મિડલ ઈસ્ટમાં વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકાએ પોતાના મહત્વાકાંક્ષી ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ અભિયાન પર હાલ માટે બ્રેક લગાવી દીધો છે. અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump દ્વારા લેવામાં આવેલા આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ ઈરાન સાથે સંભવિત સમજૂતી અને શાંતિપૂર્ણ ઉકેલની આશા માનવામાં આવી રહી છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિસ્તારમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી અમેરિકા અને Iran વચ્ચે ભારે તણાવ જોવા મળી રહ્યો હતો. અમેરિકાએ થોડા દિવસ પહેલાં ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ નામે એક વિશેષ ઓપરેશનની જાહેરાત કરી હતી, જેનો હેતુ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ફસાયેલા વેપારી જહાજોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવાનો હતો. આ જળમાર્ગ વૈશ્વિક તેલ વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.પરંતુ ઈરાન તરફથી સતત કડક ચેતવણીઓ આપવામાં આવી રહી હતી.
ઈરાનની રેવોલ્યૂશનરી ગાર્ડ IRGCએ સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવા માટે માત્ર એક જ નિર્ધારિત માર્ગ રહેશે અને તેનો ભંગ કરનાર સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. આ ચેતવણી બાદ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન મિડલ ઈસ્ટ તરફ ખેંચાયું હતું.
આ દરમિયાન અમેરિકી યુદ્ધ જહાજો અને ઈરાન વચ્ચે અથડામણ જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થતાં વૈશ્વિક બજારોમાં પણ ચિંતા વધી ગઈ હતી. તેલના ભાવમાં ઉછાળો અને વૈશ્વિક વેપાર પર અસરની આશંકા વ્યક્ત થઈ રહી હતી.
આ જ સંજોગોમાં ટ્રમ્પ પ્રશાસને ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ને તાત્કાલિક રોકવાનો નિર્ણય લીધો છે. માનવામાં આવે છે કે અમેરિકા હવે સીધી સૈનિક કાર્યવાહી કરતાં રાજદ્વારી માર્ગ અપનાવી ઈરાન સાથે કોઈ સમજૂતી સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જો કે અમેરિકાનું આ પગલું મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા યુદ્ધના ખતરને ઘટાડવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
વિશ્વભરના રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ સમજૂતી થાય છે તો તેનો સીધો ફાયદો વૈશ્વિક તેલ બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને મળી શકે છે. બીજી તરફ, જો વાતચીત નિષ્ફળ જશે તો મિડલ ઈસ્ટમાં વધુ મોટું સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.
