સરકારનો મોટો ખુલાસો; કહ્યું- ‘મદદનો ઇનકાર કર્યો નથી’
નેપાળમાં આવેલા વિનાશકારી ફ્લેશ ફ્લડ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય મદદને લઈને ઊભા થયેલા સવાલો પર નેપાળ સરકારે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. અનેક દેશો દ્વારા બચાવ અને રાહત કામગીરીમાં મદદની ઓફર કરવામાં આવ્યા બાદ એવી ચર્ચા શરૂ થઈ હતી કે નેપાળ સરકારે વિદેશી મદદ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. જોકે હવે નેપાળ સરકારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે તેણે કોઈ મિત્ર દેશ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની મદદને સંપૂર્ણપણે નકારી નથી. સરકારનું કહેવું છે કે આપત્તિના શરૂઆતના તબક્કામાં સ્થાનિક સુરક્ષા દળોને મહત્તમ પ્રમાણમાં તૈનાત કરવાની પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હતી, કારણ કે તેઓ દેશની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને મુશ્કેલ પહાડી વિસ્તારોને વધુ સારી રીતે ઓળખે છે.
નેપાળમાં આવેલા આ વિનાશકારી પૂરે ખાસ કરીને રસુવા અને મધ્ય નેપાળના અનેક વિસ્તારોમાં ભારે તબાહી મચાવી છે. પૂરનું પાણી અનેક વસાહતોમાં ઘૂસી ગયું, ઘરો અને ઈમારતોને નુકસાન પહોંચ્યું, રસ્તાઓ અને પુલો તૂટી પડ્યા તેમજ વીજ અને હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને પણ ગંભીર અસર થઈ છે. નેપાળ પોલીસ દ્વારા જાહેર કરાયેલી વિગતો અનુસાર, આ આપત્તિમાં મોટી સંખ્યામાં લોકોના મોત થયા છે અને હજારો લોકો હજુ પણ લાપતા હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. બચાવકર્મીઓ સતત કાટમાળ, કાદવ અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં ફસાયેલા લોકોની શોધખોળ કરી રહ્યા છે.
વિદેશી મદદ અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે નેપાળના વિદેશ મંત્રાલય તરફથી સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું કે સરકારનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને નકારવાનો નથી. સરકારનું મુખ્ય ધ્યાન શરૂઆતમાં પોતાની ક્ષમતાનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરીને બચાવ કામગીરીને ઝડપથી આગળ વધારવાનો હતો. નેપાળનું કહેવું છે કે તેની સેના, નેપાળ પોલીસ અને સશસ્ત્ર પોલીસ દળ સ્થાનિક ભૂગોળ, પહાડી માર્ગો, હવામાન અને આપત્તિગ્રસ્ત વિસ્તારોની પરિસ્થિતિથી સારી રીતે પરિચિત છે.આ કારણે શરૂઆતના મહત્વપૂર્ણ કલાકોમાં સ્થાનિક સુરક્ષા એજન્સીઓને બચાવ કામગીરીની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.
વિદેશી મદદનો ઇનકાર નહીં, શરૂઆતમાં સ્થાનિક દળોને પ્રાથમિકતા
નેપાળ સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, વિદેશી બચાવ ટીમોને તાત્કાલિક દુર્ગમ અને અજાણ્યા વિસ્તારોમાં મોકલવાથી કામગીરી દરમિયાન સંકલન સંબંધિત સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. વિવિધ દેશોની ટીમો, અલગ-અલગ ટેકનિકલ પદ્ધતિઓ અને સ્થાનિક પરિસ્થિતિની મર્યાદિત જાણકારીને કારણે બચાવ અભિયાનમાં વ્યવસ્થાપનનો પડકાર ઉભો થવાની શક્યતા રહે છે. આ કારણસર સરકારે શરૂઆતમાં પોતાની સુરક્ષા એજન્સીઓની ઉપલબ્ધ ક્ષમતાનો વધુમાં વધુ ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.સરકારના જણાવ્યા મુજબ આ નિર્ણયનો અર્થ એવો નથી કે નેપાળ આંતરરાષ્ટ્રીય સહાયથી દૂર રહેવા માંગે છે. જો કોઈ એવી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય જેમાં વિશેષ ટેકનિકલ કુશળતા, આધુનિક સાધનો અથવા વિશિષ્ટ પ્રકારની બચાવ ક્ષમતાની જરૂર પડે, તો વિદેશી ટીમો અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોની મદદ લેવામાં આવશે. એટલે કે નેપાળનો અભિગમ ‘વિદેશી મદદનો ઇનકાર’ નહીં પરંતુ ‘જરૂરિયાત મુજબ સહાય સ્વીકારવાનો’ હોવાનું સરકાર દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે.
