ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક ટોલ કલેક્શન સિસ્ટમે અભૂતપૂર્વ વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. લોકસભામાં 30 જુલાઈના રોજ માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય દ્વારા આપવામાં આવેલા લેખિત જવાબ મુજબ, જૂન 2026 સુધીમાં દેશભરમાં ફાસ્ટેગના સક્રિય વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા 6.23 કરોડે પહોંચી ગઈ છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર ટોલ વસૂલાતને આધુનિક બનાવવાના સરકારના પ્રયાસોના ભાગરૂપે આ આંકડો સામે આવ્યો છે.
આ સાથે જ, હાઇવે પર વાહનચાલકોની મુસાફરીને વધુ ઝડપી, સીમલેસ અને ટ્રાફિક મુક્ત બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર બેરિયર-મુક્ત ટોલિંગ સિસ્ટમનો વિસ્તાર ઝડપથી કરી રહી છે.
વાર્ષિક પાસ સ્કીમને મળ્યો જબરદસ્ત પ્રતિસાદ
કાર, જીપ અને વાન જેવા બિન-વ્યાવસાયિક વાહનો માટે 15 ઓગસ્ટ 2025 ના રોજ શરૂ કરવામાં આવેલી ‘ફાસ્ટેગ એન્યુઅલ પાસ સ્કીમ’ ખૂબ લોકપ્રિય બની છે:
- પાસની સંખ્યા: જૂન 2026 સુધીમાં 77 લાખથી વધુ વાર્ષિક પાસ ઇશ્યૂ કરવામાં આવ્યા છે.
- ટ્રાન્ઝેક્શન: આ પાસ દ્વારા અત્યાર સુધીમાં આશરે 63 કરોડ ટોલ ટ્રાન્ઝેક્શન થયા છે. બિન-વ્યાવસાયિક વાહનોના કુલ ઇલેક્ટ્રોનિક ટોલ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં 33 ટકા હિસ્સો હવે પાસ ધારકોનો છે.
- પાસની કિંમત: રૂ. 3,075 ની કિંમત ધરાવતો આ વાર્ષિક પાસ વારંવાર મુસાફરી કરતા વાહનચાલકો માટે અત્યંત આર્થિક અને અનુકૂળ સાબિત થઈ રહ્યો છે.
મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો (MLFF) ટેકનોલોજીનો અમલ
ટોલ પ્લાઝા પર વાહનોને રોકાયા વગર પસાર થવા દેવા માટે સરકાર ‘મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો’ (MLFF) ટેકનોલોજી લાગુ કરી રહી છે. આ સિસ્ટમમાં ફાસ્ટેગ (RFID) સાથે ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન (ANPR) કેમેરા અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો ઉપયોગ કરીને વાહન ચાલતી ગાડીએ જ ઓળખાઈ જાય છે અને ટોલ કપાત થઈ જાય છે.
- મંજૂર પ્લાઝા: હાલમાં 17 ટોલ પ્લાઝા માટે આ ટેકનોલોજીને મંજૂરી અપાઈ છે, જેમાંથી 5 પ્લાઝા પર તે કાર્યરત થઈ ચૂકી છે.
- ભવિષ્યનું આયોજન: આગામી સમયમાં વધુ 104 ટોલ પ્લાઝા પર MLFF સિસ્ટમ શરૂ કરવાનું આયોજન છે.
- ફાયદા: આ ટેકનોલોજીથી ઇંધણની બચત થશે, મુસાફરીનો સમય ઘટશે અને રસ્તા પરની સુરક્ષામાં સુધારો થશે.
સેટેલાઇટ ટોલિંગ અને બે ટોલ પ્લાઝા વચ્ચેનું અંતર
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સેટેલાઇટ આધારિત GNSS ટોલિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવા અંગે હજુ સુધી કોઈ આખરી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. હાલ નિષ્ણાતોની સમિતિ આ પ્રસ્તાવની સમીક્ષા કરી રહી છે.
ઉપરાંત, કેન્દ્ર સરકારે નેશનલ હાઇવે ફી રૂલ્સ, 2008 નો ઉલ્લેખ કરતા પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે એક જ દિશામાં આવેલા બે ટોલ પ્લાઝા વચ્ચે ઓછામાં ઓછું 60 કિલોમીટરનું અંતર હોવું ફરજિયાત છે. માત્ર ખાસ સંજોગોમાં જ સક્ષમ સત્તાધિકારીની મંજૂરીથી આમાં છૂટછાટ આપી શકાય છે.
