આજના સમયમાં ઘર, કાર, શિક્ષણ, મોબાઇલ, ફર્નિચર કે અન્ય જરૂરી વસ્તુઓ ખરીદવા માટે લોન લેવી સામાન્ય બની ગઈ છે. લોન લીધા બાદ દર મહિને EMI ચૂકવવી પડે છે. EMIના કારણે મોટી રકમ એકસાથે ચૂકવવાની જરૂર પડતી નથી, પરંતુ દર મહિને આવકમાંથી એક નિશ્ચિત રકમ લોનમાં જતી રહે છે. પરંતુ નોકરી જતી રહે, પગારમાં અચાનક ઘટાડો થાય અથવા પરિવારમાં કોઈ મોટો ખર્ચ આવી પડે તો EMI ભરવી મુશ્કેલ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ઘણા લોકો બેંકનો સંપર્ક કરવાને બદલે EMIની તારીખ પસાર થવા દે છે. આ ભૂલ મોંઘી પડી શકે છે. EMI મોડેથી ભરવાથી લાગુ પડતી પેનલ્ટી અથવા અન્ય ચાર્જ ઉપરાંત ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી પર પણ અસર પડી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ગભરાવાને બદલે કેટલાક મહત્વના પગલાં તરત લેવા જોઈએ.
સૌથી પહેલાં બેંક અથવા લોન આપનાર સંસ્થા સાથે વાત કરો EMI ભરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી હોય તો સૌથી પહેલું કામ બેંકનો સંપર્ક કરવાનું છે. EMIની તારીખ પસાર થઈ જાય ત્યાં સુધી રાહ જોવી યોગ્ય નથી. તમારી નાણાકીય સ્થિતિ અંગે બેંકને સમયસર જાણ કરો અને EMI ચૂકવવામાં મુશ્કેલી પડવાનું કારણ સ્પષ્ટ રીતે જણાવો. બેંક સાથે વાત કરતી વખતે તમારી લોનની વિગતો, અત્યાર સુધીની EMI ચુકવણીનો રેકોર્ડ અને આવકમાં થયેલા ફેરફાર સંબંધિત જરૂરી માહિતી તૈયાર રાખી શકાય છે. જો અત્યાર સુધી તમે EMI નિયમિત રીતે ચૂકવતા આવ્યા હોવ તો આ બાબત પણ બેંકને જણાવવી ઉપયોગી બની શકે છે. બેંકને એ પણ સ્પષ્ટ કરી શકાય કે હાલની મુશ્કેલી અસ્થાયી છે અને આર્થિક સ્થિતિ સુધર્યા બાદ તમે લોનની ચુકવણી ચાલુ રાખવા માંગો છો. બેંકની નીતિ અને તમારી લોનની શરતો પ્રમાણે તમને ઉપલબ્ધ વિકલ્પો અંગે સંસ્થા માર્ગદર્શન આપી શકે છે.
જો તમને લાગે છે કે થોડા સમય બાદ તમારી આવક ફરી શરૂ થઈ શકે છે, જેમ કે નવી નોકરી મળવાની સંભાવના હોય, તો બેંક પાસેથી EMIમાં રાહત અથવા ચુકવણી મુલતવી રાખવાની શક્યતા અંગે પૂછો. કેટલાક કિસ્સામાં બેંકની મંજૂરી અને લાગુ નિયમો અનુસાર ગ્રાહકને ચોક્કસ સમય માટે રાહત મળી શકે છે. જોકે, આવી સુવિધા આપમેળે મળતી નથી. બેંકની મંજૂરી અને લોનની શરતો મહત્વની હોય છે. આ ઉપરાંત રાહત મળ્યા પછી પણ લોનની ચુકવણી બંધ થતી નથી. મુલતવી રાખેલી રકમ પછીની EMIમાં ઉમેરાઈ શકે છે અથવા લોનની મુદત વધી શકે છે. વ્યાજ, ચાર્જ અથવા અન્ય ખર્ચ લાગુ પડે છે કે નહીં તે પણ અગાઉથી જાણી લેવું જરૂરી છે.
જો તમારી નોકરી જતી રહી હોય અથવા આવકમાં લાંબા સમય માટે ઘટાડો થયો હોય અને હાલની EMI ચૂકવવી મુશ્કેલ બની ગઈ હોય તો બેંક સાથે લોન રિસ્ટ્રક્ચરિંગ અંગે ચર્ચા કરી શકાય છે. પરિસ્થિતિ અને લોનની શરતો પ્રમાણે કેટલીકવાર EMIની રકમ ઘટાડીને લોનની મુદત વધારવાનો વિકલ્પ મળી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો હાલની EMI તમારા બજેટ પર ખૂબ મોટો બોજ બની રહી હોય તો લાંબી મુદતના કારણે માસિક ચુકવણી ઓછી થઈ શકે છે.
