નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક આવેલા પહાડી વિસ્તારમાં ગ્લેશિયર તૂટ્યા બાદ આવેલા વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલનની ઘટનાએ અનેક લોકોના જીવ જોખમમાં મૂકી દીધા છે. પહાડો પરથી અચાનક માટી, પથ્થરો અને પાણીનો ધસમસતો પ્રવાહ નીચે આવતા રસ્તાઓનો નાશ થયો અને અનેક લોકો મુશ્કેલીમાં ફસાઈ ગયા. આ દરમિયાન તામિલનાડુના યાત્રાળુઓના એક જૂથને પણ મોત સામેની કઠિન લડાઈ લડવી પડી હતી. જોકે, તેમની હિંમત, એકબીજાની મદદ અને એક મહિલાની સાડીના સહારે 21 યાત્રાળુઓ જીવતા બચી શક્યા હતા. આ યાત્રાળુઓનો અનુભવ કોઈ ફિલ્મના દૃશ્યથી ઓછો નથી. સવારે આશરે 8 વાગ્યે યાત્રાળુઓ સ્યાબ્રુબેસીથી ચીનના ઇમિગ્રેશન વિસ્તાર તરફ જઈ રહ્યા હતા. તેઓ કાફલામાં આગળ વધી રહ્યા હતા ત્યારે અચાનક પહાડની દિશામાંથી ખૂબ જ જોરદાર ધડાકો સંભળાયો. શરૂઆતમાં લોકોને સમજાયું નહીં કે શું થયું છે. થોડી જ ક્ષણોમાં પહાડ પરથી માટી અને પથ્થરોનો વિશાળ જથ્થો ઝડપથી નીચે ધસી આવતો દેખાયો.
આ ધસમસતો પ્રવાહ એટલો ભયાનક હતો કે યાત્રાળુઓને જાણે 70થી 80 ફૂટ ઊંચી માટી અને પથ્થરોની દિવાલ પોતાની તરફ આવતી હોય તેવું લાગ્યું. કોઈને કંઈ સમજાય તે પહેલાં જ રસ્તો જોખમી બની ગયો હતો. લોકો પોતાનો જીવ બચાવવા માટે ઊંચાઈ તરફ દોડવા લાગ્યા. આસપાસ કાદવ, પથ્થરો અને કાંટાળી ઝાડીઓ હતી. પહાડનો ઢોળાવ પણ ખૂબ જ મુશ્કેલ હતો. એક નાની ભૂલ થાય તો નીચે ખાઈમાં પડવાની શક્યતા હતી. આ જૂથમાં ઘણા યાત્રાળુઓની ઉંમર 50 વર્ષથી વધુ હતી. આવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં ઊભા ઢોળાવ પર ચઢવું તેમના માટે અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયું હતું. કેટલાક લોકો વારંવાર પગ લપસવાને કારણે નીચે સરકી જતા હતા. એક તરફ પહાડ પરથી સતત કાદવ અને પથ્થરો ખસતા હતા, તો બીજી તરફ યાત્રાળુઓને સુરક્ષિત જગ્યા સુધી પહોંચવાનો રસ્તો પણ દેખાતો નહોતો.
આ જ સમયે એક મહિલાએ પોતાની સાડી કાઢીને તેને જીવન બચાવવાના સાધન તરીકે ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય લીધો. ટોચ પર પહોંચેલી પૂંગોડી નામની મહિલાએ પોતાની સાડી નીચે લટકાવી. નીચે રહેલા યાત્રાળુઓ માટે આ સાડી એક આશાના કિરણ જેવી બની ગઈ. તેમણે સાડીને મજબૂતીથી પકડી અને ધીમે ધીમે ઉપર ચઢવાનું શરૂ કર્યું. માત્ર સાડી જ નહીં, પરંતુ ત્યાં પડેલો એક કેબલ વાયર પણ યાત્રાળુઓ માટે સહારો બન્યો. એક તરફ સાડી અને બીજી તરફ કેબલ પકડીને લોકો એક પછી એક ઊંચાઈ તરફ આગળ વધવા લાગ્યા. પહાડ પર ચઢતી વખતે દરેક પગલું ખૂબ જ સાવચેતીથી ભરવું પડતું હતું. નીચે ઊંડી ખાઈ હતી અને ઉપર પહોંચવા માટે કોઈ સુરક્ષિત રસ્તો નહોતો.
