મુંબઈના છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ટર્મિનસ (CSMT) પર મળતા ફ્રી પબ્લિક Wi-Fiનો ઉપયોગ કરવો એક બેંક અધિકારી માટે ભારે પડી ગયો. સ્ટેશન પર ફ્રી Wi-Fi સાથે મોબાઈલ કનેક્ટ કર્યા બાદ હેકર્સે ફોનમાં ઘૂસણખોરી કરી હોવાનો આરોપ છે. ત્યારબાદ મોબાઈલમાં સેવ રહેલા કોન્ટેક્ટ્સ સુધી પહોંચ મેળવી તેમને RTO ચલણના નામે એક APK ફાઈલ મોકલવામાં આવી હતી. આ ફાઈલમાંથી એક વ્યક્તિએ તેને સાચી સમજીને ડાઉનલોડ અને ઇન્સ્ટોલ કરી હતી. ત્યારબાદ તેના ક્રેડિટ કાર્ડમાંથી માત્ર 28 મિનિટમાં પાંચ અનધિકૃત ટ્રાન્ઝેક્શન કરવામાં આવ્યા અને કુલ રૂ.4.27 લાખની રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી.
આ મામલે મુંબઈના એમઆરએ માર્ગ પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવવામાં આવી છે. પોલીસ સમગ્ર ઘટનાની તપાસ કરી રહી છે અને મોબાઈલ હેકિંગ પાછળ કોણ છે, APK ફાઈલ ક્યાંથી મોકલવામાં આવી હતી અને નાણાં ક્યાં ટ્રાન્સફર થયા તેની માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, વડાલાના ભક્તિ પાર્ક વિસ્તારમાં રહેતા 56 વર્ષીય ગોવિંદ બિશ્વાસ બેંક ઓફ બરોડાની ફોર્ટ શાખામાં જનરલ મેનેજર તરીકે ફરજ બજાવે છે. 18 જુલાઈના રોજ તેમના અંગત સચિવ નારાયણ સ્વામી મુંબઈના CSMT સ્ટેશન પર ગયા હતા. ત્યાં તેમણે પોતાનો મોબાઈલ ફોન રેલવેના ફ્રી Wi-Fi નેટવર્ક સાથે કનેક્ટ કર્યો હતો. આ પછી મોબાઈલ સાથે ચેડાં થયા હોવાની આશંકા છે.
આરોપ છે કે હેકર્સે આ તકનો લાભ લઈને મોબાઈલની કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ સુધી પહોંચ મેળવી હતી. ત્યારબાદ મોબાઈલમાં સેવ રહેલા લોકોને RTO ચલણના નામે APK ફાઈલ મોકલવામાં આવી. APK એટલે Android Package Kit, જેનો ઉપયોગ એન્ડ્રોઇડ ફોનમાં એપ્લિકેશન ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે થાય છે. સાઇબર ગુનેગારો ઘણી વખત આવી ફાઈલોનો ઉપયોગ માલવેર અથવા અન્ય નુકસાનકારક સોફ્ટવેર મોબાઈલમાં નાખવા માટે કરે છે. આ જ રીતે નકલી RTO ચલણના નામે મોકલાયેલી APK ફાઈલ ગોવિંદ બિશ્વાસના મોબાઈલમાં પણ પહોંચી હતી. તેમને આ ફાઈલ ખરેખર ટ્રાફિક ચલણ સંબંધિત હોવાનું લાગ્યું હતું. તેથી તેમણે તેને ડાઉનલોડ કરીને ઇન્સ્ટોલ કરી હતી. પરંતુ આ ફાઈલ ઇન્સ્ટોલ કર્યા બાદ તેમના મોબાઈલમાં શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ શરૂ થઈ ગઈ હતી.
