દેશના રાજકારણમાં યુવાનોની ભાગીદારી વધારવાના હેતુથી તેલંગાણા સરકાર એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરવા જઈ રહી છે. મુખ્યમંત્રી એ. રેવંત રેડ્ડીએ જાહેરાત કરી છે કે રાજ્ય સરકાર ઓગસ્ટમાં યોજાનારા વિશેષ વિધાનસભા સત્રમાં એક ઐતિહાસિક ઠરાવ રજૂ કરશે. આ ઠરાવમાં કેન્દ્ર સરકારને લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી લડવા માટેની લઘુત્તમ વયમર્યાદા હાલની 25 વર્ષથી ઘટાડીને 21 વર્ષ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવશે. સરકારનું માનવું છે કે બદલાતા સમયમાં યુવાનોને નીતિ-નિર્માણની પ્રક્રિયામાં વધુ તક મળવી જોઈએ.
હાલમાં દેશમાં લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણી લડવા માટે ઉમેદવારની ઉંમર ઓછામાં ઓછી 25 વર્ષ હોવી જરૂરી છે. જ્યારે રાજ્યસભા અને વિધાન પરિષદની ચૂંટણી માટે લઘુત્તમ ઉંમર 30 વર્ષ છે. બીજી તરફ, મતદાન કરવા માટેની લઘુત્તમ ઉંમર 18 વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી છે. હવે તેલંગાણા સરકાર માને છે કે જ્યારે 18 વર્ષની ઉંમરે મતદાનનો અધિકાર મળી શકે છે અને 21 વર્ષની ઉંમરે અનેક મહત્વપૂર્ણ સરકારી સેવાઓમાં જોડાઈ શકાય છે, ત્યારે ધારાસભ્ય અને સાંસદ બનવા માટે 25 વર્ષની મર્યાદા રાખવાની જરૂરિયાત પર ફરી વિચાર થવો જોઈએ.
મુખ્યમંત્રી રેવંત રેડ્ડીએ જણાવ્યું કે ઓગસ્ટના પ્રથમ સપ્તાહમાં વિધાનસભા અને વિધાન પરિષદનું વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવશે. આ સત્ર દરમિયાન બંને ગૃહોમાં આ મુદ્દે ચર્ચા કરવામાં આવશે અને ત્યારબાદ ઠરાવ પસાર કરીને કેન્દ્ર સરકારને મોકલવામાં આવશે. સાથે જ વડાપ્રધાનને પણ કાયદામાં જરૂરી ફેરફાર કરવા માટે અપીલ કરવામાં આવશે.
રેવંત રેડ્ડીએ પોતાના સંબોધનમાં મહત્વનો સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે 21 વર્ષની ઉંમરે કોઈ યુવાન IAS, IPS અથવા IFS જેવી પ્રતિષ્ઠિત સરકારી સેવાઓમાં જોડાઈ શકે છે અને સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણી પણ લડી શકે છે, ત્યારે તે જ યુવાન ધારાસભ્ય અથવા સાંસદ કેમ ન બની શકે? તેમના મતે દેશના યુવાનોમાં નેતૃત્વ કરવાની ક્ષમતા છે અને તેમને વહેલી ઉંમરે જવાબદારી આપવાથી લોકશાહી વધુ મજબૂત બનશે.
તેમણે જણાવ્યું કે દેશની કુલ વસ્તીમાં લગભગ 30 ટકા હિસ્સો Gen-Z યુવાનોનો છે, પરંતુ સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ એક ટકાથી પણ ઓછું છે. તેમના મતે આ અસંતુલન દૂર કરવા માટે યુવાનોને મુખ્ય રાજકારણમાં પ્રવેશવાની વધુ તક આપવી જરૂરી છે. જો યુવાનોને વહેલી ઉંમરે ચૂંટણી લડવાની તક મળશે તો તેઓ શિક્ષણ, રોજગાર, સ્ટાર્ટઅપ, ટેક્નોલોજી, ડિજિટલ અર્થતંત્ર, પર્યાવરણ અને અન્ય સમકાલીન મુદ્દાઓને વધુ અસરકારક રીતે રજૂ કરી શકશે.
