ભૂખ હડતાળ વચ્ચે હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયેલા સોનમ વાંગચુકના ઈલાજને લઈને પરિવારની સ્પષ્ટ માંગ; મૌખિક કે નસ દ્વારા કોઈ દવા, પ્રવાહી અથવા પોષણ આપતા પહેલાં લેખિત સંમતિ લેવાની શરત
દિલ્હીના જંતર-મંતર પર 20 દિવસથી વધુ સમય સુધી ચાલેલી ભૂખ હડતાળ બાદ સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયેલા જાણીતા પર્યાવરણવિદ અને સામાજિક કાર્યકર સોનમ વાંગચુકના ઈલાજને લઈને હવે નવો વિવાદ ઉભો થયો છે. જો કે વાંગચુકની પત્ની ગીતાંજલિ જે. આંગમોએ હોસ્પિટલ પ્રશાસનને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે તેમની અથવા સોનમ વાંગચુકની સ્પષ્ટ સંમતિ વિના કોઈપણ પ્રકારની દવા, પ્રવાહી, ગ્લુકોઝ કે પોષણ આપવામાં ન આવે. સાથેજ ચેતવણી આપી છે કે દર્દીની સ્વાયત્તતા અને ઈચ્છાનો સંપૂર્ણ સન્માન થવો જોઈએ. ગીતાંજલિ આંગમોએ જણાવ્યું કે સોનમ વાંગચુક લાંબા સમયથી સ્વૈચ્છિક ભૂખ હડતાળ પર છે અને આ તેમનો વિચારપૂર્વક લેવાયેલો અહિંસક વિરોધનો નિર્ણય છે. આવી સ્થિતિમાં તેમની મંજૂરી વગર મોઢા દ્વારા કે નસ મારફતે કોઈપણ પ્રકારની સારવાર અથવા પોષણ આપવું યોગ્ય નહીં ગણાય. તેમના જણાવ્યા અનુસાર હોસ્પિટલ પ્રશાસનને આ અંગે સ્પષ્ટ સૂચના આપવામાં આવી છે.
સોનમ વાંગચુકને દિલ્હી પોલીસે વહેલી સવારે જંતર-મંતર પરથી હટાવીને VMMC અને સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યા હતા. પોલીસે જણાવ્યું હતું કે લાંબા સમયથી ચાલતી ભૂખ હડતાળને કારણે તેમનું સ્વાસ્થ્ય સતત બગડી રહ્યું હતું અને દિલ્હી હાઈકોર્ટના નિર્દેશો તથા તબીબી સલાહને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા બાદ સોનમ વાંગચુકની પત્નીએ હોસ્પિટલના તબીબી અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે તેઓ જીવન બચાવવાના પ્રયત્નોના વિરોધમાં નથી, પરંતુ દર્દીના અધિકારો અને તેમની સ્વૈચ્છિક સંમતિને અવગણવી યોગ્ય નથી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે જો કોઈ સારવાર જરૂરી હોય તો તેની સંપૂર્ણ માહિતી પરિવારને આપવામાં આવે અને ત્યારબાદ જ નિર્ણય લેવામાં આવે.
ગીતાંજલિ આંગમોએ વધુમાં જણાવ્યું કે સોનમ વાંગચુક કોઈ ગંભીર ચેપગ્રસ્ત બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા નથી, પરંતુ તેઓ એક જાહેર હિતના મુદ્દે શાંતિપૂર્ણ ઉપવાસ કરી રહ્યા છે. તેથી તેમની ભૂખ હડતાળને માત્ર તબીબી સમસ્યા તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. તેમના મતે આ એક લોકશાહી આંદોલનનો ભાગ છે અને તેનો સન્માન થવો જોઈએ. હોસ્પિટલના તબીબોએ જણાવ્યું છે કે સોનમ વાંગચુકની હાલની સ્થિતિ સ્થિર છે, પરંતુ લાંબા ઉપવાસને કારણે તેમનું શરીર ખૂબ નબળું પડી ગયું છે. ડિહાઇડ્રેશન, શરીરમાં ઊર્જાની અછત અને અન્ય તબીબી જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને સતત મોનિટરિંગ હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે. તબીબી ટીમ સમયાંતરે તેમના તમામ આરોગ્ય પરિમાણોની તપાસ કરી રહી છે.
