તાજેતરમાં કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીના ઇથેનોલ સંબંધિત બે અલગ-અલગ નિવેદનોને લઈને નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. એક તરફ તેમણે જાહેર કાર્યક્રમમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે રાત્રે 8 વાગ્યે E100 એટલે કે 100 ટકા ઇથેનોલ ઇંધણ સંબંધિત ફાઇલ પર સહી કરી છે, જ્યારે બીજી તરફ બોમ્બે હાઇકોર્ટમાં દાખલ કરાયેલી અરજીમાં તેમના તરફથી કહેવામાં આવ્યું છે કે E20 પેટ્રોલ અથવા ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ સાથે તેમનો કોઈ સંબંધ નથી. આ બંને નિવેદનો બાદ સોશિયલ મીડિયા પર અનેક સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા કેટલાક વીડિયો અને પોસ્ટ્સથી થઈ હતી. તેમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે E20 નીતિના કારણે નીતિન ગડકરી અને તેમના પરિવારને સીધો આર્થિક લાભ થઈ રહ્યો છે. ગડકરીએ આ દાવાઓને ખોટા અને તેમની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડનારા ગણાવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેમણે મેટા, એક્સ, ગૂગલ અને યુટ્યૂબ જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સામે બોમ્બે હાઇકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી અને રૂ. 11 કરોડના વળતરની માંગ કરી હતી.
કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલી અરજીમાં ગડકરીએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે E20 નીતિ બનાવવી કે અમલમાં મૂકવી તેમના મંત્રાલયની જવાબદારી નથી. અરજીમાં જણાવાયું છે કે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામનું સમગ્ર સંચાલન પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય કરે છે. એટલે પેટ્રોલમાં કેટલા ટકા ઇથેનોલ ભેળવવું, તેની ખરીદી કેવી રીતે કરવી અને અમલ કેવી રીતે કરવો તે તમામ નિર્ણયો આ મંત્રાલયના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. તેથી E20 નીતિ અંગે તેમને જવાબદાર ઠેરવવું યોગ્ય નથી. બીજી તરફ ગડકરીએ થોડા દિવસો પહેલાં જાહેર કાર્યક્રમ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે તેમણે E100 ફ્યુઅલ સંબંધિત ફાઇલ પર રાત્રે 8 વાગ્યે સહી કરી હતી. તેમના આ નિવેદન બાદ ઘણા લોકોમાં એવી ધારણા બની કે E20 અને E100 બંને નીતિઓમાં તેમની સીધી ભૂમિકા છે. જોકે કોર્ટમાં રજૂ કરાયેલી દલીલમાં તેઓ E20થી પોતાને અલગ બતાવતા હોવાથી બંને નિવેદનો વચ્ચે વિરોધાભાસ હોવાની ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
હકીકતમાં E20 અને E100 વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. E20નો અર્થ પેટ્રોલમાં 20 ટકા ઇથેનોલનું મિશ્રણ થાય છે, જ્યારે E100 સંપૂર્ણપણે ઇથેનોલ આધારિત ઇંધણ છે. બંને ઇંધણ માટે અલગ પ્રકારના વાહનો અને ટેકનિકલ માપદંડ જરૂરી હોય છે. આ કારણે બંને મુદ્દાઓમાં અલગ-અલગ મંત્રાલયોની જવાબદારીઓ પણ નક્કી કરવામાં આવી છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામનું નોડલ મંત્રાલય છે. આ મંત્રાલય નક્કી કરે છે કે પેટ્રોલમાં કેટલા ટકા ઇથેનોલ ભેળવવું, ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ ઇથેનોલ કેવી રીતે ખરીદશે અને સમગ્ર યોજના કેવી રીતે અમલમાં આવશે. બીજી તરફ માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયનું કામ ઇંધણનું પ્રમાણ નક્કી કરવાનું નથી, પરંતુ તે ઇંધણ પર ચાલનારા વાહનો માટે ટેકનિકલ ધોરણો તૈયાર કરવાનું, વાહન ઉત્પાદકોને જરૂરી મંજૂરી આપવાનું અને સેન્ટ્રલ મોટર વ્હીકલ રૂલ્સ હેઠળ નિયમો બનાવવાનું છે.
આ જ કારણ છે કે ગડકરીના સમર્થકોનું કહેવું છે કે તેમણે E100 માટે જે ફાઇલ પર સહી કરી હતી તે વાહનો માટેના ટેકનિકલ નિયમો અને ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને મંજૂરી આપવા સંબંધિત પ્રક્રિયા હતી. તેનો સીધો સંબંધ E20 બ્લેન્ડિંગ નીતિ સાથે નથી. એટલે કોર્ટમાં આપવામાં આવેલી સ્પષ્ટતા વહીવટી રીતે અલગ વિષયને લગતી છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી E20 પેટ્રોલને લઈને દેશમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે. કેટલાક વાહનચાલકોનું કહેવું છે કે E20 પેટ્રોલથી માઇલેજમાં ઘટાડો થાય છે અને જૂના વાહનોના એન્જિન પર તેની અસર પડી શકે છે. બીજી તરફ સરકાર અને ઓટોમોબાઇલ ઉત્પાદકોનો દાવો છે કે નવા ધોરણો મુજબ તૈયાર થયેલા વાહનો માટે E20 સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને તેમાં કોઈ મોટી તકનીકી સમસ્યા નથી. કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી અને નીતિન ગડકરીએ અગાઉ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોના લોન્ચિંગ દરમિયાન પણ કહ્યું હતું કે E20ના ઉપયોગથી કેટલાક વાહનોમાં માઇલેજમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે, પરંતુ તે વાહનો માટે નુકસાનકારક નથી. સરકારનું માનવું છે કે ઇથેનોલના વધતા ઉપયોગથી દેશની પેટ્રોલિયમ આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટશે, ખેડૂતોને શેરડી અને અન્ય પાકમાંથી વધારાની આવક મળશે તેમજ પર્યાવરણને પણ ફાયદો થશે.
ભારત સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ઇથેનોલ આધારિત ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. તેનો મુખ્ય હેતુ વિદેશથી થતી ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડવાનો, સ્વચ્છ ઇંધણનો ઉપયોગ વધારવાનો અને કૃષિ ક્ષેત્રને વધારાની આવકનો માર્ગ આપવાનો છે. ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો અને ઇથેનોલ ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસો પણ આ જ વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે. હાલમાં ગડકરીના નિવેદનોને લઈને રાજકીય અને જાહેર સ્તરે ચર્ચા ચાલી રહી છે. કેટલાક લોકો તેને વિરોધાભાસ ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે E20 નીતિ અને E100 વાહનોના ટેકનિકલ નિયમો બે અલગ વિષયો છે. તેથી બંને નિવેદનોને તેમના સંદર્ભમાં સમજવાની જરૂર છે. આ સમગ્ર મામલામાં હવે બોમ્બે હાઇકોર્ટમાં ચાલી રહેલી સુનાવણી અને સરકાર તરફથી આવનારી વધુ સ્પષ્ટતા પર સૌની નજર છે. કોર્ટના નિર્ણય અને સરકારના આગામી નિવેદનો બાદ જ આ વિવાદ અંગે વધુ સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવશે.
