એક સમય હતો જ્યારે અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીમાંથી ડિગ્રી મેળવવી એટલે ઉજ્જવળ કારકિર્દી અને સારી આવકની ખાતરી માનવામાં આવતી હતી. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આ સ્થિતિમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. આજે લાખો વિદ્યાર્થીઓ વર્ષો સુધી મહેનત કરીને ડિગ્રી મેળવે છે, પરંતુ તેમને પોતાની લાયકાત પ્રમાણે નોકરી મળતી નથી. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકાના લગભગ 40 ટકા ગ્રેજ્યુએટ્સ એવી નોકરી કરી રહ્યા છે, જેના માટે કોલેજની ડિગ્રીની જરૂર જ નથી. આ પરિસ્થિતિએ માત્ર યુવાનો જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાની ઉચ્ચ શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને રોજગાર બજાર સામે પણ અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે.
નિષ્ણાતો આ પરિસ્થિતિને “અન્ડરએમ્પ્લોયમેન્ટ” તરીકે ઓળખાવે છે. તેનો અર્થ એ છે કે વ્યક્તિ પાસે ઉચ્ચ શિક્ષણ, સારી લાયકાત અને જરૂરી કૌશલ્ય હોવા છતાં તેને એવી નોકરી કરવી પડે છે, જેમાં તેની ક્ષમતાનો પૂરતો ઉપયોગ થતો નથી. તાજેતરના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે વર્ષ 2026માં ગ્રેજ્યુએટ થયેલા આશરે 41.5 ટકા યુવાનો હાલમાં એવી નોકરી કરી રહ્યા છે, જ્યાં કોલેજની ડિગ્રી ફરજિયાત નથી. ઘણા લોકો રિટેલ સ્ટોર, ગ્રાહક સેવા, ઓફિસ સપોર્ટ અથવા અન્ય સામાન્ય નોકરીઓમાં કામ કરી રહ્યા છે.
આ સ્થિતિ પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. અમેરિકાના રોજગાર બજારમાં હાલમાં એકસાથે ઘણા મોટા ફેરફારો થઈ રહ્યા છે. સૌથી મોટો ફેરફાર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે AIના વધતા ઉપયોગને કારણે આવ્યો છે. ઘણી કંપનીઓ હવે એવા કામો માટે AI અને ઓટોમેશનનો ઉપયોગ કરી રહી છે, જે અગાઉ નવા ગ્રેજ્યુએટ્સને સોંપવામાં આવતા હતા. પરિણામે એન્ટ્રી લેવલની નોકરીઓની સંખ્યા ઘટી રહી છે અને નવા ઉમેદવારો માટે તક ઓછી થઈ રહી છે.
આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા પણ રોજગાર બજારને અસર કરી રહી છે. ઘણી કંપનીઓ ખર્ચ ઘટાડવાના પ્રયાસમાં નવી ભરતી ધીમી કરી રહી છે. કેટલીક કંપનીઓ ખાલી પડેલી જગ્યાઓ ભરવામાં પણ વિલંબ કરી રહી છે, જ્યારે ઘણી જગ્યાએ નવા ઉમેદવારોને બદલે અનુભવી કર્મચારીઓને વધુ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. જેના કારણે તાજા ગ્રેજ્યુએટ્સ માટે પ્રથમ નોકરી મેળવવી પહેલાં કરતાં ઘણી વધુ મુશ્કેલ બની ગઈ છે.
AIના વધતા ઉપયોગે ખાસ કરીને શરૂઆતની નોકરીઓ પર સૌથી વધુ અસર કરી છે. અગાઉ ડેટા એન્ટ્રી, પ્રાથમિક વિશ્લેષણ, ગ્રાહક સહાય અને અન્ય નિયમિત કામો માટે મોટી સંખ્યામાં નવા ગ્રેજ્યુએટ્સની ભરતી થતી હતી. હવે આમાંથી ઘણા કામ AI આધારિત સોફ્ટવેર અથવા ઓટોમેશન દ્વારા થઈ રહ્યા છે. કંપનીઓ હવે એવા ઉમેદવારો શોધી રહી છે, જેમને AI ટૂલ્સ, ડેટા એનાલિટિક્સ, ક્લાઉડ ટેક્નોલોજી અને આધુનિક ડિજિટલ સિસ્ટમ્સનું જ્ઞાન હોય. પરિણામે માત્ર સામાન્ય ડિગ્રી ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે સ્પર્ધા વધુ કઠિન બની ગઈ છે.
તાજેતરના આંકડા અનુસાર, 22થી 27 વર્ષની વયના નવા ગ્રેજ્યુએટ્સમાં બેરોજગારીનો દર આશરે 5.6થી 5.7 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. આ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નોંધાયેલા સૌથી ઊંચા દરોમાંનો એક છે. ઘણા વિદ્યાર્થીઓ સૈંકડો કંપનીઓમાં અરજી કરવા છતાં ઇન્ટરવ્યૂ માટે પણ પસંદ થતા નથી. કેટલાકને તો યોગ્ય નોકરી મેળવવામાં ઘણા મહિનાઓ લાગી જાય છે.
