વિશ્વની અગ્રણી ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓમાં સ્થાન ધરાવતી જર્મનીની ફોક્સવેગન (Volkswagen) હાલમાં તેના સૌથી મુશ્કેલ સમયમાંથી પસાર થઈ રહી છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે યુરોપિયન કાર માર્કેટમાં ફોક્સવેગનનું લગભગ એકહથ્થું વર્ચસ્વ હતું, પરંતુ હવે બદલાતી વૈશ્વિક બજાર પરિસ્થિતિ, ચીનની વધતી સ્પર્ધા અને ઘટતી માંગને કારણે કંપની પર ભારે દબાણ ઊભું થયું છે. હવે કંપની તેના 89 વર્ષના ઈતિહાસની સૌથી મોટી છટણી કરવાની તૈયારીમાં હોવાનું સામે આવ્યું છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ લગભગ 1 લાખ કર્મચારીઓની નોકરી જોખમમાં આવી શકે છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ફોક્સવેગન પોતાના ખર્ચમાં મોટાપાયે ઘટાડો કરવા માટે અનેક મોટા નિર્ણયો લેવા જઈ રહી છે. તેમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવા ઉપરાંત કેટલાક ઉત્પાદન પ્લાન્ટ પણ બંધ કરવાની યોજના સામેલ છે. જો આ નિર્ણય અમલમાં આવશે તો તે માત્ર કંપની માટે જ નહીં પરંતુ યુરોપના ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગ માટે પણ મોટો ઝટકો સાબિત થઈ શકે છે.
સમાચાર એજન્સી રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, કંપનીના સુપરવાઇઝરી બોર્ડ સમક્ષ રજૂ થયેલા પ્રસ્તાવોમાં હેનોવર, ઝ્વિકાઉ, એમ્ડેન અને ઓડીના નેકાર્સુલ્મ પ્લાન્ટ બંધ કરવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. આ પ્રસ્તાવ પર 9 જુલાઈએ યોજાનારી બોર્ડ બેઠકમાં ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. જો આ યોજનાઓને મંજૂરી મળશે તો હજારો કર્મચારીઓ સીધી અસર હેઠળ આવી શકે છે. ફોક્સવેગન ફક્ત કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવા સુધી મર્યાદિત નથી રહેવા માગતી. કંપની આગામી પાંચ વર્ષ દરમિયાન પોતાના રોકાણમાં પણ મોટો ઘટાડો કરવાની તૈયારીમાં છે. અહેવાલો મુજબ કંપની લગભગ 15 ટકા રોકાણ ઘટાડશે, જેના કારણે કુલ મૂડીરોકાણ ઘટીને લગભગ 130 અબજ યુરો સુધી પહોંચી શકે છે. કંપનીનું માનવું છે કે ખર્ચ ઘટાડીને નફાકારકતા જાળવવી હાલની પરિસ્થિતિમાં જરૂરી બની ગઈ છે.
ફોક્સવેગનની હાલની મુશ્કેલીઓ પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર માનવામાં આવે છે. સૌથી મોટું કારણ છે ચીનની ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓનો ઝડપી વિકાસ. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં BYD, Chery, SAIC અને Leapmotor જેવી ચીની કંપનીઓએ અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજી સાથે ઓછી કિંમતે ઇલેક્ટ્રિક કાર બજારમાં ઉતારી છે. પરિણામે વિશ્વભરના ગ્રાહકોનો ઝુકાવ તેમની તરફ વધ્યો છે. ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના ક્ષેત્રમાં ચીની કંપનીઓએ ઝડપથી પ્રગતિ કરી છે. એક સમયે ફોક્સવેગન જે ક્ષેત્રમાં આગેવાન ગણાતી હતી ત્યાં હવે તેને કડક સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. વર્ષ 2024માં BYDએ વેચાણના મામલે ફોક્સવેગનને પાછળ છોડી દીધું, જે કંપની માટે ચિંતાનો વિષય બન્યું હતું. ત્યારથી ફોક્સવેગનના વેચાણમાં સતત ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે.
ચીનમાં પણ વિદેશી ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓની સ્થિતિ નબળી પડી રહી છે. અહેવાલ મુજબ વર્ષ 2020માં ચીનના કાર બજારમાં બિન-ચીની કંપનીઓનો માર્કેટ શેર લગભગ 57 ટકા હતો, જે હવે ઘટીને લગભગ 32 ટકા પર આવી ગયો છે. આ આંકડો સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે સ્થાનિક ચીની કંપનીઓ ઝડપથી બજાર પર કબજો જમાવી રહી છે. માત્ર ચીન જ નહીં પરંતુ યુરોપિયન બજારમાં પણ ચીની કંપનીઓનું પ્રભુત્વ સતત વધી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં BYD, SAIC અને અન્ય ચીની બ્રાન્ડ્સે યુરોપમાં પોતાનો માર્કેટ શેર લગભગ બમણો કરી લીધો છે. જેના કારણે ફોક્સવેગન જેવી પરંપરાગત યુરોપિયન કંપનીઓ માટે સ્પર્ધા વધુ કઠિન બની છે.
આ ઉપરાંત યુરોપમાં કારની માંગમાં ઘટાડો પણ કંપની માટે મોટી સમસ્યા બની રહ્યો છે. વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા, મોંઘવારી અને ગ્રાહકોના ખર્ચમાં ઘટાડાને કારણે નવા વાહનોની ખરીદી ધીમી પડી છે. બીજી તરફ અમેરિકા દ્વારા યુરોપિયન ઉત્પાદનો પર લાદવામાં આવેલા ટેરિફના કારણે પણ કંપનીના નિકાસ વ્યવસાય પર અસર પડી રહી છે. ફોક્સવેગનના ટોચના અધિકારીઓએ પણ સ્વીકાર્યું છે કે કંપનીનું હાલનું બિઝનેસ મોડેલ ભારે દબાણ હેઠળ છે. વધતા ઉત્પાદન ખર્ચ, ઘટતી માંગ અને બજારમાં વધી રહેલી સ્પર્ધાના કારણે નફો સતત ઘટી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં ખર્ચ ઘટાડવા માટે કડક પગલાં લેવાની ફરજ પડી રહી છે.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો ફોક્સવેગન આ છટણી અને પ્લાન્ટ બંધ કરવાની યોજના અમલમાં મૂકે છે તો તેની અસર માત્ર કંપની સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. જર્મની અને યુરોપના હજારો પરિવારોની રોજગારી, સ્થાનિક અર્થતંત્ર અને ઓટોમોબાઈલ સપ્લાય ચેઇન પર પણ તેની અસર જોવા મળી શકે છે. આગામી દિવસોમાં કંપનીના બોર્ડની બેઠક બાદ લેવાયેલા નિર્ણય પર સૌની નજર રહેશે. જો પ્રસ્તાવને મંજૂરી મળશે તો ફોક્સવેગનના ઈતિહાસમાં આ સૌથી મોટો પુનર્ગઠન કાર્યક્રમ ગણાશે. સાથે જ તે વૈશ્વિક ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગમાં વધી રહેલી સ્પર્ધા અને બદલાતી બજાર પરિસ્થિતિનું પણ સ્પષ્ટ પ્રતિબિંબ બની રહેશે.
