જોર્ડન અને કતાર તરફ મિસાઇલ હુમલાના દાવાથી વધ્યો તણાવ: મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ એક વખત ફરી ગંભીર સ્તરે પહોંચી ગયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક આવેલા ઈરાનના લારક દ્વીપ પર અમેરિકી હુમલા બાદ તેહરાને બદલો લેવાની ખુલ્લી ચેતવણી આપી છે. ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિના વડા ઇબ્રાહિમ અઝીઝીએ અમેરિકાને સીધી ચેતવણી આપતાં કહ્યું છે કે ઈરાનની તાકાતને ફરી પડકારવાનો પ્રયાસ ભારે પડી શકે છે અને હવે બદલો આવવાનો છે. તેમના આક્રમક નિવેદનથી સમગ્ર ખાડી ક્ષેત્રમાં નવી ચિંતા ફેલાઈ ગઈ છે.
અઝીઝીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર અમેરિકી હુમલાની નિંદા કરતાં અત્યંત કડક શબ્દોમાં પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમના સંદેશનો સાર એવો હતો કે અમેરિકાએ જો ફરી ઈરાનની શક્તિને પડકારવાનો પ્રયાસ કર્યો તો તેને તેની ભારે કિંમત ચૂકવવી પડશે અને બદલો હવે દૂર નથી. આ ચેતવણી બાદ સ્પષ્ટ થઈ રહ્યું છે કે તેહરાન લારક દ્વીપ પર થયેલી અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહીને માત્ર એક સામાન્ય ઘટના તરીકે જોવા તૈયાર નથી અને તેના જવાબ માટેની તૈયારી કરી રહ્યું છે.અમેરિકી હુમલા બાદ ઈરાને ખાડી વિસ્તારમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવાની પણ ચેતવણી આપી છે.
અહેવાલોમાં જોર્ડન અને કતારમાં અમેરિકી સૈન્ય મથકો તરફ મિસાઇલ હુમલા કરવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી સામે આવી છે. એક અમેરિકી અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, ઈરાન તરફથી જોર્ડનની દિશામાં છોડવામાં આવેલી જવાબી મિસાઇલોને અમેરિકી દળોએ હવામાં જ અટકાવી દીધી હતી. આ મિસાઇલો મધ્યમ અંતરની બેલિસ્ટિક મિસાઇલો હોવાનું પણ જણાવાયું છે.અમેરિકાએ રવિવારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિસ્તારમાં આવેલા ઈરાનના લારક દ્વીપ પર હુમલો કર્યો હતો. અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ એટલે કે IRGCના દળો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં દરિયાઈ માઇન્સ પાથરવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. અમેરિકાનો દાવો છે કે IRGC દ્વારા રોકેટ લોન્ચરોનો ઉપયોગ કરીને આ કાર્યવાહી માટે તૈયારી કરવામાં આવી રહી હતી, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ રૂટને ગંભીર ખતરો ઊભો થઈ શકે તેમ હતો.
અમેરિકી સૈન્યએ લારક દ્વીપ પર રહેલા ઈરાની રોકેટ લોન્ચરોને નિશાન બનાવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. અમેરિકી દળોનું કહેવું છે કે થોડા સમય પહેલાં જ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ રૂટમાંથી દરિયાઈ માઇન્સ દૂર કરવાની કામગીરી પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી. આવી સ્થિતિમાં ઈરાન દ્વારા ફરીથી માઇન્સ પાથરવાની શક્યતા ઉભી થવાથી વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગને જોખમ થઈ શકે તેમ હતું. આ કારણોસર અમેરિકાએ સૈન્ય કાર્યવાહી કરી હોવાનું તેના તરફથી જણાવાયું છે.બીજી તરફ ઈરાની મીડિયા દ્વારા લારક દ્વીપ નજીક વિસ્ફોટોના અવાજ સંભળાયા હોવાના અહેવાલો આપવામાં આવ્યા હતા. ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે દાવો કર્યો કે અમેરિકી હુમલામાં તેના અનેક લડવૈયાઓ સહિત અન્ય લોકોના મોત થયા છે અથવા તેઓ ઈજાગ્રસ્ત થયા છે. આ હુમલા બાદ ઈરાની સરકારી ટેલિવિઝન પર જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકી ઠેકાણાઓ તરફ બેલિસ્ટિક મિસાઇલો છોડવામાં આવી હોવાના દ્રશ્યો પણ પ્રસારિત કરવામાં આવ્યા હતા.