આ પરિસ્થિતિને કારણે ઘણા યુવાનો પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત એવી નોકરીથી કરી રહ્યા છે, જે તેમની ડિગ્રી સાથે કોઈ સીધો સંબંધ ધરાવતી નથી. ઉદાહરણ તરીકે, કમ્પ્યુટર સાયન્સનો વિદ્યાર્થી રિટેલ સ્ટોરમાં કામ કરી રહ્યો છે, માર્કેટિંગનો ગ્રેજ્યુએટ ગ્રાહક સેવા વિભાગમાં જોડાયો છે, જ્યારે બિઝનેસ મેનેજમેન્ટની ડિગ્રી ધરાવનાર વ્યક્તિ ઓફિસ આસિસ્ટન્ટ તરીકે ફરજ બજાવી રહ્યો છે. આવી નોકરીઓમાં સામાન્ય રીતે પગાર ઓછો હોય છે અને લાંબા ગાળે કારકિર્દીનો વિકાસ પણ મર્યાદિત રહે છે.
આ સમસ્યાની અસર માત્ર યુવાનો પૂરતી મર્યાદિત નથી. ઘણા યુવાનોને યોગ્ય નોકરી ન મળતાં તેઓ ફરીથી પોતાના માતા-પિતા સાથે રહેવા મજબૂર બન્યા છે. જેના કારણે પરિવારો પર વધારાનો આર્થિક બોજ પડી રહ્યો છે. કેટલાક પરિવારોમાં માતા-પિતાએ પોતાની નિવૃત્તિની યોજનાઓ પણ પાછળ ધકેલી દીધી છે, કારણ કે સંતાનો હજુ સુધી આર્થિક રીતે સ્વતંત્ર બની શક્યા નથી.
જોકે સમગ્ર રોજગાર બજારમાં પડકારો છે, તેમ છતાં કેટલાક ક્ષેત્રોમાં હજુ પણ સારી માંગ જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને હેલ્થકેર, નર્સિંગ, ડેટા સાયન્સ, સાયબર સિક્યુરિટી, ફાઇનાન્સ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, મશીન લર્નિંગ અને ઇન્ફોર્મેશન સિક્યુરિટી જેવા ક્ષેત્રોમાં કુશળ ઉમેદવારો માટે રોજગારની તકો હજુ પણ મજબૂત માનવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ ક્ષેત્રોમાં સતત નવી ભરતી થઈ રહી છે અને યોગ્ય કૌશલ્ય ધરાવતા ઉમેદવારો માટે સારા અવસરો ઉપલબ્ધ છે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિએ અમેરિકાની યુનિવર્સિટીઓ સામે પણ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. ઘણા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અનેક યુનિવર્સિટીઓના અભ્યાસક્રમો ઉદ્યોગની વર્તમાન જરૂરિયાતો સાથે સંપૂર્ણ રીતે સુસંગત નથી. આજની કંપનીઓ માત્ર ડિગ્રીને મહત્વ આપતી નથી, પરંતુ ઉમેદવારનો પ્રેક્ટિકલ અનુભવ, ઇન્ટર્નશિપ, AI ટૂલ્સનું જ્ઞાન, સમસ્યાઓ ઉકેલવાની ક્ષમતા, ટીમમાં કામ કરવાની કુશળતા અને અસરકારક સંચાર કૌશલ્યને પણ એટલું જ મહત્વ આપે છે.
કારકિર્દી નિષ્ણાતો વિદ્યાર્થીઓને સલાહ આપે છે કે તેઓ માત્ર ડિગ્રી મેળવવા સુધી મર્યાદિત ન રહે. અભ્યાસ દરમિયાન ઇન્ટર્નશિપ કરવી, નવા ટેક્નોલોજી કોર્સ કરવો, AI અને ડિજિટલ ટૂલ્સ શીખવા, વ્યાવસાયિક પ્રમાણપત્રો મેળવવા, પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરવું અને મજબૂત પોર્ટફોલિયો તૈયાર કરવો જેવી બાબતો ભવિષ્યમાં સારી નોકરી મેળવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. સતત નવી કુશળતાઓ શીખવાની તૈયારી આજના રોજગાર બજારમાં સફળતા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
અમેરિકાનો રોજગાર બજાર હાલમાં મોટા પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. ડિગ્રીનું મહત્વ આજે પણ યથાવત છે, પરંતુ માત્ર ડિગ્રીના આધારે સારી નોકરી મળવાની ખાતરી હવે રહી નથી. AI, બદલાતી ઉદ્યોગ જરૂરિયાતો અને ધીમી ભરતીના કારણે નવા ગ્રેજ્યુએટ્સ માટે પડકારો વધી રહ્યા છે. લગભગ 40 ટકા ગ્રેજ્યુએટ્સ પોતાની લાયકાત કરતાં ઓછી કક્ષાની નોકરી કરવા મજબૂર બન્યા છે, જે ઉચ્ચ શિક્ષણ અને રોજગાર વચ્ચે વધતા અંતરને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભવિષ્યમાં શિક્ષણ સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગ અને નવી ટેક્નોલોજી વચ્ચે વધુ મજબૂત સમન્વય ઉભો કરવામાં આવશે તો જ આ સમસ્યાનો લાંબા ગાળાનો ઉકેલ શક્ય બનશે.
