દેશના 80મા સ્વતંત્રતા દિવસને લઈને દિલ્હીના ઐતિહાસિક લાલ કિલ્લા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ કડક બનાવવામાં આવી રહી છે. આ વખતે પરંપરાગત પોલીસ બંદોબસ્તની સાથે સીસીટીવી કેમેરા, એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ, ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમ અને ડિજિટલ બાયોમેટ્રિક ટેક્નોલોજીનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB)ની Abhigyan એપ પોલીસને સ્થળ પર જ ફિંગરપ્રિન્ટની તપાસ કરવામાં મદદ કરશે.
19 જૂને લોન્ચ થઈ હતી Abhigyan એપ
નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો દ્વારા તૈયાર કરાયેલી Abhigyan એપને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે 19 જૂન 2026ના રોજ CrPI, e-Prosecution 2.0 અને e-Forensics 2.0 સાથે લોન્ચ કરી હતી. આ એપની મદદથી અધિકૃત પોલીસકર્મી પ્રમાણિત હેન્ડહેલ્ડ ફિંગરપ્રિન્ટ સ્કેનરની મદદથી કોઈ વ્યક્તિની આંગળીના નિશાન લઈ શકે છે. ત્યારબાદ આ ફિંગરપ્રિન્ટને નેશનલ ઓટોમેટેડ ફિંગરપ્રિન્ટ આઈડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ (NAFIS)માં રહેલા રેકોર્ડ સાથે મેચ કરી શકાય છે. આ વ્યવસ્થાથી વ્યક્તિની ઓળખ માટે તેને પોલીસ સ્ટેશન અથવા કોઈ ચોક્કસ કમ્પ્યુટર ટર્મિનલ સુધી લઈ જવાની જરૂરિયાત ઘટે છે. પોલીસને સ્થળ પર જ ઓળખની પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
NAFISમાં ફિંગરપ્રિન્ટ મેચ થતાં ગુનાહિત રેકોર્ડની તપાસ
NAFIS દેશભરમાં ફિંગરપ્રિન્ટ રેકોર્ડના ડિજિટલ સંગ્રહ અને ઓળખ માટેની રાષ્ટ્રીય સિસ્ટમ છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ જૂન 2026માં લગભગ 1.29 કરોડ ફિંગરપ્રિન્ટ રેકોર્ડને AI અને મશીન લર્નિંગની મદદથી કાર્યવાહી માટે ઉપયોગી માહિતીમાં ફેરવવાની દિશામાં કામ ચાલી રહ્યું હતું. જો કોઈ વ્યક્તિનો ફિંગરપ્રિન્ટ ઉપલબ્ધ રેકોર્ડ સાથે મેચ થાય તો અધિકૃત પોલીસકર્મીને તેની સાથે જોડાયેલી ગુનાહિત માહિતી તપાસવામાં મદદ મળી શકે છે. આથી શંકાસ્પદ વ્યક્તિની ઓળખ અને તેના અગાઉના ગુનાહિત રેકોર્ડની તપાસ ઝડપથી થઈ શકે છે.
35 સેકન્ડમાં ઓળખનો દાવો કેટલો સાચો?
Abhigyan અંગે સામે આવેલા કેટલાક અહેવાલોમાં ફિંગરપ્રિન્ટને રાષ્ટ્રીય ડેટાબેઝ સાથે મેચ કરવાની પ્રક્રિયા લગભગ 35 સેકન્ડમાં પૂર્ણ થતી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે દરેક વ્યક્તિની ઓળખ આટલા જ સમયમાં થઈ જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ફિંગરપ્રિન્ટની ગુણવત્તા, સ્કેનરની કામગીરી, નેટવર્ક, ડેટાબેઝમાં રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં અને સિસ્ટમના પ્રતિસાદ જેવા અનેક પરિબળો પરિણામ અને સમયને અસર કરી શકે છે.
Abhigyan અને ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમ અલગ છે
સ્વતંત્રતા દિવસની સુરક્ષાને લઈને Abhigyan એપને ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમ સાથે જોડવામાં આવી રહી છે, પરંતુ બંને અલગ ટેક્નોલોજી છે. Abhigyan મુખ્યત્વે ફિંગરપ્રિન્ટ આધારિત ઓળખ માટે બનાવવામાં આવી છે.
બીજી તરફ, CrPI એપમાં ચહેરો, આંખની કીકી અને DNA આધારિત ઓળખ જેવી મલ્ટી-મોડલ બાયોમેટ્રિક સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેનો ઉપયોગ વારંવાર ગુનો કરનારા આરોપીઓની ઓળખ અને સીસીટીવીના આધારે શંકાસ્પદ વ્યક્તિની ઓળખ માટે થઈ શકે છે.
