બિહારની સૌથી ચર્ચાસ્પદ ગણાતી બાંકિપુર વિધાનસભા પેટાચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીએ છેલ્લી ઘડીએ ઉમેદવાર બદલી નાખવાનો નિર્ણય લીધો, જેના કારણે રાજ્યના રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. જો કે ભાજપે પ્રથમ અભિષેક કુમાર સિન્હા (બંટી)ને ઉમેદવાર જાહેર કર્યો હતો. તેમણે પક્ષના વરિષ્ઠ નેતાઓની હાજરીમાં ઉમેદવારી ફોર્મ પણ ભર્યું હતું. પરંતુ ઉમેદવારી નોંધાવ્યાના માત્ર એક જ દિવસ બાદ તેમણે અચાનક પોતાનું નામ પાછું ખેંચી લીધું. ત્યારબાદ ભાજપે તરત જ નવા ઉમેદવાર તરીકે નીરજ કુમાર સિન્હાને મેદાનમાં ઉતાર્યા. આ અચાનક બદલાવ પાછળનું કારણ હવે રાજકીય ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે.
પ્રારંભિક રીતે અભિષેક કુમાર સિન્હાએ ઉમેદવારી પાછી ખેંચવાનું કારણ “પારિવારિક કારણો” હોવાનું જણાવ્યું હતું. પરંતુ બાદમાં સમગ્ર મામલામાં નવો વળાંક આવ્યો. રાજકીય સૂત્રો અને મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ઉમેદવારી જાહેર થયા બાદ તેમના પરિવાર સાથે જોડાયેલો એક જૂનો કાનૂની મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો. આ મુદ્દો બિહારના બહુચર્ચિત ચારા કૌભાંડ સાથે સંબંધિત હોવાનું સામે આવ્યું.
અહેવાલો મુજબ અભિષેક કુમાર સિન્હાના પિતા રવિન્દ્ર પ્રસાદ સિન્હા ચારા કૌભાંડના એક કેસમાં દોષિત ઠરાવવામાં આવ્યા હતા. આ માહિતી જાહેર ક્ષેત્રમાં આવ્યા બાદ ભાજપના કેન્દ્રીય નેતૃત્વએ સમગ્ર મામલાની ગંભીરતાથી સમીક્ષા કરી હતી. પક્ષને આશંકા હતી કે વિરોધ પક્ષો ચૂંટણી દરમિયાન આ મુદ્દાને મુખ્ય હથિયાર બનાવી શકે છે અને તેની સીધી અસર ચૂંટણી પર પડી શકે છે. આ જ કારણસર અંતિમ ક્ષણે ઉમેદવાર બદલવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું રાજકીય સૂત્રોનું કહેવું છે.
નોંધનીય છે કે અભિષેક કુમાર સિન્હાએ ઉમેદવારી દાખલ કરતી વખતે ભાજપના અનેક દિગ્ગજ નેતાઓ તેમની સાથે હાજર હતા. તે સમયે બિહાર ભાજપના પ્રદેશ અધ્યક્ષ સંજય સારોગી, અનેક વરિષ્ઠ મંત્રીઓ અને એનડીએના નેતાઓએ તેમની ઉમેદવારીને પક્ષની એકતા અને શક્તિનું પ્રતીક ગણાવી હતી. પરંતુ માત્ર 24 કલાકમાં સમગ્ર રાજકીય સમીકરણ બદલાઈ ગયું.
ઉમેદવારી પરત ખેંચ્યા બાદ અભિષેક કુમાર સિન્હા ભાજપના પ્રદેશ કાર્યાલય પહોંચ્યા હતા અને મીડિયા સમક્ષ જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ વ્યક્તિગત અને પારિવારિક કારણોસર ચૂંટણી લડી શકશે નહીં. તેમણે પક્ષના નિર્ણયનો સંપૂર્ણ સન્માન વ્યક્ત કરતાં નવા ઉમેદવારને જીતાડવા માટે સંપૂર્ણ શક્તિથી પ્રચાર કરવાની પણ જાહેરાત કરી હતી. જોકે રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઉમેદવારી પાછી ખેંચવાનો નિર્ણય માત્ર વ્યક્તિગત નહોતો, પરંતુ પક્ષની વ્યૂહરચનાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ હતો.
અભિષેક સિન્હાના નામ પરત ખેંચાયા બાદ ભાજપે તરત જ નીરજ કુમાર સિન્હાને ઉમેદવાર જાહેર કર્યા. નીરજ સિન્હા લાંબા સમયથી ભાજપના સંગઠન સાથે જોડાયેલા છે અને તેમનો પરિવાર પણ જનસંઘ તથા ભાજપની વિચારધારા સાથે વર્ષોથી સંકળાયેલો રહ્યો છે. પક્ષે તેમને સ્વચ્છ છબી ધરાવતા અને સંગઠન પ્રત્યે સમર્પિત નેતા તરીકે રજૂ કર્યા છે.