દિલ્હી પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર હોસ્પિટલમાં ખસેડવાનો નિર્ણય કોઈ રાજકીય કારણસર લેવાયો નથી. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે જો સમયસર સારવાર ન મળે તો દર્દીના જીવનને ગંભીર જોખમ થઈ શકે. આથી માનવતાના ધોરણે અને ડૉક્ટરોની ભલામણના આધારે તેમને હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવ્યા હતા. બીજી તરફ સોનમ વાંગચુકના સમર્થકો અને આંદોલન સાથે જોડાયેલા કાર્યકરોએ પોલીસની કાર્યવાહીની ટીકા કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે વાંગચુકને તેમની ઈચ્છા વિરુદ્ધ હોસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવ્યા અને જંતર-મંતર પર ચાલતું શાંતિપૂર્ણ આંદોલન પણ બંધ કરાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. આ સમગ્ર ઘટનાને લઈને અનેક રાજકીય પક્ષોએ પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે.
આ દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ મુદ્દે ભારે ચર્ચા ચાલી રહી છે. ઘણા લોકોએ સોનમ વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, જ્યારે અન્ય લોકોએ દર્દીની સંમતિ વિના સારવાર આપવાના કાનૂની અને નૈતિક પ્રશ્નો પર ચર્ચા શરૂ કરી છે. આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના મતે, દર્દીની સંમતિ તબીબી વ્યવસ્થાનો મહત્વપૂર્ણ આધારસ્તંભ છે, જોકે જીવન બચાવવાની પરિસ્થિતિમાં કાનૂની જોગવાઈઓ પણ લાગુ પડી શકે છે. કાનૂની નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ ભારતના કાયદા અનુસાર સામાન્ય રીતે કોઈપણ તબીબી સારવાર પહેલાં દર્દીની જાણકારીપૂર્ણ સંમતિ (Informed Consent) જરૂરી માનવામાં આવે છે. જો દર્દી નિર્ણય લેવામાં સક્ષમ હોય તો તેની ઈચ્છાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે. પરંતુ જ્યારે જીવનને તાત્કાલિક જોખમ હોય ત્યારે કેટલીક પરિસ્થિતિમાં ડૉક્ટરોને કાનૂની અને નૈતિક જવાબદારી હેઠળ જરૂરી પગલાં લેવા પડી શકે છે. આ જ મુદ્દે હાલમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે.
સફદરજંગ હોસ્પિટલના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર સોનમ વાંગચુકનું સતત મેડિકલ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. તબીબી ટીમ તેમની સ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે અને જરૂરી હોય તો પરિવાર સાથે ચર્ચા કરીને આગળની સારવાર અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે. હોસ્પિટલ દ્વારા સત્તાવાર રીતે જણાવાયું છે કે હાલ તેમની સ્થિતિ સ્થિર છે, પરંતુ સતત દેખરેખ જરૂરી છે. ગીતાંજલિ આંગમોએ એમ પણ જણાવ્યું કે પરિવાર ઈચ્છે છે કે સોનમ વાંગચુકના આંદોલનના મૂળ હેતુને લોકો સમજે. તેમના જણાવ્યા મુજબ તેઓ કોઈ વ્યક્તિગત લાભ માટે નહીં પરંતુ જાહેર હિત , વિદ્યાર્થીઓના મુદ્દાઓને લઈને ભૂખ હડતાળ પર બેઠા છે. આવી સ્થિતિમાં તેમના વિરોધના સ્વરૂપનો પણ સન્માન થવો જોઈએ.
આ સમગ્ર ઘટનાએ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે,જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ લોકશાહી વિરોધના ભાગરૂપે સ્વૈચ્છિક ભૂખ હડતાળ કરે અને તેનું સ્વાસ્થ્ય ગંભીર બને ત્યારે દર્દીની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને રાજ્યની જીવન બચાવવાની જવાબદારી વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું? આ પ્રશ્ન પર કાનૂની, તબીબી અને નૈતિક ક્ષેત્રોમાં ચર્ચા તેજ બની છે.
હાલ સોનમ વાંગચુક સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં તબીબી દેખરેખ હેઠળ છે. હોસ્પિટલ તેમના આરોગ્ય પર સતત નજર રાખી રહી છે, જ્યારે પરિવાર સ્પષ્ટપણે માંગ કરી રહ્યો છે કે તેમની અથવા દર્દીની સંમતિ વિના કોઈપણ પ્રકારની સારવાર, પોષણ કે દવા આપવામાં ન આવે. બીજી તરફ તેમના સમર્થકો આંદોલન ચાલુ રાખવાની વાત કરી રહ્યા છે અને સમગ્ર દેશની નજર હવે વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય તેમજ આંદોલનના આગામી પગલાં પર કેન્દ્રિત થઈ છે.
