગોપીએ રાજ્યસભામાં જણાવ્યું કે E20થી વધુ ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ વધારવા અંગે હાલમાં કોઈ નિર્ણય કરવામાં આવ્યો નથી.ભવિષ્યમાં જો ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધારવાનો વિચાર થશે તો તે પહેલાં વૈજ્ઞાનિક અને ટેક્નિકલ સ્તરે અભ્યાસ કરવામાં આવશે.
E20 પછી નિર્ણય કેવી રીતે લેવાશે?
સરકાર મુજબ જો ભવિષ્યમાં E20થી આગળ વધવાની જરૂરિયાત ઉભી થશે તો માત્ર સરકારી સ્તરે નિર્ણય લેવામાં નહીં આવે.
આ માટે:
વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ
ટેક્નિકલ સ્ટડી
ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓ સાથે ચર્ચા
સરકારી ઓઇલ કંપનીઓનો અભિપ્રાય
રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની સલાહ
વાહન ઉત્પાદકો સાથે ટેક્નિકલ મૂલ્યાંકન
જેવા અનેક તબક્કાઓમાંથી પસાર થવું પડશે.
એટલે હાલ E20 અંતિમ મર્યાદા તરીકે જ ચાલુ રહેશે, જ્યાં સુધી આગળના બ્લેન્ડિંગ અંગે કોઈ નવો નિર્ણય ન લેવાય.
સરકારનો દાવો: E20 પેટ્રોલ સુરક્ષિત
કેન્દ્ર સરકારે E20 પેટ્રોલને સુરક્ષિત ગણાવ્યું છે.સરકારના જણાવ્યા મુજબ E20 અંગે Automotive Research Association of India (ARAI), Society of Indian Automobile Manufacturers (SIAM), Indian Oil Corporation, Indian Institute of Petroleum તેમજ ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓ દ્વારા વિવિધ લેબ ટેસ્ટ અને ફીલ્ડ ટ્રાયલ કરવામાં આવ્યા છે.
આ પરીક્ષણોમાં એન્જિન લાઇફ, ડ્રાઇવિંગ અનુભવ, એન્જિન સ્ટાર્ટિંગ, કાટ લાગવાની સંભાવના, અલગ-અલગ મટીરિયલ સાથે ઇંધણની સુસંગતતા અને ફ્યુઅલ એફિશિયન્સી જેવા મુદ્દાઓ તપાસવામાં આવ્યા હતા.
20 કરોડથી વધુ ટુ-વ્હીલર E20 પર?
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર દેશમાં 20 કરોડથી વધુ બે-વ્હીલર અને 3 કરોડથી વધુ પેટ્રોલ કાર ઇથેનોલ-બ્લેન્ડેડ ફ્યુઅલ પર ચાલી રહી છે.સરકારનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી એવું કોઈ પ્રમાણિત પુરાવું સામે આવ્યું નથી કે મોટા પાયે એન્જિન ફેલ્યોર અથવા વાહનોના ગંભીર નુકસાનને સીધું ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ સાથે જોડવામાં આવે.સરકારના જણાવ્યા મુજબ E15+ પેટ્રોલનો ઉપયોગ ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયથી થઈ રહ્યો છે, જ્યારે E19-E20 ફ્યુઅલનો ઉપયોગ પણ અઢી વર્ષથી વધુ સમયથી થઈ રહ્યો છે.
ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પાછળ સરકારનો મોટો હેતુ શું છે?
પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ ભેળવવાનો મુખ્ય હેતુ પેટ્રોલિયમ આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને દેશની ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનો છે.ઇથેનોલ દેશમાં કૃષિ આધારિત સ્ત્રોતોમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી તેનો ઉપયોગ વધારવાથી પેટ્રોલમાં આયાતી ક્રૂડ ઓઇલની જગ્યાએ સ્થાનિક રીતે ઉપલબ્ધ ઇંધણનો હિસ્સો વધારવાનો પ્રયાસ થાય છે.સાથે જ સરકાર તેને ઉત્સર્જન ઘટાડવાની દિશામાં પણ એક પગલું માને છે.પરંતુ ડીઝલના કિસ્સામાં સુરક્ષાના ધોરણો સામે પડકાર ઊભો થયો હોવાથી હાલ આ માર્ગ પર આગળ વધવાનું ટાળવામાં આવ્યું છે.
