વિદ્યાર્થીઓના લાંબા આંદોલન વચ્ચે હેમંત સોરેન સરકારનો મોટો નિર્ણય : ઝારખંડમાં સરકારી ભરતી પરીક્ષાઓને લઈને લાંબા સમયથી ચાલતા વિવાદ વચ્ચે હેમંત સોરેન સરકારે મોટો નિર્ણય લીધો છે. રાજ્ય સરકારે 2014થી અત્યાર સુધી ભરતી પ્રક્રિયામાં સામે આવેલી કથિત ગેરરીતિઓ અને અનિયમિતતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કુલ 44 ભરતી પરીક્ષાઓ રદ કરવાનો આદેશ જારી કર્યો છે. મંગળવારે રાત્રે સરકાર દ્વારા અલગ-અલગ આઠ નોટિફિકેશન જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં આ પરીક્ષાઓને રદ કરવાની માહિતી આપવામાં આવી છે. આ નિર્ણયમાં ઝારખંડ પબ્લિક સર્વિસ કમિશન એટલે કે JPSC દ્વારા લેવાયેલી પરીક્ષાઓ ઉપરાંત આઉટસોર્સ એજન્સી TSR Data Processing Private Limited (TDPL) દ્વારા લેવામાં આવેલી પરીક્ષાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે ઝારખંડમાં વિદ્યાર્થીઓ અને સરકારી નોકરીના ઉમેદવારો લાંબા સમયથી પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા, પેપર લીક, OMRમાં કથિત ગેરરીતિ,પરિણામોમાં અનિયમિતતા, ભરતી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા અંગે સવાલો ઉઠાવીને આંદોલન કરી રહ્યા હતા.વિદ્યાર્થીઓની મુખ્ય માંગોમાં વિવાદિત પરીક્ષાઓ રદ કરવાની સાથે સમગ્ર ભરતી વ્યવસ્થાની નિષ્પક્ષ તપાસ અને ભવિષ્યમાં પેપર લીક તથા ગેરરીતિ રોકવા માટે મજબૂત સિસ્ટમ બનાવવાની માંગ સામેલ હતી.
કઈ-કઈ મહત્વની ભરતી પરીક્ષાઓ પર અસર?
સરકારના નિર્ણયથી વિવિધ મહત્વપૂર્ણ સરકારી પદો માટે લેવામાં આવેલી પરીક્ષાઓ પર સીધી અસર પડી છે. રદ કરવામાં આવેલી પરીક્ષાઓમાં ડ્રગ ઇન્સ્પેક્ટર, આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર, ડેપ્યુટી કલેક્ટર, ડેન્ટલ ડોક્ટર, આસિસ્ટન્ટ એન્જિનિયર, સિવિલ જજ, એડિશનલ પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર અને ફોરેસ્ટ રેન્જ ઓફિસર જેવા મહત્વપૂર્ણ પદોની ભરતી પરીક્ષાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત સરકારી પોલિટેકનિક કોલેજોના લેક્ચરર, સિનિયર સાયન્ટિફિક ઓફિસર, આસિસ્ટન્ટ કન્ઝર્વેટર ઓફ ફોરેસ્ટ સહિત અનેક વહીવટી અને ટેક્નિકલ પદોની ભરતી પ્રક્રિયાઓ પણ આ કાર્યવાહી હેઠળ આવી છે.આ નિર્ણયનો અર્થ એ છે કે વર્ષોથી મહેનત કરીને સરકારી નોકરી મેળવવાની તૈયારી કરી રહેલા ઉમેદવારોની ભરતી પ્રક્રિયા હવે ફરીથી તપાસ અને નવી પ્રક્રિયાના તબક્કામાં જઈ શકે છે. ખાસ કરીને જે ઉમેદવારોએ પરીક્ષા પાસ કરી હતી અથવા પસંદગી પ્રક્રિયાના અલગ-અલગ તબક્કા પૂર્ણ કર્યા હતા, તેમના માટે પણ હવે આગળની પ્રક્રિયા અંગે અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ છે.
JSSC-CGL પણ રદ : સમગ્ર વિવાદમાં સૌથી ચર્ચાસ્પદ પરીક્ષાઓમાંની એક JSSC Combined Graduate Level (CGL) પરીક્ષા છે. વિદ્યાર્થીઓના આંદોલન દરમિયાન JSSC-CGLને રદ કરવાની માંગ સતત ઉઠતી રહી હતી. સરકારની કેબિનેટ બેઠક બાદ આ પરીક્ષા રદ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. તેની સાથે TDPL દ્વારા લેવામાં આવેલી અન્ય ભરતી પરીક્ષાઓ અને તેમના પરિણામો તથા પસંદગી પ્રક્રિયાને પણ રદ કરવાનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો.JSSC-CGL રદ થવાના કારણે અગાઉ સફળ થયેલા આશરે 2,000 ઉમેદવારો માટે પણ મોટી અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ છે. સફળ ઉમેદવારોમાં કેટલાકે સરકારના નિર્ણય સામે વિરોધ નોંધાવ્યો છે અને સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે જો ગેરરીતિ માટે જવાબદાર લોકો સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ તો મહેનત કરીને પરીક્ષા પાસ કરનારા ઉમેદવારોને તેની અસર કેમ ભોગવવી પડે?