11 દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો મદદ માટે આગળ આવ્યા
વિનાશકારી પૂરની ઘટના બાદ ભારત, ચીન, અમેરિકા, બ્રિટન, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ સહિત અનેક દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોએ નેપાળને મદદ કરવાની તૈયારી દર્શાવી હતી. કેટલાક દેશોએ પ્રશિક્ષિત સર્ચ અને રેસ્ક્યૂ ટીમો મોકલવાની ઓફર કરી હતી, જ્યારે કેટલાકે હેલિકોપ્ટર, તબીબી સહાય, રાહત સામગ્રી અને આર્થિક મદદની ઓફર કરી હતી.આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મળેલી મદદની ઓફરો વચ્ચે શરૂઆતમાં એવી માહિતી સામે આવી હતી કે નેપાળ વિદેશી સર્ચ અને રેસ્ક્યૂ ટીમોને તાત્કાલિક કામગીરીમાં સામેલ કરવા માંગતું નથી અને પોતાની સુરક્ષા એજન્સીઓ દ્વારા જ બચાવ અભિયાન ચલાવશે. જોકે ત્યારબાદ સરકાર દ્વારા પોતાનું વલણ વધુ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું કે માનવતાવાદી અને આંતરરાષ્ટ્રીય મદદ માટે દરવાજા બંધ નથી. ખાસ જરૂરિયાત ઊભી થશે ત્યાં વિશેષજ્ઞ સહાય લેવામાં આવશે.
ભારત અને ચીન પાસે 42 બેલી બ્રિજ માટે મદદ માગી
પૂરની સૌથી ગંભીર અસરોમાં એક હતી રસ્તા અને પુલોના મોટા પાયે થયેલા વિનાશની. અનેક પુલો તૂટી જતાં અને ધોવાઈ જતાં અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોનો સંપર્ક અન્ય વિસ્તારો સાથે તૂટી ગયો છે. આ પરિસ્થિતિમાં નેપાળ સરકારે ભારત અને ચીન પાસેથી બેલી બ્રિજ બનાવવામાં મદદ માગી છે.સરકારી માહિતી મુજબ, અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સંપર્ક પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે અંદાજે 42 બેલી બ્રિજ બનાવવાની જરૂરિયાત છે. બેલી બ્રિજ એ એવા અસ્થાયી પ્રકારના પુલો છે જે ઓછા સમયમાં સ્થાપિત કરી શકાય છે અને આપત્તિ બાદ તૂટી ગયેલા માર્ગો પર તાત્કાલિક વાહનવ્યવહાર શરૂ કરવામાં ઉપયોગી સાબિત થાય છે.બેલી બ્રિજ તૈયાર થયા બાદ રાહત સામગ્રીને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચાડવી સરળ બનશે. ઉપરાંત, ફસાયેલા લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવા, તબીબી સહાય પહોંચાડવા અને બચાવ દળોની અવરજવર માટે પણ માર્ગો ફરી કાર્યરત થઈ શકશે. નેપાળને આશા છે કે ભારત અને ચીનના સહયોગથી તૂટી ગયેલા સંપર્ક માર્ગોને ઝડપથી પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ મળશે.
‘સ્થાનિક ભૂગોળની જાણકારી’ નેપાળના દળોની સૌથી મોટી તાકાત
નેપાળનું મોટાભાગનું ભૂગોળ પહાડી અને અત્યંત દુર્ગમ હોવાથી આપત્તિ સમયે બચાવ કામગીરી ખૂબ જ મુશ્કેલ બની જાય છે. સંકરા રસ્તાઓ, ભૂસ્ખલનની શક્યતા, બદલાતું હવામાન, નદીઓના પ્રવાહ અને પહાડી વિસ્તારોમાં સંચાર વ્યવસ્થાની સમસ્યાઓ બચાવ કામગીરીને વધુ જટિલ બનાવે છે.સરકારનું માનવું છે કે નેપાળની સેના, પોલીસ અને સશસ્ત્ર પોલીસ દળો આ પ્રકારના વિસ્તારોની સ્થાનિક પરિસ્થિતિથી પહેલેથી જ પરિચિત છે. તેથી શરૂઆતમાં આ દળોને કેન્દ્રમાં રાખીને કામગીરી ચલાવવી વધુ અસરકારક બની શકે છે. જોકે જ્યાં વિશેષ સાધનો અથવા નિષ્ણાતોની જરૂર પડશે ત્યાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ લેવામાં આવશે તેવું પણ સરકાર દ્વારા જણાવાયું છે.
દક્ષિણ કોરિયા સહિત અનેક દેશોના નાગરિકો પણ અસરગ્રસ્ત
પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં અનેક વિદેશી નાગરિકો પણ ફસાયા અથવા લાપતા થયા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. જેના કારણે અનેક દેશોએ પોતાના નાગરિકોની શોધખોળ માટે નેપાળને વિશેષ સહાયની ઓફર કરી હતી. દક્ષિણ કોરિયાએ પણ રાહત અને માનવતાવાદી સહાયની જાહેરાત કરી હતી અને પોતાના નાગરિકોને લઈને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.વિદેશી નાગરિકો લાપતા હોવાને કારણે કેટલાક દેશોએ પોતાના વિશેષ બચાવ નિષ્ણાતોને કામગીરીમાં સામેલ કરવાની માંગ કરી હતી. આ મુદ્દે રાજદ્વારી સ્તરે પણ ચર્ચાઓ ચાલી હતી. બાદમાં નેપાળ સરકારે જણાવ્યું કે જરૂરિયાત મુજબ આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોની સહાય સ્વીકારવામાં આવશે, ખાસ કરીને વિશેષ ટેકનિકલ કામગીરી અને મુશ્કેલ બચાવ મિશન માટે.