જોકે EMI ઘટવાથી લોન સસ્તી થઈ જાય એવું જરૂરી નથી. લોનની મુદત વધવાથી લાંબા ગાળે કુલ વ્યાજની ચુકવણી વધી શકે છે. તેથી રિસ્ટ્રક્ચરિંગ સ્વીકારતા પહેલાં નવી EMI, વ્યાજદર, મુદત, પ્રોસેસિંગ ફી અને કુલ ચુકવણી કેટલી થશે તે સ્પષ્ટ રીતે સમજવું જરૂરી છે. જો લોનની ચુકવણી લાંબા સમય સુધી શક્ય ન હોય તો કેટલાક કિસ્સામાં બેંક અથવા લોન આપનાર સંસ્થા સાથે એકમુશ્ત સેટલમેન્ટ અંગે વાત થઈ શકે છે. તેમાં બંને પક્ષોની સંમતિ અને લાગુ શરતો મહત્વની હોય છે. પરંતુ આ વિકલ્પ પસંદ કરતા પહેલાં તેની ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી અને ભવિષ્યમાં લોન મેળવવાની ક્ષમતા પર થતી અસર સમજવી ખૂબ જરૂરી છે. લોનનું સેટલમેન્ટ અને લોનનું સંપૂર્ણ ચુકવણું એક જ બાબત નથી. સેટલમેન્ટની એન્ટ્રી તમારી ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ માટે નકારાત્મક બની શકે છે.
એટલે માત્ર હાલનો બોજ ઓછો કરવા માટે તરત સેટલમેન્ટ સ્વીકારી લેવાને બદલે બેંક પાસેથી તેની તમામ શરતો લેખિતમાં સમજવી અને લાંબા ગાળાની અસરનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ. થોડા સમય માટે જ આવકમાં સમસ્યા હોય અને તમારી પાસે ઇમરજન્સી બચત હોય તો તેમાંથી EMI ચૂકવવાનો વિકલ્પ પણ વિચારવામાં આવી શકે છે. ખાસ કરીને નવી નોકરી મળવામાં થોડો સમય લાગે તેવી સ્થિતિમાં ઉપલબ્ધ બચત ટૂંકા ગાળાની મદદ કરી શકે છે. જો બચત પૂરતી ન હોય તો કેટલાક રોકાણ અથવા ડિપોઝિટમાંથી રકમ ઉપાડવાનો વિકલ્પ પણ વિચારવામાં આવી શકે છે. જોકે દરેક રોકાણ તોડવું યોગ્ય નથી. રોકાણ સમય પહેલાં તોડવાથી નુકસાન, ટેક્સ, દંડ અથવા ભવિષ્યની નાણાકીય જરૂરિયાતો પર અસર થઈ શકે છે. એટલે રોકાણ વેચતા પહેલાં એ પણ જોવું જોઈએ કે EMI ભરવા માટે ખરેખર કેટલી રકમની જરૂર છે અને તમારી પાસે કેટલા મહિનાનો ખર્ચ ચલાવવા માટે પૈસા બચવા જોઈએ.
નોકરી જવી અથવા આવક અચાનક બંધ થઈ જવી જેવી સ્થિતિમાં ઇમરજન્સી ફંડ સૌથી મોટો સહારો બની શકે છે. સામાન્ય રીતે જરૂરી ઘરખર્ચ અને EMIને આવરી શકે તેવી થોડા મહિનાની સરળતાથી ઉપલબ્ધ બચત રાખવી ઉપયોગી માનવામાં આવે છે. ઇમરજન્સી ફંડ એવી જગ્યાએ રાખવું જોઈએ જ્યાં જરૂર પડે ત્યારે ઝડપથી રકમ મેળવી શકાય. તેનો મુખ્ય હેતુ રોકાણમાંથી મોટો નફો મેળવવાનો નહીં, પરંતુ અચાનક આવતી નાણાકીય મુશ્કેલીમાં ઘરખર્ચ, EMI અને અન્ય જરૂરી ચુકવણી ચાલુ રાખવાનો છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે નોકરી જતી રહે ત્યારે EMIની સમસ્યાને અવગણવી નહીં. EMIની તારીખ નજીક આવે તે પહેલાં જ બેંક અથવા લોન આપનાર સંસ્થાનો સંપર્ક કરો. તમારી પરિસ્થિતિ પ્રમાણે ઉપલબ્ધ વિકલ્પો જાણો અને કોઈપણ નવી વ્યવસ્થા સ્વીકારતા પહેલાં વ્યાજ, પેનલ્ટી, ફી, લોનની મુદત, કુલ ચુકવણી અને ક્રેડિટ સ્કોર પર થતી સંભવિત અસર સમજવી જરૂરી છે. સમયસર વાતચીત કરવાથી સમસ્યા હંમેશા ઉકેલાઈ જાય એવું નથી, પરંતુ બેંક સાથે વહેલી તકે સંપર્ક કરવો મોડું કરીને સ્થિતિ વધુ ખરાબ થવા દેવા કરતાં સામાન્ય રીતે વધુ યોગ્ય પગલું છે.
