કોંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીના બહુચર્ચિત સંસ્મરણ ‘બિલોંગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ’ના ભારતીય પ્રકાશનને લઈને મોટો વળાંક આવ્યો છે. શરૂઆતના અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયાએ પુસ્તકની કેટલીક સામગ્રીમાં ફેરફાર અને કાપછાંટની માગ કરી હતી અને સોનિયા ગાંધીએ તેનો ઇનકાર કર્યા બાદ પ્રકાશનમાંથી પીછેહઠ કરી. જોકે, હવે પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયાએ આ દાવાને નકારી દીધો છે. કંપનીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે ભારતમાં આ પુસ્તકની પ્રકાશક નથી અને સંપાદકીય ફેરફારો અંગેના દાવા પરિસ્થિતિને યોગ્ય રીતે રજૂ કરતા નથી.
આ સમગ્ર મામલો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે સોનિયા ગાંધીનું સંસ્મરણ 10 નવેમ્બર, 2026ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે પ્રકાશિત થવાનું છે. અમેરિકન પ્રકાશક આલ્ફ્રેડ એ. નોફે પુસ્તકના પ્રથમ પ્રકાશનની જાહેરાત કરી છે. ભારતમાં તેના પ્રકાશન માટે હવે હાર્પરકોલિન્સ સાથે વાતચીત ચાલી રહી હોવાના અહેવાલો છે.
પહેલા શું અહેવાલ આવ્યો હતો?
28 ઓગસ્ટે આવેલા અહેવાલોમાં જણાવાયું હતું કે પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયા સોનિયા ગાંધીનું પુસ્તક ભારતમાં પ્રકાશિત નહીં કરે. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસે સૂત્રોને ટાંકીને અહેવાલ આપ્યો હતો કે પ્રકાશકે પુસ્તકના કેટલાક ભાગોમાં સંપાદકીય ફેરફાર અને કેટલીક બાબતો દૂર કરવાની માગ કરી હતી. અહેવાલ મુજબ સોનિયા ગાંધીએ આ ફેરફારો સ્વીકાર્યા નહોતા અને ત્યારબાદ પેંગ્વિન ભારતના પ્રકાશન કરારમાંથી બહાર નીકળી ગયું. આ અહેવાલ બાદ પુસ્તકને લઈને રાજકીય અને પ્રકાશન જગતમાં ચર્ચા શરૂ થઈ હતી.
હવે પેંગ્વિને શું કહ્યું?
આ ચર્ચા વચ્ચે પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયા તરફથી સત્તાવાર સ્પષ્ટતા આવી છે. કંપનીએ કહ્યું કે તે ‘બિલોંગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ’ની ભારતમાં પ્રકાશક નથી. સાથે જ તેણે એ વાતને પણ નકારી કે સોનિયા ગાંધીએ સંપાદકીય ફેરફારો સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હોવાથી તેણે પુસ્તક પ્રકાશિત ન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. પેંગ્વિનના જણાવ્યા મુજબ આવી રજૂઆત પરિસ્થિતિને સચોટ રીતે રજૂ કરતી નથી. આ સ્પષ્ટતા પછી સમગ્ર મામલો વધુ રસપ્રદ બની ગયો છે, કારણ કે એક તરફ અગાઉના અહેવાલોમાં સંપાદકીય ફેરફારો અંગેના મતભેદની વાત છે અને બીજી તરફ પ્રકાશક પોતે આ કારણને નકારી રહ્યો છે.
પુસ્તકનું નામ અને પ્રકાશનની તારીખ શું છે?
સોનિયા ગાંધીના સંસ્મરણનું નામ ‘બિલોંગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ’ છે. પુસ્તક 10 નવેમ્બર, 2026ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે પ્રકાશિત થવાનું છે. પુસ્તકનું પ્રકાશન અમેરિકન પ્રકાશન સંસ્થા આલ્ફ્રેડ એ. નોફ દ્વારા કરવામાં આવશે. નોફ પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ જૂથનો જ એક ભાગ છે. પુસ્તકની જાહેરાત દરમિયાન જણાવવામાં આવ્યું હતું કે પ્રથમ તબક્કામાં 1,00,000 નકલોનું પ્રિન્ટિંગ કરવામાં આવશે.
પુસ્તકમાં શું છે?