ભારતે મોકલી રાહત સામગ્રી, માનવતાવાદી સહયોગ ચાલુ
ભારત પણ નેપાળમાં પૂર બાદ રાહત અને પુનર્વસન કામગીરીમાં સહયોગ માટે આગળ આવ્યું છે. ભારત તરફથી માનવતાવાદી સહાય અને જરૂરી રાહત સામગ્રીની खेપો નેપાળ મોકલવામાં આવી છે. આ સામગ્રીમાં આપત્તિગ્રસ્ત લોકો માટે જરૂરી ખાદ્યસામગ્રી, દવાઓ અને અન્ય આવશ્યક વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.ભારતે બચાવ અને રાહત કામગીરીમાં નેપાળને શક્ય તમામ સહયોગ આપવાની તૈયારી દર્શાવી છે. બંને દેશો વચ્ચે બેલી બ્રિજ સહિતની જરૂરી માળખાકીય મદદને લઈને પણ સહકારની પ્રક્રિયા આગળ વધી રહી છે. ભારત ઉપરાંત ચીન અને અન્ય દેશો પણ નેપાળની આ ગંભીર માનવતાવાદી સ્થિતિમાં સહાય માટે આગળ આવ્યા છે.
હવે નેપાળની પ્રથમ પ્રાથમિકતા,જાન બચાવવી અને સંપર્ક વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત કરવી
નેપાળ સરકાર માટે હાલ સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ફસાયેલા લોકો સુધી પહોંચવાની, લાપતા લોકોની શોધખોળ કરવાની અને ઘાયલોને તાત્કાલિક સારવાર પહોંચાડવાની છે. તેની સાથે હજારો લોકો માટે ખોરાક, પીવાનું પાણી, દવાઓ અને સુરક્ષિત આશ્રયની વ્યવસ્થા પણ મોટો પડકાર બની છે.પૂરના કારણે રસ્તા, પુલો અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓને ભારે નુકસાન થયું હોવાથી બચાવ અને રાહત સામગ્રી પહોંચાડવામાં મુશ્કેલીઓ આવી રહી છે. આથી સરકાર તાત્કાલિક પુલો અને રસ્તાઓને ફરી કાર્યરત કરવા પર પણ ભાર મૂકી રહી છે. ભારત અને ચીનની મદદથી બેલી બ્રિજ બનાવવાની યોજના આ જ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહી છે.
‘વિદેશી મદદ નહીં જોઈએ’ નહીં, પરંતુ ‘જરૂર મુજબ મદદ લઈશું’
સમગ્ર ઘટનાક્રમ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે શરૂઆતમાં નેપાળે પોતાની સુરક્ષા એજન્સીઓને બચાવ કામગીરીનું નેતૃત્વ સોંપવાનું પસંદ કર્યું હતું, જેના કારણે વિદેશી બચાવ ટીમોને લઈને ‘મદદનો ઇનકાર’ થયાની ચર્ચા શરૂ થઈ. પરંતુ હવે સરકારે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરતાં જણાવ્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સહાયને સંપૂર્ણપણે નકારવામાં આવી નથી.સરકાર પોતાની ઉપલબ્ધ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને શરૂઆતની કામગીરી આગળ ધપાવશે અને જ્યાં વિશેષ ટેકનિકલ નિષ્ણાતો, સાધનો અથવા વધારાની ક્ષમતાની જરૂર પડશે ત્યાં મિત્ર દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયનો સહયોગ લેવામાં આવશે. ભારત અને ચીન પાસેથી બેલી બ્રિજ માટે માંગવામાં આવેલી મદદ આ વાતનો સ્પષ્ટ સંકેત છે કે નેપાળ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ માટે ખુલ્લું છે.
ભયાનક પૂરે નેપાળ સામે માનવતાવાદી અને માળખાકીય બંને પ્રકારનો મોટો પડકાર ઊભો કર્યો છે. બચાવ કામગીરી હજુ પણ ચાલુ છે, અનેક વિસ્તારોમાં સંપર્ક વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે અને હજારો અસરગ્રસ્ત લોકોને લાંબા ગાળાની રાહત તથા પુનર્વસનની જરૂર પડશે. આવી સ્થિતિમાં નેપાળ સરકાર સ્થાનિક દળોની ક્ષમતાને કેન્દ્રમાં રાખીને કામગીરી કરી રહી છે, પરંતુ જરૂરિયાત વધશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ સ્વીકારવાની પણ સ્પષ્ટ તૈયારી દર્શાવી રહી છે.
