રશિયાએ 1 એપ્રિલથી 31 જુલાઈ સુધી પેટ્રોલ નિકાસ પર પ્રતિબંધ લાદવાનો નિર્ણય લીધો છે. નાયબ વડાપ્રધાન એલેક્ઝાન્ડર નોવાકે ઉર્જા મંત્રાલયને આ દરખાસ્તનો મુસદ્દો તૈયાર કરવા સૂચના આપી છે. રશિયાના મતે આ પગલાંનો હેતુ સ્થાનિક પુરવઠો જાળવવા અને કિંમતોને નિયંત્રણમાં રાખવાનો છે. નોવાકે જણાવ્યું હતું કે મધ્ય પૂર્વમાં ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષથી વૈશ્વિક તેલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદન બજારોમાં અસ્થિરતા વધી છે. આના કારણે ભાવમાં વધઘટ થઈ છે.
રશિયા દરરોજ 120,000 થી 170,000 બેરલ પેટ્રોલની નિકાસ કરે છે. આ નિકાસ બંધ કરવાથી ચીન, તુર્કી, બ્રાઝિલ, આફ્રિકાના દેશો અને સિંગાપોર જેવા દેશો પર અસર પડી શકે છે. આ દેશો રશિયન પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના મુખ્ય ખરીદદારો છે. ભારત પર અસર ન્યૂનતમ રહેવાની અપેક્ષા છે કારણ કે તે મુખ્યત્વે ફિનિશ્ડ પેટ્રોલ કરતાં ક્રૂડ તેલની આયાત કરે છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે ભારત ફિનિશ્ડ ઇંધણ જેમ કે પેટ્રોલ પર સીધી રીતે ખૂબ નિર્ભર નથી તેના બદલે તે ક્રૂડ ઓઇલ પર આધાર રાખે છે. તે ક્રૂડ ઓઇલ છે જે પેટ્રોલ અને ડીઝલનું ઉત્પાદન કરવા માટે રિફાઇન કરવામાં આવે છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોના આશરે 80% આયાત કરે છે જેમાંથી લગભગ 20% પુરવઠો રશિયાથી આવે છે.
ભારત પેટ્રોલ અથવા અન્ય ફિનિશ્ડ ઇંધણની ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં આયાત કરે છે. તેના બદલે દેશ રિફાઇનરીઓના તેના વ્યાપક નેટવર્ક દ્વારા ઘરેલુ રીતે ક્રૂડ ઓઇલનું પ્રક્રિયા કરે છે. આ કારણોસર પેટ્રોલ નિકાસ પર રશિયાના પ્રતિબંધની સીધી અસર ભારત પર પડે તેવી શક્યતા ખૂબ જ ઓછી છે.
ભારત દરરોજ આશરે 5.6 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલનું રિફાઇનિંગ કરે છે. આ વોલ્યુમ માત્ર તેની સ્થાનિક જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરતું નથી પરંતુ ફિનિશ્ડ ઇંધણની નિકાસને પણ મંજૂરી આપે છે. જો કે નિષ્ણાતો એ પણ ચેતવણી આપે છે કે જો રશિયાનો નિર્ણય વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓને વિક્ષેપિત કરે છે તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધી શકે છે. ચાલુ સંઘર્ષને કારણે તેલના ભાવ પહેલાથી જ $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર પહોંચી રહ્યા છે.
ઇઝરાયલ અને ઇરાન વચ્ચેના સંઘર્ષના પરિણામે ક્રૂડ ઓઇલની સપ્લાય ચેઇન ગંભીર રીતે ખોરવાઈ ગઈ છે. આ પરિસ્થિતિને ઉકેલવા માટે ભારતીય રિફાઇનરોએ રશિયા પાસેથી નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં તેલ ખરીદવાનો નિર્ણય લીધો છે. એપ્રિલમાં ડિલિવરી માટે ભારતે રશિયા સાથે આશરે 60 મિલિયન અથવા 6 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ માટે સોદા કર્યા છે.
ભારતે એક સમયે ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર ખરીદેલું રશિયન તેલ હવે પ્રીમિયમ ધરાવે છે. અહેવાલો અનુસાર આ સોદા બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ કરતાં $5 થી $15 પ્રતિ બેરલ સુધીના પ્રીમિયમ (વધારાના ખર્ચ) પર બુક કરવામાં આવ્યા છે. કિંમતોમાં આ વધારો પુરવઠાની અછત અને ઊંચી માંગના સંયોજનને આભારી છે.
હકીકતમાં ભારત દ્વારા આ ખરીદીઓનું મુખ્ય કારણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા આપવામાં આવેલી મુક્તિ છે. યુ.એસ.એ ભારતને 5 માર્ચ પહેલા જહાજો પર લોડ કરાયેલા રશિયન તેલ કાર્ગોને સ્વીકારવાની મંજૂરી આપી. ત્યારબાદ આ મુક્તિનો અવકાશ 12 માર્ચ સુધી લંબાવવામાં આવ્યો.
