વિશ્વના સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિઓમાં સામેલ ઈલોન મસ્કને ટ્રિલિયોનેર બન્યા બાદ પ્રથમ મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. તેમની સ્પેસ ટેક્નોલોજી કંપની SpaceXના શેરોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થતાં માત્ર 24 કલાકમાં તેમની સંપત્તિમાં આશરે 56.4 અબજ ડોલર એટલે કે અંદાજે 53,298 કરોડનો ઘટાડો નોંધાયો છે. જોકે આ નુકસાન છતાં મસ્ક હજુ પણ લગભગ 1.26 ટ્રિલિયન ડોલરની સંપત્તિ સાથે વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિઓમાં ટોચના સ્થાને છે. તાજેતરમાં SpaceXના શેરોમાં રેકોર્ડ સ્તરની તેજી જોવા મળી હતી. IPO બાદ કંપનીના શેરોમાં સતત ત્રણ દિવસ સુધી ભારે ઉછાળો આવ્યો હતો અને શેરમાં લગભગ 50 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો. પરંતુ બુધવારે આ તેજી પર અચાનક બ્રેક લાગી ગઈ. શરૂઆતના ટ્રેડિંગ દરમિયાન શેર લગભગ 6 ટકા સુધી ચડ્યા હતા, પરંતુ દિવસ દરમિયાન વેચવાલી વધતા શેર અંતે લગભગ 5 ટકા ઘટાડા સાથે બંધ થયા હતા.
આ ઘટાડાની સીધી અસર ઈલોન મસ્કની કુલ સંપત્તિ પર જોવા મળી. કારણ કે SpaceXમાં તેમનો મોટો હિસ્સો છે, શેરના ભાવમાં આવેલા ઘટાડાથી તેમની નેટવર્થમાં પણ મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો. તેમ છતાં વર્ષ 2026 દરમિયાન મસ્કની સંપત્તિમાં અત્યાર સુધી અંદાજે 640 અબજ ડોલરનો વધારો નોંધાઈ ચૂક્યો છે. શેરમાં ઘટાડા છતાં SpaceXનું માર્કેટ કેપ હજુ પણ લગભગ 2.5 ટ્રિલિયન ડોલર આસપાસ છે. જોકે કંપની વેલ્યુએશનની દ્રષ્ટિએ ફરી એકવાર Amazonથી પાછળ સરકી ગઈ છે અને વિશ્વની છઠ્ઠી સૌથી મૂલ્યવાન કંપની બની છે. નોંધનીય છે કે હાલ પણ SpaceXના શેર તેમની 135 ડોલરની IPO કિંમત કરતાં 42 ટકાથી વધુ ઊંચા સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે. બજાર નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ પ્રોફિટ બુકિંગ છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં શેરમાં જબરદસ્ત તેજી જોવા મળ્યા બાદ ઘણા રોકાણકારોએ નફો બુક કરવાનું પસંદ કર્યું હતું. તેની સાથે અમેરિકાની કેન્દ્રીય બેંક ફેડરલ રિઝર્વે વ્યાજદર સ્થિર રાખ્યા હોવા છતાં ભવિષ્યમાં દર વધારવાની શક્યતાના સંકેતો આપ્યા હતા. આ જાહેરાત બાદ સમગ્ર અમેરિકન શેરબજારમાં દબાણ જોવા મળ્યું હતું.
ટેક્નોલોજી અને ગ્રોથ આધારિત કંપનીઓ પર આવા સંકેતોની સૌથી વધુ અસર પડે છે. પરિણામે Nasdaq અને અન્ય મુખ્ય ઇન્ડેક્સમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો હતો. બોન્ડ યીલ્ડ અને અમેરિકન ડોલર મજબૂત બનતા રોકાણકારોએ હાઈ-વેલ્યુએશન ટેક શેરોમાં વેચવાલી શરૂ કરી હતી, જેની અસર SpaceX પર પણ પડી હતી. બીજું મહત્વનું કારણ કંપનીના શેરોની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતા છે. SpaceXના કુલ શેરોમાંથી માત્ર 4.2 ટકા શેર જ જાહેર બજારમાં ટ્રેડિંગ માટે ઉપલબ્ધ છે. ઓછા ફ્રી ફ્લોટના કારણે શેરમાં નાની ખરીદી કે વેચવાલી પણ મોટા ભાવફેરમાં બદલાઈ શકે છે. આ કારણસર છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં શેરમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આગામી મહિનાઓમાં જ્યારે લોક-ઇન પિરિયડ પૂર્ણ થશે અને શરૂઆતના રોકાણકારોને પોતાના શેર વેચવાની મંજૂરી મળશે, ત્યારે શેર પર વધુ દબાણ આવી શકે છે. તેથી રોકાણકારોએ સાવચેતીપૂર્વક નિર્ણય લેવાની જરૂર રહેશે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે IPO બાદથી SpaceX અમેરિકન રિટેલ રોકાણકારોમાં સૌથી વધુ લોકપ્રિય શેર તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. નાના રોકાણકારોએ કંપનીના શેરોમાં ભારે રસ દાખવ્યો છે અને સતત ખરીદી ચાલુ રાખી છે. બીજી તરફ મસ્કની બીજી મોટી કંપની Teslaમાં આ સમયગાળા દરમિયાન વેચવાલીનું પ્રમાણ વધ્યું હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે. એકંદરે જોઈએ તો SpaceXના શેરમાં આવેલા આ ઘટાડાથી ઈલોન મસ્કને ટૂંકા ગાળાનો મોટો આર્થિક ફટકો પડ્યો છે. છતાં તેમની કુલ સંપત્તિ અને SpaceXની બજાર કિંમત હજુ પણ અત્યંત મજબૂત છે. આગામી દિવસોમાં બજારની દિશા, વ્યાજદર અંગેની નીતિઓ અને રોકાણકારોની ભાવના SpaceXના શેરોના ભવિષ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.