લાલ કિલ્લા પર 1,000 કેમેરાથી લઈને એન્ટી-ડ્રોન સુધી નજર
સ્વતંત્રતા દિવસ દેશના સૌથી મોટા અને સંવેદનશીલ કાર્યક્રમોમાંનો એક હોવાથી લાલ કિલ્લા પર સુરક્ષા માટે અનેક ટેક્નોલોજીનો એકસાથે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તાજા અહેવાલો મુજબ લાલ કિલ્લા અને આસપાસના વિસ્તારમાં લગાવવામાં આવેલા લગભગ 1,000 સીસીટીવી કેમેરાની સાયબર સિક્યોરિટી ઓડિટ પણ કરવામાં આવી રહી છે.
સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મુખ્યત્વે આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે:
- સીસીટીવી અને ડિજિટલ સર્વેલન્સ
- ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમ
- Abhigyan અને NAFIS આધારિત ફિંગરપ્રિન્ટ તપાસ
- એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ
- ડિજિટલ કમાન્ડ અને મોનિટરિંગ સિસ્ટમ
હિસ્ટ્રીશીટર અને ફરાર આરોપીઓ પર પણ નજર
દિલ્હી પોલીસે જુલાઈ 2026માં જંતર-મંતર આસપાસ ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમના યુનિટ પણ લગાવ્યા હતા. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ તેનો ઉપયોગ વોન્ટેડ ગુનેગારો, ફરાર આરોપીઓ અને હિસ્ટ્રીશીટરોની ઓળખ કરવામાં મદદ માટે કરવામાં આવી રહ્યો હતો.
લાલ કિલ્લાની સુરક્ષામાં પણ અલગ-અલગ ટેક્નોલોજી એકસાથે કામ કરશે. સીસીટીવી કેમેરા શંકાસ્પદ હિલચાલ પર નજર રાખશે, ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમ સંભવિત આરોપીની ઓળખમાં મદદ કરશે અને Abhigyan ફિંગરપ્રિન્ટના આધારે ઓળખની પ્રક્રિયાને આગળ વધારશે.
સ્માર્ટ પોલીસિંગ તરફ આગળ વધી રહ્યું તંત્ર
Abhigyanનો ઉપયોગ માત્ર સ્વતંત્રતા દિવસની સુરક્ષા પૂરતો મર્યાદિત નથી. નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, NAFIS અને ક્રાઈમ એન્ડ ક્રિમિનલ ટ્રેકિંગ નેટવર્ક એન્ડ સિસ્ટમ્સ (CCTNS) જેવી ડિજિટલ સિસ્ટમને જોડીને પોલીસ તપાસને વધુ ઝડપી અને ડેટા આધારિત બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ CCTNS દેશના 17,840 પોલીસ સ્ટેશનો સુધી પહોંચી ચૂક્યું છે. કરોડો ડિજિટલ રેકોર્ડના AI આધારિત વિશ્લેષણથી ભવિષ્યમાં ગુનાની તપાસ અને ગુનેગારોની ઓળખ વધુ ઝડપી બનાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
ચાર ડિજિટલ એપથી તપાસની પ્રક્રિયામાં ફેરફાર
19 જૂને Abhigyan સાથે લોન્ચ કરવામાં આવેલી ચાર ડિજિટલ સિસ્ટમના અલગ-અલગ હેતુ છે:
- Abhigyan: ફિંગરપ્રિન્ટ આધારિત સ્થળ પર ઓળખ
- CrPI: વિવિધ પ્રકારની બાયોમેટ્રિક ઓળખ
- e-Forensics 2.0: ફોરેન્સિક તપાસનું ડિજિટલ સંકલન
- e-Prosecution 2.0: કાનૂની કાર્યવાહી અને પ્રોસિક્યુશન પ્રક્રિયાને ડિજિટલ બનાવવી
હાઈટેક સુરક્ષા સાથે ડેટાની સુરક્ષા પણ મહત્વની
બાયોમેટ્રિક ટેક્નોલોજીના વધતા ઉપયોગ સાથે ફિંગરપ્રિન્ટ જેવા વ્યક્તિગત ડેટાની સુરક્ષા પણ મહત્વનો મુદ્દો છે. અધિકૃત ઍક્સેસ, ડેટાની સુરક્ષા, તેનો યોગ્ય હેતુ માટે ઉપયોગ અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન આ સમગ્ર વ્યવસ્થામાં મહત્વનું રહેશે.
લાલ કિલ્લા પર આ વખતે સુરક્ષા વ્યવસ્થા માત્ર પોલીસ બંદોબસ્ત અને બેરિકેડ પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે. સીસીટીવી, ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમ, એન્ટી-ડ્રોન ટેક્નોલોજી અને Abhigyan જેવી વ્યવસ્થાઓ એકસાથે કામ કરીને સંભવિત જોખમની વહેલી ઓળખ કરવામાં સુરક્ષા એજન્સીઓને મદદ કરશે.
