અમેરિકા બહાર, ઈરાન અંદર જહાજોની અવરજવર કેવી રીતે થઈ રહી છે?
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એક વખત ફરી વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાં ગણાતી આ જળસંધિમાં હાલ તણાવપૂર્ણ અને મૂંઝવણભરી સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. એક તરફ ઈરાન પોતાના જળક્ષેત્રમાં કડક દેખરેખ અને નિયંત્રણનો દાવો કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો આ વિસ્તારમાં લશ્કરી હાજરી વધારીને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની સુરક્ષા પર નજર રાખી રહ્યા છે.
આ પરિસ્થિતિને કારણે હોર્મુઝમાં “બેવડી નાકાબંધી” જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે તેના નિયંત્રણ હેઠળના જળક્ષેત્રમાંથી પસાર થતાં જહાજોએ નક્કી કરાયેલા નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. નિયમોનો ભંગ કરનાર જહાજો સામે કાર્યવાહી કરવાની પણ ચેતવણી આપવામાં આવી છે. બીજી તરફ અમેરિકી નૌકાદળ અને સહયોગી દેશો આ વિસ્તારમાં સતત પેટ્રોલિંગ કરી રહ્યા છે. જો કે તેમનો દાવો છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગમાં તમામ દેશોના વેપારી જહાજોને સુરક્ષિત રીતે અવરજવર કરવાનો અધિકાર છે. કારણે જહાજો માટે પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ બની ગઈ છે.
તેમ છતાં હોર્મુઝમાંથી જહાજોની અવરજવર સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી.
સમુદ્રી દેખરેખ પ્લેટફોર્મ અને શિપિંગ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ્સ અનુસાર મોટા ભાગના વેપારી જહાજો નિર્ધારિત માર્ગોનો ઉપયોગ કરીને આગળ વધી રહ્યા છે. ઘણા જહાજો પોતાની ઓળખ સ્થાનની માહિતી જાહેર કરવા માટે ઓટોમેટિક આઈડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ (AIS)નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જેથી આસપાસના જહાજો અને સત્તાવાળાઓ તેમની હિલચાલ પર નજર રાખી શકે.
કેટલાક જહાજો સુરક્ષા કારણોસર વધારાની સાવચેતી રાખી રહ્યા છે. તેઓ ગતિ મર્યાદિત રાખે છે, નક્કી કરાયેલા માર્ગોનું પાલન કરે છે અને જરૂર પડે ત્યારે નૌકાદળ સાથે સંપર્કમાં રહે છે. આ ઉપરાંત અનેક શિપિંગ કંપનીઓએ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાના રૂટ અને સમયપત્રકમાં પણ ફેરફાર કર્યા છે.
વિશેષજ્ઞોના મતે હોર્મુઝમાં કોઈપણ પ્રકારની અથડામણ કે અવરોધ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર સીધી અસર કરી શકે છે. કારણ કે વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં કાચા તેલ અને એલએનજીની નિકાસ આ જ માર્ગેથી થાય છે. જો અહીં અવરજવરમાં ગંભીર વિક્ષેપ સર્જાય તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં તેજી આવી શકે છે અને અનેક દેશોની ઊર્જા પુરવઠા વ્યવસ્થા પર અસર પડી શકે છે.
હાલની સ્થિતિમાં વેપારી જહાજો સતત સતર્કતા સાથે મુસાફરી કરી રહ્યા છે. સમુદ્રી સુરક્ષા એજન્સીઓ તરફથી મળતી સૂચનાઓનું પાલન કરવામાં આવી રહ્યું છે અને દરેક હિલચાલ પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવી રહી છે.સાથે જ એકંદરે, હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તણાવ યથાવત્ છે, પરંતુ વેપાર સંપૂર્ણપણે અટક્યો નથી. જહાજો આધુનિક નેવિગેશન સિસ્ટમ, AIS ટ્રેકિંગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માર્ગદર્શિકાઓના આધારે સાવચેતીપૂર્વક અવરજવર કરી રહ્યા છે. વિશ્વની નજર હવે એ વાત પર ટકેલી છે કે આ સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં તણાવ ઘટે છે કે વધુ વધે છે, કારણ કે તેનો સીધો પ્રભાવ વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પર પડી શકે છે.