જૂથમાં રહેલી એક વૃદ્ધ મહિલા માટે આ ચઢાણ ખાસ કરીને મુશ્કેલ હતું. તેઓ પોતાની જાતે ઉપર ચઢી શકતા નહોતા. ત્યારે અન્ય યાત્રાળુઓએ તેમની મદદ કરી. મહિલાની કમર સાથે સાડી બાંધી દેવામાં આવી અને જૂથના સભ્યોએ તેમને ઉપરથી ખેંચીને સુરક્ષિત જગ્યાએ પહોંચાડ્યા. મુશ્કેલીની આ ઘડીમાં યાત્રાળુઓએ એકબીજાને એકલા છોડ્યા નહીં અને શક્ય તેટલી મદદ કરી. બચી ગયેલા યાત્રાળુઓમાંથી નવુ કબીરદાસે આ સમગ્ર ઘટનાની ભયાનકતા વર્ણવી હતી. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, તે સમયે એક નાની ભૂલ પણ તેમના માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે તેમ હતી. તેઓ જ્યાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા ત્યાંથી લગભગ 50 ફૂટ નીચે ઊંડી ખાઈ હતી. પગ લપસી જાય અથવા સંતુલન બગડે તો સીધા ખાઈમાં પડી જવાનો ભય હતો.
આ દરમિયાન યાત્રાળુઓ એક તબક્કે ખોટા રસ્તે પણ પહોંચી ગયા હતા. અજાણ્યા અને મુશ્કેલ પહાડી વિસ્તારમાં કયો રસ્તો સુરક્ષિત છે તે સમજવું ખૂબ મુશ્કેલ હતું. સદનસીબે એક સ્થાનિક નેપાળી નાગરિકે તેમને સાચો રસ્તો બતાવ્યો. સ્થાનિક વ્યક્તિની મદદથી તેઓ ફરી યોગ્ય માર્ગ પર આગળ વધી શક્યા. પરંતુ મુશ્કેલી અહીં પૂરી થઈ નહોતી. યાત્રાળુઓને લગભગ ત્રણ કલાક સુધી કાંટાળી ઝાડીઓ અને મુશ્કેલ પહાડી રસ્તા પરથી પગપાળા ચાલવું પડ્યું. ક્યાંક કાદવ હતો, ક્યાંક મોટા પથ્થરો પડ્યા હતા અને ક્યાંક રસ્તો જ સંપૂર્ણપણે ગાયબ થઈ ગયો હતો. તેમ છતાં તમામ લોકોએ હિંમત જાળવી રાખી અને ધીમે ધીમે આગળ વધતા રહ્યા.
લાંબી અને જોખમી મુસાફરી બાદ આખરે તેઓ ભારતીય સેનાના હેલિકોપ્ટર સુધી પહોંચવામાં સફળ થયા. ત્યારબાદ તેમને સલામત સ્થળે લઈ જવામાં આવ્યા. કાઠમંડુ અને ત્યારબાદ નવી દિલ્હી થઈને આ 21 યાત્રાળુઓ પોતાના વતન ચેન્નઈ પહોંચ્યા. પરિવારજનો માટે આ ક્ષણ અત્યંત રાહતભરી હતી, કારણ કે ઘણા કલાકો સુધી તેમના પ્રિયજનોના જીવ અંગે ચિંતા હતી. આ 21 યાત્રાળુઓનો બચાવ ચોક્કસપણે રાહત આપનારો છે, પરંતુ નેપાળમાં ફસાયેલા તમામ ભારતીયો અંગેની ચિંતા હજુ યથાવત છે. આ જ 57 સભ્યોના જૂથમાંથી 36 યાત્રાળુઓ શનિવાર સુધી ગુમ હોવાનું જણાવાયું હતું. એટલે એક તરફ 21 લોકો સુરક્ષિત રીતે પરત ફર્યા છે, પરંતુ બાકીના લોકો ક્યાં છે તેની શોધખોળ હજુ પણ ચાલુ છે.