આ સંસ્મરણમાં સોનિયા ગાંધીના જીવન, પરિવાર અને રાજકીય સફર સાથે જોડાયેલી વ્યક્તિગત વાતો રજૂ થવાની છે. પુસ્તકમાં યુદ્ધ પછીના ઇટાલીમાં તેમના બાળપણથી લઈને ભારત સાથેના જોડાણ, રાજીવ ગાંધી સાથેના લગ્ન અને ગાંધી પરિવાર સાથેના જીવન સુધીની સફરનો સમાવેશ થાય છે. સાથે જ ભારતના સામાજિક અને રાજકીય પરિવર્તનના લગભગ 6 દાયકાના સમયગાળાને તેમના વ્યક્તિગત અનુભવના દૃષ્ટિકોણથી રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. સોનિયા ગાંધીએ પુસ્તકની જાહેરાત વખતે જણાવ્યું હતું કે તેમના પરિવાર વિશે ઘણું લખાયું છે, પરંતુ પરિવારના સભ્ય તરીકે તેમના પોતાના અનુભવ અને દૃષ્ટિકોણ વિશે પ્રમાણમાં ઓછા વર્ણનો ઉપલબ્ધ છે. આ સંસ્મરણમાં એ ખાલી જગ્યા પૂરી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
હવે ભારતમાં કોણ પ્રકાશિત કરશે?
પેંગ્વિન ઈન્ડિયા આ પુસ્તકની ભારતીય પ્રકાશક નહીં હોય તો હવે નજર નવા પ્રકાશક પર છે. અહેવાલો અનુસાર હાર્પરકોલિન્સ ભારતની આવૃત્તિના પ્રકાશન અને વિતરણના અધિકારો મેળવવા માટે વાતચીતમાં આગળ છે. જોકે, આ અંગે અંતિમ સત્તાવાર કરાર જાહેર થયો નથી. એટલે હાલમાં પુસ્તકની વૈશ્વિક પ્રકાશન તારીખ નક્કી છે, પરંતુ ભારતમાં કયા પ્રકાશક દ્વારા અને કઈ વ્યવસ્થા હેઠળ પુસ્તક ઉપલબ્ધ થશે તેની અંતિમ સ્થિતિ સ્પષ્ટ થવાની બાકી છે.
કેમ બની આટલી ચર્ચા?
સોનિયા ગાંધી ભારતીય રાજકારણની સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને લાંબા સમયથી ચર્ચામાં રહેલી વ્યક્તિઓમાં સામેલ છે. તેમના સંસ્મરણમાં ગાંધી પરિવાર, રાજીવ ગાંધી સાથેના જીવન અને ભારતીય રાજકારણના મહત્વના સમયગાળાના વ્યક્તિગત અનુભવો આવવાની શક્યતાને કારણે પુસ્તક પહેલેથી જ ભારે ચર્ચામાં છે. આથી પુસ્તકના પ્રકાશક અંગેનો કોઈપણ ફેરફાર અથવા સંપાદકીય વિવાદ સ્વાભાવિક રીતે રાજકીય અને મીડિયા વર્તુળોમાં ધ્યાન ખેંચી રહ્યો છે. પરંતુ હાલ સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે સંપાદકીય ફેરફારોને કારણે પેંગ્વિને પુસ્તક છોડ્યું હોવાનો દાવો પ્રકાશક દ્વારા સત્તાવાર રીતે નકારી દેવામાં આવ્યો છે. તેથી આ કારણને નિશ્ચિત હકીકત તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી.
હાલ સમગ્ર મામલામાં બે બાબતો સ્પષ્ટ છે. સોનિયા ગાંધીનું સંસ્મરણ 10 નવેમ્બરે વૈશ્વિક સ્તરે આવવાનું છે અને પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયા ભારતમાં તેનું પ્રકાશન નહીં કરે. પરંતુ પેંગ્વિને સ્પષ્ટપણે સંપાદકીય ફેરફારોના કારણે પ્રકાશનમાંથી બહાર નીકળ્યાની વાતને નકારી છે. તેથી હવે પુસ્તકના ભારતીય પ્રકાશક અને પ્રકાશન વ્યવસ્થાની સત્તાવાર જાહેરાત પર સૌની નજર રહેશે.