ઈરાની મીડિયા અનુસાર કતારમાં આવેલા એક અમેરિકી બેઝ નજીક પણ વિસ્ફોટ થયો હોવાની માહિતી સામે આવી છે, જોકે આ અંગેની સંપૂર્ણ અને સ્વતંત્ર પુષ્ટિ તાત્કાલિક ઉપલબ્ધ નહોતી. જોર્ડન તરફથી પણ તેની હવાઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થા સક્રિય કરવામાં આવી હતી. જોર્ડનની સેનાએ જણાવ્યું કે તેના હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશેલી આઠ મિસાઇલોને અટકાવવામાં આવી હતી. આ ઘટનાઓ બાદ લારક દ્વીપ પર થયેલો હુમલો માત્ર એક સીમિત સૈન્ય કાર્યવાહી ન રહેતા સમગ્ર પ્રદેશમાં મોટા સંઘર્ષની શક્યતા ઊભી કરતો વિકાસ બની રહ્યો છે.
આ ઘટનાનો સમય પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. થોડા દિવસ પહેલાં અમેરિકા તરફથી ઈરાન સામે સીધી સૈન્ય કાર્યવાહી કરતાં આર્થિક દબાણ વધારવાની નીતિ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. અમેરિકાની વ્યૂહરચનામાં ઈરાન સાથે વેપાર કરતી સંસ્થાઓ અને દેશો સામે કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણીનો પણ સમાવેશ થતો હતો. પરંતુ હવે લારક દ્વીપ પર થયેલા તાજા હુમલાએ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સીધા સૈન્ય ટકરાવનો ભય ફરી વધારી દીધો છે.સમગ્ર સંઘર્ષના કેન્દ્રમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સૌથી મહત્વપૂર્ણ સ્થળ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. વિશ્વના કુલ તેલ પરિવહનનો અંદાજે 20 ટકા હિસ્સો સામાન્ય રીતે આ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. તેથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય તણાવ માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન સુધી સીમિત રહેતો નથી,પરંતુ સીધી અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પણ પડી શકે છે.
તણાવ વધ્યા બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હોવાનું જણાવાયું છે. યુદ્ધ અને વધતા જોખમને કારણે અનેક જહાજો આ માર્ગનો ઉપયોગ કરવા અંગે સાવચેતી રાખી રહ્યા છે. અમેરિકી હુમલાના સમાચાર બહાર આવ્યા બાદ કાચા તેલના ભાવમાં પણ વધારો જોવા મળ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ અમેરિકી તેલનો ભાવ લગભગ 1.8 ટકા વધીને પ્રતિ બેરલ 84.94 ડોલર સુધી પહોંચ્યો હતો, જ્યારે બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ લગભગ 1.9 ટકા વધીને 89.79 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યો હતો.
ઈરાન લાંબા સમયથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો સામે દબાણના એક મહત્વપૂર્ણ સાધન તરીકે ઉપયોગમાં લેતો રહ્યો છે. અમેરિકા તરફથી એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે સ્ટ્રેટ સત્તાવાર રીતે ખુલ્લો છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં ત્યાંથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યા યુદ્ધ પહેલાંની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી થઈ ગઈ છે. આથી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર જગત અને તેલ બજાર બંનેમાં અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે.લારક દ્વીપ પર થયેલા અમેરિકી હુમલા બાદ ઈરાનની ‘બદલો આવશે, ભાગી શકો તો ભાગી જાઓ’ જેવી કડક ચેતવણી ખાડી વિસ્તારમાં તણાવને વધુ ગંભીર બનાવી રહી છે. જોર્ડન તરફ છોડાયેલી મિસાઇલોને અટકાવવામાં આવી હોવાના દાવા અને કતારમાં વિસ્ફોટની માહિતી વચ્ચે સમગ્ર વિશ્વની નજર હવે આગામી પગલાં પર કેન્દ્રિત થઈ છે.
હાલ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ તણાવ વધુ મોટા સૈન્ય સંઘર્ષમાં પરિવર્તિત થશે કે પછી રાજદ્વારી પ્રયાસો દ્વારા સ્થિતિને નિયંત્રણમાં લેવામાં આવશે. જોકે, લારક દ્વીપ પરના હુમલા, ઈરાનની બદલો લેવાની ખુલ્લી ધમકી અને ખાડી ક્ષેત્રમાં અમેરિકી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવાના અહેવાલોએ મધ્ય પૂર્વમાં એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને જોખમી પરિસ્થિતિ ઊભી કરી દીધી છે.હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતો તણાવ અને તેલની કિંમતોમાં જોવા મળેલો ઉછાળો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે આ સંઘર્ષની અસર માત્ર બે દેશો સુધી સીમિત રહેવાની નથી. આગામી કલાકો અને દિવસોમાં અમેરિકા તથા ઈરાન તરફથી લેવામાં આવતા પગલાં સમગ્ર મધ્ય પૂર્વની સુરક્ષા અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