ફાઈલ ઇન્સ્ટોલ થયા પછી હેકર્સે ફોનમાં વધુ એક્સેસ મેળવી હોવાનું પોલીસને શંકા છે. ત્યારબાદ એ જ નકલી APK ફાઈલ બિશ્વાસના કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં રહેલા અન્ય લોકોને પણ મોકલવામાં આવી હતી. એટલે કે એક મોબાઈલમાંથી હેકર્સે અનેક લોકો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. 21 જુલાઈના રોજ બિશ્વાસને પોતાના ફોનમાં કંઈક અસામાન્ય થઈ રહ્યું હોવાની જાણ થઈ હતી. તેમણે તપાસ કરતાં શંકાસ્પદ APK ફાઈલ મળી આવી હતી. ત્યારબાદ તેમણે તે ફાઈલ પોતાના ફોનમાંથી ડિલીટ કરી દીધી હતી. તે સમયે તેમને કોઈ નાણાકીય નુકસાન થયું હોવાની જાણ નહોતી. તેમને લાગ્યું હતું કે શંકાસ્પદ ફાઈલ દૂર કર્યા બાદ મામલો પૂરો થઈ ગયો છે.
પરંતુ થોડા દિવસ પછી સમગ્ર છેતરપિંડીનો ખુલાસો થયો. 3 ઓગસ્ટના રોજ જ્યારે તેમને ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ મળ્યું ત્યારે તેમના ધ્યાનમાં આવ્યું કે 21 જુલાઈના રોજ તેમના કાર્ડમાંથી અનેક અનધિકૃત ટ્રાન્ઝેક્શન કરવામાં આવ્યા હતા. તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું કે માત્ર 28 મિનિટના સમયગાળામાં પાંચ અલગ-અલગ ટ્રાન્ઝેક્શન દ્વારા કુલ રૂ. 4.27 લાખની રકમ ખર્ચવામાં આવી હતી. આ વ્યવહારો પોતાની તરફથી કરવામાં આવ્યા ન હોવાનું જણાતા બિશ્વાસે બેંકનો સંપર્ક કર્યો હતો. ત્યારબાદ ક્રેડિટ કાર્ડ વિભાગે સાવચેતીના ભાગરૂપે તેમનું કાર્ડ બ્લોક કરી દીધું હતું. આ પછી તેમણે નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવી હતી. ત્યારબાદ આ મામલે એમઆરએ માર્ગ પોલીસ સ્ટેશનમાં પણ FIR નોંધાવવામાં આવી છે. હવે પોલીસ માટે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે મોબાઈલમાં હેકર્સે કેવી રીતે પ્રવેશ મેળવ્યો અને APK ફાઈલ દ્વારા કઈ પ્રકારનું માલવેર મોકલવામાં આવ્યું હતું. પોલીસ આ ફાઈલના ટેક્નિકલ પાસાંની તપાસ કરી રહી છે. સાથે જ ક્રેડિટ કાર્ડમાંથી ઉપાડવામાં આવેલા રૂ.4.27 લાખ ક્યાં ખર્ચાયા અથવા કયા ખાતામાં ગયા તેની માહિતી પણ એકત્ર કરવામાં આવી રહી છે.
આ ઘટનાએ પબ્લિક Wi-Fiના ઉપયોગને લઈને ફરી એક વખત સાયબર સુરક્ષાનો મુદ્દો ચર્ચામાં લાવ્યો છે. એરપોર્ટ, રેલવે સ્ટેશન, હોટલ, કેફે અને અન્ય જાહેર સ્થળોએ ફ્રી Wi-Fi ઉપલબ્ધ હોય છે. લોકો મોબાઈલ ડેટા બચાવવા માટે આવા નેટવર્ક સાથે ફોન સરળતાથી કનેક્ટ કરી દે છે. પરંતુ દરેક ફ્રી Wi-Fi નેટવર્ક સુરક્ષિત હોય એવું જરૂરી નથી. સાઇબર નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, જાહેર Wi-Fi નેટવર્કનો ઉપયોગ કરતી વખતે ખાસ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. આવા નેટવર્ક પર બેંકિંગ, ક્રેડિટ કાર્ડ સંબંધિત કામ, નેટ બેંકિંગ અથવા મહત્વપૂર્ણ પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરવો જોખમી બની શકે છે. જો નેટવર્ક પૂરતી સુરક્ષા વગરનું હોય તો હેકર્સ યુઝરના ડેટા સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. હેકર્સ કેટલીક વખત અસલી નેટવર્ક જેવા જ નામ ધરાવતા નકલી Wi-Fi નેટવર્ક પણ બનાવે છે. આ પદ્ધતિને ‘Evil Twin’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ રેલવે સ્ટેશનનું અસલી Wi-Fi નામ જાણીને હેકર તેના જેવું જ નામ ધરાવતું નકલી નેટવર્ક બનાવી શકે છે. યુઝર ભૂલથી આ નેટવર્ક સાથે કનેક્ટ થાય તો તેની માહિતી જોખમમાં આવી શકે છે.