આ ઉપરાંત ચેન્નઈના જ 49 યાત્રાળુઓનું અન્ય એક જૂથ પણ લાપતા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ કારણે સમગ્ર મામલો વધુ ગંભીર બન્યો છે. તામિલનાડુ સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે રાજ્યમાંથી 400થી વધુ લોકો નેપાળ ગયા હતા. તેમાંથી લગભગ 90 લોકો સાથે હજુ સુધી સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. નેપાળમાં આવેલા આ કુદરતી આફતનું સ્વરૂપ ખૂબ જ ગંભીર હોવાનું સામે આવ્યું છે. ગ્લેશિયર તૂટવાથી અચાનક પાણીનો પ્રવાહ વધ્યો અને તેની સાથે પહાડો પરથી માટી અને પથ્થરો નીચે ધસી આવ્યા. આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય રસ્તાઓ અને વાહન વ્યવહાર પર ભારે અસર થઈ શકે છે. ઘણા વિસ્તારોમાં રસ્તાઓ તૂટી ગયા છે અથવા કાદવ અને પથ્થરો નીચે દટાઈ ગયા છે. તેના કારણે બચાવ કામગીરી પણ પડકારજનક બની છે.
નેપાળની સેના અને ભારતીય દૂતાવાસ દ્વારા ગુમ થયેલા લોકોની શોધખોળ અને રાહત કામગીરી સતત ચલાવવામાં આવી રહી છે. મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ વચ્ચે ટીમો શક્ય તેટલા વિસ્તારો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. હેલિકોપ્ટર સહિતના સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ફસાયેલા લોકોને શોધવા અને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડવાની કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે. આ સમગ્ર ઘટનામાં બચી ગયેલા 21 યાત્રાળુઓની કહાની ખાસ બની છે. કારણ કે તેમની પાસે તે સમયે બચવા માટે કોઈ ખાસ સાધન નહોતું. ન તો તેમની પાસે સુરક્ષિત રસ્તો હતો કે ન કોઈ સરળ માર્ગ. એક સાડી, એક કેબલ વાયર અને એકબીજાની મદદ તેમના માટે જીવન બચાવવાનો સહારો બની ગયા.
આ ઘટનાએ એ પણ બતાવ્યું કે કુદરતી આફતની સ્થિતિમાં માનવીની હિંમત અને એકતાનું કેટલું મહત્વ હોય છે. પોતાની જાતને બચાવવાની સાથે યાત્રાળુઓએ વૃદ્ધ અને નબળા સાથીઓને પણ પાછળ છોડ્યા નહોતા. જે વ્યક્તિ પોતે મુશ્કેલીમાં હતી તેણે પણ બીજા માટે હાથ લંબાવ્યો. એક મહિલાની સાડી અનેક લોકો માટે જીવનદોરી બની અને જૂથના સભ્યોએ સાથે મળીને એક વૃદ્ધ મહિલાને સુરક્ષિત રીતે ઉપર ખેંચી લીધી. આ ઘટના નેપાળના પહાડી વિસ્તારોમાં પ્રવાસ કરતી વખતે કુદરતી જોખમોને લઈને પણ ગંભીર સંકેત આપે છે. ગ્લેશિયર તૂટવા, અચાનક પૂર અને ભૂસ્ખલન જેવી ઘટનાઓ ક્યારે બની જાય તેની ચોક્કસ આગાહી કરવી મુશ્કેલ હોય છે. ખાસ કરીને પહાડી વિસ્તારોમાં હવામાન અને રસ્તાની સ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ શકે છે.
હાલ સૌથી મોટો પ્રશ્ન ગુમ થયેલા યાત્રાળુઓને શોધવાનો છે. પરિવારજનો પોતાના સ્વજનોની સલામત વાપસીની રાહ જોઈ રહ્યા છે. બચાવ ટીમો પણ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ વચ્ચે સતત કામગીરી કરી રહી છે. 21 યાત્રાળુઓ સુરક્ષિત રીતે ભારત પરત ફર્યા તેનાથી ચોક્કસ રાહત મળી છે, પરંતુ બાકીના લોકોની શોધખોળ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી ચિંતા યથાવત રહેશે. નેપાળની આ દુર્ઘટનામાં એક સાડીએ જે રીતે જીવન બચાવવાનો સહારો આપ્યો તે ઘટના લાંબા સમય સુધી યાદ રહેશે. જ્યાં ચારેય તરફ કાદવ, પથ્થરો, ખાઈ અને મોતનો ખતરો હતો, ત્યાં સામાન્ય સાડી અને કેબલ વાયર આશાનો આધાર બન્યા. ત્રણ કલાકની મુશ્કેલ પગપાળા મુસાફરી બાદ હેલિકોપ્ટર સુધી પહોંચેલા આ 21 યાત્રાળુઓની કહાની માત્ર ચમત્કારિક બચાવની નથી, પરંતુ મુશ્કેલી સામે હિંમત, એકતા અને માનવતાની પણ કહાની છે.
