ભારતની વાયુસેનાની ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે રશિયાએ ફરી એકવાર મોટી ઓફર આપી છે. રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ Vladimir Putinએ ભારતને રશિયાનું અદ્યતન પાંચમી પેઢીનું સ્ટેલ્થ લડાકુ વિમાન Sukhoi Su-57 ઓફર કર્યું છે. ખાસ વાત એ છે કે રશિયાએ માત્ર વિમાન વેચવાની નહીં, પરંતુ ભારત સાથે તેના સંયુક્ત વિકાસ, ઉત્પાદન, ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફરની પણ તૈયારી દર્શાવી છે.રશિયાની આ ઓફર એવા સમયે આવી છે જ્યારે ભારત પોતાની આગામી પેઢીના ફાઇટર જેટ્સ અંગે લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના પર કામ કરી રહ્યું છે, સ્વદેશી AMCA પ્રોજેક્ટને પણ આગળ ધપાવી રહ્યું છે.
શું છે Su-57?
Su-57 રશિયાનું સૌથી અદ્યતન અને પાંચમી પેઢીનું સ્ટેલ્થ લડાકુ વિમાન છે. તેને અમેરિકાના F-35 અને F-22 તેમજ ચીનના J-20 જેવા અદ્યતન વિમાનોની શ્રેણીમાં ગણવામાં આવે છે. આ વિમાનને સ્ટેલ્થ ટેક્નોલોજી, સુપર મેન્યુવરેબિલિટી, આધુનિક રડાર સિસ્ટમ અને લાંબા અંતરના હુમલાની ક્ષમતા સાથે વિકસાવવામાં આવ્યું છે.
પુતિને શું કહ્યું?
પુતિને જણાવ્યું કે રશિયા ભારત સાથે Su-57 કાર્યક્રમમાં કોઈપણ પ્રકારના પ્રતિબંધ વિના સહયોગ કરવા તૈયાર છે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે રશિયા ભારતને વિમાન જ નહીં પરંતુ તેના વિકાસ અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં પણ ભાગીદાર બનાવવા માંગે છે.સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર રશિયાએ ભારતમાં સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન, ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર અને ભારતીય જરૂરિયાતો મુજબ ફેરફાર કરવાની પણ ઓફર કરી છે.
Su-57ની મુખ્ય તાકાત
સ્ટેલ્થ ક્ષમતા
Su-57ને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે કે દુશ્મનના રડાર માટે તેને શોધવું મુશ્કેલ બને. તેની વિશેષ રચના અને રડાર શોષક સામગ્રી તેને સ્ટેલ્થ ફાઇટર તરીકે મજબૂત બનાવે છે.
સુપર મેન્યુવરેબિલિટી
આ વિમાનની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની અદ્ભુત હવાઈ કરતબ કરવાની ક્ષમતા છે. નજીકની હવાઈ લડાઈમાં તે ઝડપથી દિશા બદલી શકે છે અને વિરોધી વિમાનને ચકમો આપી શકે છે.
અદ્યતન રડાર અને સેન્સર
Su-57માં આધુનિક AESA રડાર, ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ અને મલ્ટી-સેન્સર ફ્યુઝન ટેક્નોલોજી છે, જે પાઇલટને યુદ્ધક્ષેત્રની વધુ સ્પષ્ટ માહિતી આપે છે.
લાંબા અંતરના હુમલા
આ વિમાન હવામાંથી હવામાં અને હવામાંથી જમીન પર માર કરતી વિવિધ પ્રકારની મિસાઇલ અને હથિયાર પ્રણાલીઓ લઈ જઈ શકે છે. તે લાંબા અંતર સુધી હુમલો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
નેટવર્ક-સેન્ટ્રિક યુદ્ધ
Su-57 અન્ય વિમાનો, રડાર અને કમાન્ડ સિસ્ટમ સાથે માહિતી વહેંચી શકે છે, જેના કારણે આધુનિક યુદ્ધમાં તેની અસરકારકતા વધી જાય છે.
ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ?
ભારત હાલમાં પોતાની વાયુસેનાની સ્ક્વોડ્રન સંખ્યા વધારવા અને ચીન તથા પાકિસ્તાન સામે હવાઈ ક્ષમતાઓ મજબૂત બનાવવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં પાંચમી પેઢીના ફાઇટર જેટ્સ ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.રશિયાની ઓફરમાં ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર અને ભારતમાં ઉત્પાદનનો વિકલ્પ પણ સામેલ હોવાનું કહેવાય છે, જે “મેક ઇન ઇન્ડિયા” અને આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
પડકારો પણ ઓછા નથી
રક્ષા વિશ્લેષકોના મતે Su-57 પાસે અનેક આધુનિક ક્ષમતાઓ છે, પરંતુ તેના એન્જિન વિકાસ, મર્યાદિત ઓપરેશનલ અનુભવ અને ઉત્પાદન સંખ્યાને લઈને અગાઉથી કેટલાક પ્રશ્નો પણ ઉઠતા રહ્યા છે. ભારત માટે નિર્ણય લેતી વખતે આ તમામ પાસાઓનું મૂલ્યાંકન મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
ભારત શું કરશે?
હાલ સુધી ભારત સરકાર તરફથી Su-57 ખરીદવા અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. ભારત એક તરફ સ્વદેશી AMCA પ્રોજેક્ટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ વાયુસેનાની તાત્કાલિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને વિવિધ વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન પણ કરી રહ્યું છે.આથી આગામી સમયમાં ભારત રશિયાની આ ઓફર સ્વીકારે છે કે સ્વદેશી માર્ગ પર વધુ ભાર મૂકે છે તે રક્ષા ક્ષેત્ર માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય સાબિત થશે.