14મી JPSC પરીક્ષા વિવાદથી શરૂ થયો મોટો તોફાન
ઝારખંડમાં હાલના ભરતી વિવાદનું કેન્દ્ર 14મી JPSC Combined Civil Services Examination પણ રહી છે. એપ્રિલ 2026માં યોજાયેલી આ પરીક્ષાના પરિણામ બાદ ઉમેદવારોએ OMR શીટ, મૂલ્યાંકન અને મેરિટ લિસ્ટમાં કથિત ગેરરીતિ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.આ મામલે વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ બાદ તપાસનો વ્યાપ વધ્યો, CID દ્વારા તપાસ શરૂ કરવામાં આવી.આ કેસમાં તપાસ દરમિયાન JPSC અને પરીક્ષા સાથે જોડાયેલી TDPL એજન્સી સામે પણ સવાલો ઊભા થયા. CID દ્વારા JPSC ઓફિસ અને TDPL સાથે જોડાયેલા સ્થળોએ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા અને ડિજિટલ રેકોર્ડ, સર્વર સંબંધિત સામગ્રી, CCTV ફૂટેજ તથા પરીક્ષા પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા દસ્તાવેજોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. સાથે જ આ કેસમાં JPSCના ડેપ્યુટી કન્ટ્રોલર ઓફ એક્ઝામિનેશન શ્વેતા કુમારી ગુપ્તા, TDPLના ડિરેક્ટર રામવીર સિંહ અને અન્ય લોકોની ધરપકડ પણ થઈ હતી. જોકે તપાસ હેઠળના આરોપો અંગે અંતિમ કાનૂની નિષ્કર્ષ તપાસ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
TDPLની ભૂમિકા કેમ બની સૌથી મોટો સવાલ?
TSR Data Processing Private Limited એટલે TDPL આ સમગ્ર વિવાદમાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં આવેલી ખાનગી એજન્સીઓમાંની એક બની છે. આ એજન્સીને પરીક્ષાઓના ડેટા પ્રોસેસિંગ અને અન્ય પરીક્ષા સંબંધિત કામગીરી સાથે જોડવામાં આવી હતી. 14મી JPSC પરીક્ષાના વિવાદ બાદ વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય પક્ષોએ અગાઉ TDPLની સંડોવણીવાળી પરીક્ષાઓની પણ સમીક્ષા કરવાની માંગ કરી હતી. જો કે અહેવાલો મુજબ TDPL સામે અગાઉ પણ પરીક્ષા સંબંધિત કામગીરી અંગે સવાલો અને બ્લેકલિસ્ટિંગ સંબંધિત કાર્યવાહી થઈ હતી. આ કારણે વિદ્યાર્થીઓએ સવાલ ઉઠાવ્યો કે વિવાદોમાં રહેલી એજન્સીને સરકારી ભરતી જેવી સંવેદનશીલ પ્રક્રિયામાં જવાબદારી કેવી રીતે આપવામાં આવી. આ મુદ્દો પણ હાલની તપાસનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો છે.
2014થી તપાસનો વ્યાપ કેમ વધારાયો?
સરકાર દ્વારા હવે માત્ર હાલની વિવાદિત પરીક્ષાઓ સુધી કાર્યવાહી મર્યાદિત રાખવામાં આવી નથી. 2014થી JPSC અને સંબંધિત ભરતી પ્રક્રિયાઓમાં થયેલી ગેરરીતિઓ અને અનિયમિતતાઓની વ્યાપક તપાસ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે. એટલે કે છેલ્લા એક દાયકાથી વધુ સમય દરમિયાન લેવાયેલી વિવિધ પરીક્ષાઓની પ્રક્રિયા, ડેટા પ્રોસેસિંગ, પરિણામ, પસંદગી અને અન્ય સંબંધિત બાબતોની પણ સમીક્ષા થઈ શકે છે.સરકારના આ નિર્ણયથી ઝારખંડની ભરતી વ્યવસ્થામાં અત્યાર સુધી થયેલી કામગીરી ફરી તપાસના દાયરામાં આવી ગઈ છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે જો ભૂતકાળની પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિ થઈ હોય તો તેની નિષ્પક્ષ તપાસ થવી જોઈએ અને ભવિષ્યમાં કોઈ ઉમેદવારને સિસ્ટમની ખામીઓનો ભોગ ન બનવું પડે તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવી જોઈએ.
JPSC-JSSCમાં બનાવાશે Vigilance Cell
સરકારે માત્ર પરીક્ષાઓ રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો નથી પરંતુ ભરતી વ્યવસ્થામાં સંસ્થાકીય સુધારા કરવાની પણ જાહેરાત કરી છે. JPSC અને JSSCમાં આંતરિક Vigilance Cell બનાવવાની વાત કરવામાં આવી છે. તેનો હેતુ ભવિષ્યમાં ભરતી પરીક્ષાઓ દરમિયાન ગેરરીતિ, અનિયમિતતા અથવા અન્ય ફરિયાદોને સમયસર ઓળખીને કાર્યવાહી કરવાનો રહેશે.
