યુએઈના બે તેલ ટેન્કરો નિશાન બનતા વૈશ્વિક ચિંતા વધીહોર્મુઝની ખાડીમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની, વેપારી જહાજો પણ હવે હુમલાના નિશાને; ભારતીય નાવિકોના જીવ પર વધ્યો ખતરો
મિડલ ઈસ્ટમાં વધી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષ વચ્ચે હોર્મુઝની જળસંધિ ફરી એક વખત વૈશ્વિક ચિંતાનું કેન્દ્ર બની છે. ઈરાન દ્વારા યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત (યુએઈ)ના ધ્વજવાળા બે ઓઈલ ટેન્કરો પર ક્રૂઝ મિસાઈલ હુમલો કરવામાં આવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ હુમલામાં એક ભારતીય નાવિકનું મોત થયું છે જ્યારે અન્ય આઠ નાવિકો ઘાયલ થયા છે. જો કે ઘાયલોમાંથી ચારની હાલત ગંભીર હોવાનું પ્રાથમિક માહિતીમાં જણાવાયું છે. યુએઈના સંરક્ષણ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ બંને વેપારી તેલ ટેન્કરો હોર્મુઝની જળસંધિના દક્ષિણ માર્ગ પરથી ઓમાનના પ્રાદેશિક જળક્ષેત્રમાં પસાર થઈ રહ્યા હતા ત્યારે જ તેમના પર અચાનક ક્રૂઝ મિસાઈલોથી હુમલો કરવામાં આવ્યો.
હુમલા બાદ બંને જહાજોમાં આગ લાગી હતી, જોકે જહાજના કર્મચારીઓ અને બચાવ દળોએ ભારે પ્રયાસો બાદ આગ પર કાબૂ મેળવ્યો હતો.હુમલામાં મૃત્યુ પામનાર વ્યક્તિ ભારતીય વેપારી નૌકાદળ સાથે સંકળાયેલા નાવિક હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. અન્ય આઠ લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા છે, જેમાંથી કેટલાકને ગંભીર ઈજાઓ પહોંચી હોવાથી તાત્કાલિક સારવાર માટે ખસેડવામાં આવ્યા છે. ઘટનાએ વિશ્વભરના સમુદ્રી પરિવહન ઉદ્યોગમાં ચિંતા ફેલાવી છે. યુએઈ સરકારે આ હુમલાની કડક નિંદા કરી છે અને તેને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનો ગંભીર ભંગ ગણાવ્યો છે. સરકારે જણાવ્યું છે કે નિર્દોષ વેપારી જહાજોને નિશાન બનાવવું સ્વીકાર્ય નથી , દેશ પોતાની સુરક્ષા તથા રાષ્ટ્રીય હિતોની રક્ષા માટે જરૂરી તમામ પગલાં લેવા તૈયાર છે.
તાજેતરના દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ સતત વધી રહ્યો છે. અમેરિકાએ ઈરાન સામે સતત હવાઈ હુમલાઓ શરૂ કર્યા બાદ ઈરાને ખાડી વિસ્તારમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓ ઉપરાંત સમુદ્રી માર્ગોને પણ નિશાન બનાવવાનું શરૂ કર્યું હોવાનું આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આ સમગ્ર સંઘર્ષની સીધી અસર વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગ હોર્મુઝની જળસંધિ પર પડી રહી છે. હોર્મુઝની જળસંધિ વિશ્વ માટે અત્યંત વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે. વિશ્વના કુલ સમુદ્રી તેલ પરિવહનનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. જો અહીં લાંબા સમય સુધી અસ્થિરતા રહે તો વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ભારે વધારો થઈ શકે છે તેમજ અનેક દેશોના ઊર્જા પુરવઠા પર અસર પડી શકે છે.
હુમલા બાદ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓએ પોતાના જહાજોની સુરક્ષા અંગે નવી સમીક્ષા શરૂ કરી છે. કેટલાક જહાજોએ હોર્મુઝમાંથી પસાર થવાનું ટાળ્યું છે તો કેટલાકે વૈકલ્પિક માર્ગોની શોધ શરૂ કરી છે. વધતા યુદ્ધના જોખમને કારણે સમુદ્રી વીમા ખર્ચમાં પણ વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.ભારતીય નાવિકના મોત બાદ ભારત માટે પણ આ ઘટના ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની છે. ખાડી દેશોમાં હજારો ભારતીય નાવિકો વિવિધ વેપારી જહાજો પર ફરજ બજાવી રહ્યા છે. સંઘર્ષ વધે તો તેમની સુરક્ષા સૌથી મોટો પ્રશ્ન બની શકે છે.અગાઉ હોર્મુઝ વિસ્તારમાં થયેલા હુમલાઓમાં ભારતીય નાવિકોને નુકસાન પહોંચ્યું હોવાના બનાવો સામે આવી ચૂક્યા છે.
આ સમગ્ર ઘટનાએ ફરી એક વખત સાબિત કર્યું છે કે મિડલ ઈસ્ટમાં વધતો સૈન્ય સંઘર્ષ હવે માત્ર સૈન્ય મથકો પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર, ઊર્જા પુરવઠા અને વેપારી જહાજોને પણ સીધી અસર કરી રહ્યો છે. વેપારી જહાજો પર થતા હુમલાઓ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા માટે નવા જોખમ ઊભા કરી રહ્યા છે.આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય દ્વારા બંને પક્ષોને સંયમ રાખવાની અપીલ કરવામાં આવી રહી છે. અનેક દેશોએ હોર્મુઝની જળસંધિમાં સુરક્ષિત નૌકાવહન સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો તેજ કર્યા છે. જોકે હાલની સ્થિતિને જોતા વિસ્તારમાં તણાવ જલ્દી ઓછો થાય તેવી શક્યતા ઓછી દેખાઈ રહી છે.
નિષ્ણાતોના મતે જો હોર્મુઝમાં વેપારી જહાજો પર હુમલાની ઘટનાઓ ચાલુ રહેશે તો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન, કાચા તેલની ઉપલબ્ધતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર તેની લાંબા ગાળાની અસર પડી શકે છે. ખાસ કરીને તે દેશો માટે મુશ્કેલી વધી શકે છે જે પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાત માટે ખાડી દેશો પર નિર્ભર છે.હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર હોર્મુઝની જળસંધિ પર ટકેલી છે. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા, ઈરાન અને ખાડી દેશો વચ્ચેની સ્થિતિ કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તેના પર વૈશ્વિક તેલ બજાર, સમુદ્રી સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિનું ભવિષ્ય ઘણાં અંશે નિર્ભર રહેશે.