બાંકિપુર બેઠક આ વખતે ખાસ મહત્વ ધરાવે છે કારણ કે અહીં જન સુરાજ પાર્ટીના સ્થાપક પ્રશાંત કિશોર પણ ચૂંટણી મેદાનમાં છે. પ્રશાંત કિશોરે ભાજપના ગઢ તરીકે ઓળખાતી આ બેઠક પરથી ચૂંટણી લડવાનો નિર્ણય કરીને રાજકીય લડતને વધુ રસપ્રદ બનાવી છે. તેઓ સતત કહી રહ્યા છે કે આ ચૂંટણી માત્ર એક બેઠક જીતવાની નથી, પરંતુ બિહારમાં નવી રાજકીય વિચારધારાની શરૂઆત કરવાનો પ્રયાસ છે.
ભાજપ માટે બાંકિપુર બેઠકનું મહત્વ એટલા માટે પણ વધારે છે કે આ બેઠક લાંબા સમયથી પક્ષનો મજબૂત ગઢ માનવામાં આવે છે. પૂર્વ મંત્રી નીતિન નવીને અહીંથી સતત અનેક વખત જીત મેળવી હતી. તેમના રાજ્યસભામાં જતાં આ બેઠક ખાલી પડી હતી અને હવે અહીં પેટાચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. ભાજપ આ બેઠક કોઈપણ કિંમતે ગુમાવવા માંગતું નથી.
રાજકીય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ભાજપે ઉમેદવાર બદલવાનો નિર્ણય નુકસાન નિયંત્રણ (Damage Control) તરીકે લીધો છે. જો વિવાદાસ્પદ મુદ્દા સાથે જોડાયેલા ઉમેદવારને મેદાનમાં રાખવામાં આવ્યા હોત તો વિરોધ પક્ષો ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન સતત આ મુદ્દો ઉઠાવી શક્યા હોત. નવા ઉમેદવારને મેદાનમાં ઉતારીને ભાજપે ચૂંટણીને ફરી વિકાસ, સંગઠન અને સ્થાનિક મુદ્દાઓ તરફ વાળવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
વિપક્ષે ભાજપના આ નિર્ણય પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. વિરોધ પક્ષોના નેતાઓનું કહેવું છે કે જો ઉમેદવાર અંગે યોગ્ય તપાસ અગાઉથી કરવામાં આવી હોત તો આવી સ્થિતિ સર્જાતી જ નહીં. તેમના મતે ઉમેદવાર બદલવાનો નિર્ણય ભાજપની આંતરિક ગેરવ્યવસ્થા દર્શાવે છે. બીજી તરફ ભાજપનું કહેવું છે કે પક્ષે યોગ્ય સમયે યોગ્ય નિર્ણય લઈને પારદર્શિતા અને જવાબદારીનું ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે.પ્રશાંત કિશોરે પણ ભાજપના ઉમેદવાર બદલવાના નિર્ણય પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ ઘટનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કોઈ પણ રાજકીય પક્ષ કોઈ બેઠકને પોતાની કાયમી મિલ્કત સમજી શકે નહીં. મતદારો હવે વધુ જાગૃત છે અને તેઓ દરેક ઉમેદવારનું મૂલ્યાંકન કરશે.
બાંકિપુર પેટાચૂંટણીમાં હવે મુખ્ય મુકાબલો ભાજપના નવા ઉમેદવાર નીરજ કુમાર સિન્હા, જન સુરાજના પ્રશાંત કિશોર અને અન્ય પક્ષોના ઉમેદવારો વચ્ચે રહેશે. ભાજપે હવે પોતાના તમામ વરિષ્ઠ નેતાઓને પ્રચારમાં ઉતારવાની તૈયારી શરૂ કરી છે. સંગઠનને પણ બૂથ સ્તરે વધુ સક્રિય બનાવવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે મહત્વ નું છે કે ઉમેદવાર બદલાવનો કોઈ નકારાત્મક પ્રભાવ મતદાન પર ન પડે.રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે આ ચૂંટણી માત્ર એક વિધાનસભા બેઠક પૂરતી મર્યાદિત નથી. બિહારમાં આગામી રાજકીય સમીકરણો, જન સુરાજ પાર્ટીની તાકાત અને ભાજપના સંગઠનની મજબૂતીની પણ આ મહત્વપૂર્ણ કસોટી બની રહેશે. ખાસ કરીને છેલ્લી ઘડીએ ઉમેદવાર બદલવાના નિર્ણયથી ચૂંટણી વધુ રસપ્રદ બની ગઈ છે.
હાલ ભાજપે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નવા ઉમેદવાર સાથે તે સંપૂર્ણ આત્મવિશ્વાસથી ચૂંટણી લડશે. બીજી તરફ વિપક્ષ આ મુદ્દાને ચૂંટણી દરમિયાન જીવંત રાખવાનો પ્રયાસ કરશે. હવે સૌની નજર બાંકિપુરના મતદારો પર છે કે તેઓ ભાજપના ઉમેદવાર બદલવાના નિર્ણયને કેવી રીતે જુએ છે અને તેનો ચૂંટણી પરિણામ પર કેટલો પ્રભાવ પડે છે. આ પેટાચૂંટણીનું પરિણામ માત્ર એક બેઠકનું નહીં પરંતુ બિહારના બદલાતા રાજકીય સમીકરણોનું પણ મહત્વપૂર્ણ સૂચક બની શકે છે.