જો ભવિષ્યમાં કેન્દ્ર સરકાર આ ભલામણ સ્વીકારશે અને કાયદામાં ફેરફાર કરશે, તો 21 વર્ષની ઉંમરે યુવાનો લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી લડી શકશે. તેના કારણે યુવા નેતાઓને મુખ્ય રાજકારણમાં વહેલી તક મળશે. સાથે જ દેશની રાજકીય વ્યવસ્થામાં નવી પેઢીનું પ્રતિનિધિત્વ વધશે અને નવી વિચારસરણીને પણ સ્થાન મળશે. રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ડિજિટલ યુગમાં યુવાનો અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ સાથે સીધા જોડાયેલા છે, તેથી તેમની હાજરી નીતિગત ચર્ચાઓમાં નવી દિશા આપી શકે છે.
જોકે, માત્ર તેલંગાણા સરકારનો ઠરાવ પસાર થવાથી નિયમમાં કોઈ ફેરફાર થઈ શકશે નહીં. આ માટે કેન્દ્ર સરકારે લોકપ્રતિનિધિત્વ કાયદા અને જરૂર પડે તો સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈઓમાં સુધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ લાવવો પડશે. ત્યારબાદ સંસદના બંને ગૃહોમાં બિલ પસાર થશે અને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળ્યા બાદ જ નવો નિયમ અમલમાં આવી શકશે. એટલે કે હાલ આ માત્ર એક રાજ્ય સરકારની ભલામણ છે, અંતિમ નિર્ણય કેન્દ્ર સરકાર અને સંસદના હાથમાં રહેશે.
આ પ્રસ્તાવ જાહેર થયા બાદ રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. ઘણા લોકોનું માનવું છે કે આજના યુવાનો શિક્ષિત છે, ટેક્નોલોજી સાથે જોડાયેલા છે અને દેશના વર્તમાન પડકારોને સારી રીતે સમજે છે. તેથી તેમને મુખ્ય રાજકારણમાં વધુ તક મળવી જોઈએ. તેમના મતે યુવાનોના પ્રતિનિધિત્વથી રાજકારણમાં નવી ઊર્જા, નવા વિચારો અને નવી કાર્યશૈલી આવી શકે છે. બીજી તરફ કેટલાક રાજકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે રાજકારણમાં અનુભવ પણ એટલો જ મહત્વનો છે. તેમના મતે ચૂંટણી લડવાની ઉંમર ઘટાડવા જેવા મોટા નિર્ણય પહેલાં વ્યાપક ચર્ચા અને તમામ રાજકીય પક્ષો વચ્ચે સહમતિ જરૂરી છે. તેઓ માને છે કે લોકશાહીમાં યુવાનોની ભાગીદારી મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ જવાબદારી નિભાવવાની ક્ષમતા અને અનુભવ જેવા મુદ્દાઓ પર પણ સમાન ધ્યાન આપવું જોઈએ.
વિશ્વના ઘણા લોકશાહી દેશોમાં સંસદની ચૂંટણી લડવા માટેની લઘુત્તમ ઉંમર 18થી 21 વર્ષની વચ્ચે છે. તેલંગાણા સરકારનું માનવું છે કે ભારત પણ બદલાતા સમય સાથે યુવાનોને વધુ તક આપવાની દિશામાં આગળ વધી શકે છે. આ જ કારણ છે કે રાજ્ય સરકાર આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકારને ઔપચારિક ભલામણ કરવા જઈ રહી છે. આ જાહેરાત બાદ વિદ્યાર્થીઓ અને યુવા સંગઠનોમાં પણ ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. ઘણા યુવાનોનું કહેવું છે કે તેઓ ટેક્નોલોજી, સોશિયલ મીડિયા, રોજગાર, શિક્ષણ, સ્ટાર્ટઅપ અને પર્યાવરણ જેવા મુદ્દાઓને નજીકથી સમજે છે. તેથી તેમને દેશના નીતિ-નિર્માણમાં સીધી ભાગીદારીનો અવસર મળવો જોઈએ.
હવે સમગ્ર દેશની નજર ઓગસ્ટમાં યોજાનારા તેલંગાણા વિધાનસભાના વિશેષ સત્ર પર રહેશે. જો રાજ્ય સરકાર આ ઠરાવ પસાર કરશે તો તેને કેન્દ્ર સરકારને મોકલવામાં આવશે. ત્યારબાદ સંસદ આ મુદ્દે શું નિર્ણય લે છે તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો ભવિષ્યમાં આ પ્રસ્તાવ કાયદાનું સ્વરૂપ ધારણ કરશે, તો ભારતીય રાજકારણમાં એક ઐતિહાસિક ફેરફાર જોવા મળી શકે છે. જોકે હાલ આ માત્ર ભલામણ છે અને તેના અમલ માટે કેન્દ્ર સરકાર તથા સંસદની મંજૂરી જરૂરી રહેશે.