ડીઝલમાં ઇથેનોલ કેમ મુશ્કેલ બન્યું?
સમગ્ર મામલાને સરળ રીતે સમજીએ તો:
ઇથેનોલ + ડીઝલ → ફ્લેશ પોઇન્ટમાં ઘટાડો → સલામતી ધોરણો પૂર્ણ નહીં થાય → સ્ટોરેજ/હેન્ડલિંગ અંગે ચિંતા → ડીઝલ બ્લેન્ડિંગ પ્લાન હાલ અટક્યો.આ નિર્ણય વાહનના એન્જિનની સમસ્યા કરતાં વધુ ફ્યુઅલ હેન્ડલિંગ અને ફાયર સેફ્ટી સાથે જોડાયેલો છે.અર્થાત્ સરકારને હાલ સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે ઇથેનોલ ભેળવ્યા પછી તૈયાર થતું ડીઝલ સલામત રીતે સ્ટોર, ટ્રાન્સપોર્ટ અને હેન્ડલ કરી શકાય કે નહીં.
હવે સરકારનો પ્લાન શું?
હાલ સરકારનો અભિગમ સ્પષ્ટ છે:
ડીઝલ
હાલ ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ નહીં થાય.
પેટ્રોલ
E20 ચાલુ રહેશે.
E20થી આગળ
હાલમાં કોઈ નિર્ણય નથી.
ભવિષ્યમાં વધુ બ્લેન્ડિંગ
🔬 પહેલા વૈજ્ઞાનિક અને ટેક્નિકલ અભ્યાસ થશે.
ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગ
વાહન કંપનીઓ અને અન્ય હિતધારકો સાથે ચર્ચા બાદ જ આગળનો નિર્ણય લેવાશે.
સૌથી મોટો સવાલ: શું ભવિષ્યમાં ડીઝલમાં ઇથેનોલ આવી શકે?
હાલ માટે જવાબ છે ,નહીં.પરંતુ સરકારનો નિર્ણય કાયમી પ્રતિબંધ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી; હાલના ટેસ્ટમાં જરૂરી ફ્લેશ પોઇન્ટ ધોરણો પૂર્ણ ન થતાં યોજના આગળ વધારવામાં આવી નથી.જો ભવિષ્યમાં ટેક્નોલોજી અથવા બ્લેન્ડિંગ ફોર્મ્યુલેશનમાં એવો ઉકેલ મળે કે ડીઝલના જરૂરી સલામતી ધોરણો જળવાઈ રહે, તો સ્થિતિનું ફરી મૂલ્યાંકન થઈ શકે છે.
હાલમાં જોકે સરકારનું ધ્યાન સુરક્ષા ધોરણો સાથે સમાધાન કર્યા વગર વૈકલ્પિક ઇંધણના ઉપયોગ પર છે.
પેટ્રોલમાં E20 બાદ હવે ડીઝલમાં પણ ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગની શક્યતા ચકાસવામાં આવી હતી. પરંતુ સરકારી પરીક્ષણોમાં ઇથેનોલ ઉમેરવાથી ડીઝલનો ફ્લેશ પોઇન્ટ નોંધપાત્ર રીતે ઘટતો હોવાનું સામે આવ્યું. પરિણામે જરૂરી સલામતી ધોરણો પૂર્ણ ન થતાં કેન્દ્ર સરકારે ડીઝલમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગનો પ્લાન હાલ અટકાવી દીધો છે. બીજી તરફ E20 પેટ્રોલ હાલ ચાલુ રહેશે અને E20થી આગળ વધવા અંગે કોઈ નિર્ણય લેવાયો નથી. ભવિષ્યમાં કોઈપણ વધારો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ, ટેક્નિકલ તપાસ અને ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગ સહિતના હિતધારકોની સલાહ બાદ જ થશે.
