કેન્દ્રીય શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામા બાદ દિલ્હીના જંતર-મંતર પર કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) દ્વારા જીતની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. આ પ્રસંગે CJPના સ્થાપક અભિજીત દીપકે તેને લોકશાહીની જીત ગણાવી હતી અને કહ્યું હતું કે આ સફળતાનો શ્રેય કોઈ એક વ્યક્તિને નહીં, પરંતુ સમગ્ર જનતાને જાય છે. જોકે તેમના સમગ્ર સંબોધન દરમિયાન એક નામનો ઉલ્લેખ ન થતાં સોશિયલ મીડિયા પર નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. અનેક લોકો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે 26 દિવસ સુધી ભૂખ હડતાળ પર રહેલા સામાજિક કાર્યકર સોનમ વાંગચુકને જીતના ભાષણમાં સ્થાન કેમ મળ્યું નહીં.
જંતર-મંતર પર યોજાયેલી સભામાં અભિજીત દીપકે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે લોકોને કોઈ એક વ્યક્તિને હીરો બનાવવાની ભૂલ કરવી જોઈએ નહીં. તેમના જણાવ્યા મુજબ, લોકશાહીમાં જનશક્તિ સૌથી મોટી તાકાત છે અને આ જીત પણ લાખો લોકોના સમર્થન અને સતત દબાણનું પરિણામ છે. તેમણે કહ્યું કે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું એ સાબિત કરે છે કે જો લોકો એકજૂટ થઈને પોતાના હક્ક માટે લડે અને સરકાર સામે ડર્યા વગર અવાજ ઉઠાવે, તો પરિવર્તન શક્ય બને છે. તેમણે પોતાના માટે પણ કોઈ વ્યક્તિગત શ્રેય ન માંગતા લોકોને અપીલ કરી કે આ લડતને માત્ર એક ચહેરા સાથે ન જોડવી જોઈએ. પરંતુ તેમના આ સંબોધન બાદ સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચાનો વિષય એ બન્યો કે સમગ્ર આંદોલન દરમિયાન મહત્વની ભૂમિકા ભજવનારા સોનમ વાંગચુકનું નામ એકવાર પણ લેવામાં આવ્યું નહીં. ઘણા યુઝર્સે લખ્યું કે આંદોલનને રાષ્ટ્રીય સ્તરે પહોંચાડવામાં વાંગચુકનું યોગદાન ખૂબ મોટું હતું અને જીતની ઘડીએ તેમનો ઉલ્લેખ ન થવો ઘણા લોકોને ખટક્યો છે.
સોનમ વાંગચુક છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી સામાજિક અને પર્યાવરણીય મુદ્દાઓ પર સક્રિય રહ્યા છે. આ આંદોલનમાં પણ તેમણે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. જ્યારે શરૂઆતમાં CJPનું આંદોલન મર્યાદિત લોકો સુધી જ સીમિત હતું, ત્યારે વાંગચુકે અનિશ્ચિતકાલીન ભૂખ હડતાળ શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. 28 જૂનથી શરૂ થયેલી તેમની ભૂખ હડતાળ સતત 26 દિવસ સુધી ચાલી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમની તબિયત પણ બગડતી ગઈ, પરંતુ તેમણે પોતાની માંગને લઈને અનશન ચાલુ રાખ્યું.
આંદોલનના શરૂઆતના દિવસોમાં અભિજીત દીપકે, સૌરભ દામ, આશુતોષ રાંકા અને અન્ય સાથીઓ જંતર-મંતર પર ધરણા પર બેઠા હતા. જોકે દેશવ્યાપી ચર્ચા ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે સોનમ વાંગચુકે આંદોલન સાથે જોડાઈને ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી. તેમના અનશનને કારણે દેશના વિવિધ રાજ્યોમાંથી લોકોનું ધ્યાન આ મુદ્દા તરફ ગયું અને સોશિયલ મીડિયા પર પણ સમર્થન ઝડપથી વધવા લાગ્યું.