આ ઉપરાંત અસુરક્ષિત નેટવર્ક મારફતે ફોન અથવા લેપટોપમાં માલવેર પહોંચાડવાનો પ્રયાસ પણ થઈ શકે છે. તેથી કોઈ અજાણી લિંક, એપ અથવા APK ફાઈલને માત્ર એટલા માટે ઇન્સ્ટોલ ન કરવી જોઈએ કે તે RTO ચલણ, બેંક, પાર્સલ, સરકારી નોટિસ અથવા અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજના નામે મોકલવામાં આવી છે. ખાસ કરીને APK ફાઈલ અંગે વધુ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે. સામાન્ય રીતે એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરવા માટે અધિકૃત એપ સ્ટોરનો ઉપયોગ કરવો વધુ સુરક્ષિત છે. અજાણ્યા નંબર, WhatsApp, SMS અથવા ઈ-મેલ દ્વારા મળેલી APK ફાઈલ ઇન્સ્ટોલ કરવાથી મોબાઈલની સુરક્ષા જોખમમાં પડી શકે છે. કોઈ વ્યક્તિને આવી ફાઈલ મળે તો પહેલા તેની સત્યતા ચકાસવી જોઈએ. સાઇબર નિષ્ણાતો મોબાઈલમાં ઓટો Wi-Fi કનેક્ટ વિકલ્પ બંધ રાખવાની પણ સલાહ આપે છે. આ ઉપરાંત જાહેર નેટવર્ક પર સંવેદનશીલ કામ કરવાનું ટાળવું જોઈએ. બેંકિંગ અથવા પેમેન્ટ માટે શક્ય હોય ત્યાં સુધી પોતાના ઘર અથવા ઓફિસના સુરક્ષિત Wi-Fiનો ઉપયોગ કરવો અથવા મોબાઈલ ડેટાનો ઉપયોગ કરવો વધુ યોગ્ય છે.
આ કેસમાં ખાસ બાબત એ છે કે હેકિંગની અસર માત્ર એક મોબાઈલ સુધી સીમિત રહી ન હતી. હેકર્સે કોન્ટેક્ટ લિસ્ટનો ઉપયોગ કરીને અન્ય લોકોને પણ નકલી APK મોકલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેથી કોઈના ફોનમાં શંકાસ્પદ ફાઈલ આવી હોય તો તેને આગળ ફોરવર્ડ કરવાને બદલે તરત ડિલીટ કરવી અને જરૂર પડે તો સાયબર નિષ્ણાત અથવા સંબંધિત સત્તાવાળાઓનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે. CSMT પર બનેલી આ ઘટના લોકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી સમાન છે. ફ્રી Wi-Fi સુવિધાજનક છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ કરતી વખતે સુરક્ષાને અવગણવી ભારે પડી શકે છે. ખાસ કરીને અજાણી APK ફાઈલ, શંકાસ્પદ લિંક અથવા અચાનક મળેલા RTO ચલણ જેવા મેસેજને લઈને સાવચેત રહેવું જરૂરી છે. પોલીસની તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે મોબાઈલમાં હેકર્સે કઈ રીત અપનાવી હતી અને રૂ. 4.27 લાખની છેતરપિંડીમાં અન્ય કોઈ લોકો પણ સામેલ હતા કે નહીં.