આ ઉપરાંત JPSC અને JSSC સાથે જોડાયેલી ગેરરીતિના કેસોની ઝડપથી સુનાવણી થઈ શકે તે માટે હાઈકોર્ટને ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટ બનાવવાની વિનંતી કરવાની પણ વાત કરવામાં આવી છે. સરકારનું માનવું છે કે જો આવા કેસો લાંબા સમય સુધી પેન્ડિંગ રહે તો ઉમેદવારોમાં વધુ અનિશ્ચિતતા અને અસંતોષ ઊભો થઈ શકે છે.
સુધારણા માટેની કમિટીને બે મહિનાની સમયમર્યાદા
JPSC અને JSSCની કામગીરીમાં સુધારા માટે વરિષ્ઠ IAS અધિકારી અમિતાભ કૌશલની અધ્યક્ષતામાં એક કમિટી બનાવવામાં આવી છે. આ કમિટીને પોતાની ભલામણો અને રિપોર્ટ સરકારને બે મહિનાની અંદર સોંપવાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. આ રિપોર્ટમાં ભરતી પરીક્ષાની પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે કયા ફેરફારો જરૂરી છે તેની ભલામણ થઈ શકે છે.સરકારનો પ્રયાસ હવે માત્ર જૂની પરીક્ષાઓની તપાસ કરવાનો નથી, પરંતુ પરીક્ષા યોજવાથી લઈને પરિણામ જાહેર કરવા અને અંતિમ નિમણૂક સુધીની સમગ્ર વ્યવસ્થામાં સુધારો લાવવાનો છે.
વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનની મોટી અસર
ઝારખંડમાં વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન અનેક દિવસોથી ચાલી રહ્યું હતું. JPSC-JSSC પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિઓને લઈને વિદ્યાર્થીઓએ રસ્તા પર ઉતરીને વિરોધ કર્યો હતો. વિદ્યાર્થી નેતા દેવેન્દ્ર નાથ મહતોએ પણ લાંબી ભૂખ હડતાળ કરી હતી. સરકાર દ્વારા JSSC-CGL અને TDPLની પરીક્ષાઓ રદ કરવાની જાહેરાત બાદ નિર્ણયને વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનની મોટી જીત ગણાવી હતી.જોકે પરીક્ષાઓ રદ થયા બાદ પણ તમામ વિદ્યાર્થીઓ ખુશ નથી. ખાસ કરીને સફળ ઉમેદવારોનો એક વર્ગ એવું કહી રહ્યો છે કે સમગ્ર પરીક્ષા રદ કરવાથી નિર્દોષ અને મહેનતથી સફળ થયેલા ઉમેદવારોને પણ નુકસાન થઈ શકે છે. આ ઉમેદવારો પોતાની પસંદગી અને નોકરીનું રક્ષણ કરવાની માંગ સાથે વિરોધ કરી રહ્યા છે.હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે રદ કરવામાં આવેલી પરીક્ષાઓનું ભવિષ્ય શું હશે? સરકાર નવી પ્રક્રિયા શરૂ કરશે કે કેટલીક પરીક્ષાઓને નવા નિયમો હેઠળ ફરીથી લેવામાં આવશે, તે અંગે આગળના સત્તાવાર નિર્ણયોની રાહ જોવી પડશે. સાથે જ 2014થી અત્યાર સુધીની ભરતી પ્રક્રિયાની તપાસ બાદ જો કોઈ ગેરરીતિ કે જવાબદારી નક્કી થાય છે તો સંબંધિત લોકો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
આ આખો મામલો માત્ર 44 પરીક્ષાઓ રદ કરવાનો નિર્ણય નથી. આ નિર્ણય ઝારખંડની સરકારી ભરતી વ્યવસ્થાની વિશ્વસનીયતા સાથે સીધો જોડાયેલો છે. એક તરફ સરકાર પારદર્શક અને ગેરરીતિમુક્ત ભરતી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ હજારો ઉમેદવારો પોતાના વર્ષોના મહેનત, સમય અને ભવિષ્યને લઈને ચિંતિત છે.
અત્યારે સરકારનો સ્પષ્ટ સંદેશ એ છે કે 2014થી અત્યાર સુધીની ભરતી પ્રક્રિયામાં થયેલી કથિત ગેરરીતિઓની તપાસ થશે અને JPSC-JSSCની વ્યવસ્થામાં સુધારા કરવામાં આવશે. પરંતુ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સૌથી મોટો પડકાર એ રહેશે કે તપાસ પણ નિષ્પક્ષ રહે અને જે ઉમેદવારોએ ખરેખર મહેનતથી સફળતા મેળવી છે તેમના હિતોનું પણ રક્ષણ થાય.