18 જુલાઈએ સોનમ વાંગચુકની તબિયત ગંભીર રીતે બગડતાં પોલીસ તેમને બળજબરીથી હોસ્પિટલ લઈ ગઈ હતી. તેમને ગુરુગ્રામની મેદાંતા હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટના બાદ સોશિયલ મીડિયા પર ‘I Support Sonam’ અભિયાન ઝડપથી વાયરલ બન્યું. હજારો લોકોએ તેમની સાથે એકતા વ્યક્ત કરી અને આંદોલનને વધુ વ્યાપક સમર્થન મળ્યું. ઘણા લોકોનું માનવું છે કે આ ઘટનાએ સમગ્ર આંદોલનને એક નવો વળાંક આપ્યો.
20 જુલાઈએ સંસદ માર્ચ પહેલાં પણ સોનમ વાંગચુકે લોકોને શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાના અધિકારો માટે અવાજ ઉઠાવવાની અપીલ કરી હતી. ત્યારબાદ આંદોલન વધુ ચર્ચામાં આવ્યું. આખરે 22 જુલાઈએ મેદાંતા હોસ્પિટલના ICUમાં સારવાર દરમિયાન કેન્દ્રીય મંત્રીઓ તરફથી મળેલા ભરોસા બાદ તેમણે પોતાનું અનશન સમાપ્ત કર્યું હતું. જોકે અનશન પૂર્ણ કરવાની રીતને લઈને કેટલાક લોકોએ ટીકા પણ કરી હતી. બાદમાં તેમની પત્ની ગીતાંજલિ અંગમોએ આ નિર્ણય પાછળના કારણો સ્પષ્ટ કરતાં કહ્યું હતું કે તબીબી સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવાયો હતો.
રાજીનામા બાદ સોનમ વાંગચુકે પણ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે આ ઘટનાને લોકશાહીની જીત ગણાવી અને CJP સાથે જોડાયેલા કાર્યકરો તેમજ દેશના યુવાનોને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. તેમણે પોતાના સંદેશમાં કોઈ વ્યક્તિગત શ્રેયનો દાવો કર્યો નહોતો, પરંતુ સમગ્ર આંદોલનમાં જોડાયેલા દરેક વ્યક્તિના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી હતી. CJPના પ્રવક્તા આશુતોષ રાંકાએ પણ અગાઉ જણાવ્યું હતું કે આ લડત હવે કોઈ એક વ્યક્તિની રહી નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, શરૂઆતમાં થોડા લોકો દ્વારા શરૂ કરાયેલું આંદોલન બાદમાં સમગ્ર દેશની જનભાવના બની ગયું હતું. લોકો માત્ર એક જ માંગ સાથે રસ્તા પર ઉતર્યા હતા અને તે હતી જવાબદારી નક્કી કરવાની.
જોકે સોશિયલ મીડિયા પર ઘણા લોકોનું માનવું છે કે કોઈ એક વ્યક્તિને હીરો ન બનાવવાની વાત યોગ્ય હોઈ શકે, પરંતુ જે લોકોએ લાંબા સમય સુધી ત્યાગ કર્યો હોય અથવા આંદોલનને દેશવ્યાપી બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હોય, તેમના યોગદાનનો ઉલ્લેખ કરવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. આ કારણસર ઘણા યુઝર્સ અભિજીત દીપકના ભાષણને લઈને સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. બીજી તરફ, કેટલાક લોકો અભિજીત દીપકના સમર્થનમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. તેમનું કહેવું છે કે CJP સતત આંદોલનને વ્યક્તિપૂજાથી દૂર રાખવાની વાત કરતું આવ્યું છે અને જીતનો શ્રેય સમગ્ર જનતાને આપવાની તેની શરૂઆતથી જ નીતિ રહી છે. તેથી કોઈ એક વ્યક્તિનું નામ ન લેવાય તે તેમના વિચાર સાથે સુસંગત હોઈ શકે છે.
હાલમાં સોશિયલ મીડિયા પર આ મુદ્દે અલગ-અલગ મંતવ્યો સામે આવી રહ્યા છે. એક તરફ લોકો સોનમ વાંગચુકના 26 દિવસના અનશન અને તેમના યોગદાનને યાદ કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે આંદોલનની સફળતા હજારો લોકોના સામૂહિક પ્રયાસોનું પરિણામ હતી. જોકે એક વાત સ્પષ્ટ છે કે જીતની ઉજવણી દરમિયાન સોનમ વાંગચુકનું નામ ન લેવાતા નવી ચર્ચાને જન્મ મળ્યો છે અને આ મુદ્દો હજુ પણ સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
