મોબાઈલ યુઝર્સ માટે મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. જો તમારા નામે એક કરતાં વધુ મોબાઈલ નંબર એક્ટિવ છે, તો હવે તમારે તેની સંખ્યા ચકાસી લેવી જરૂરી બની ગઈ છે. કેન્દ્રીય દૂરસંચાર વિભાગ એટલે કે DoT દ્વારા એક વ્યક્તિના નામે રાખી શકાય તેવા મોબાઈલ સિમ કાર્ડની મર્યાદાને લઈને નવા અને વધુ કડક નિયમો લાગુ કરવામાં આવી રહ્યા છે. 24 ઓગસ્ટ, 2026થી આ નવી વ્યવસ્થા અમલમાં આવશે, જેના કારણે નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ મોબાઈલ કનેક્શન ધરાવતા લોકો સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે. નવા નિયમો હેઠળ ટેલિકોમ કંપનીઓએ એવા ગ્રાહકોની ઓળખ કરવી પડશે, જેમના નામે મંજૂર મર્યાદા કરતાં વધુ મોબાઈલ કનેક્શન ચાલી રહ્યા છે. આ માટે DoTના ડિજિટલ ઈન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ એટલે કે DIPનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આ પ્લેટફોર્મ પર ગ્રાહકોના ફોટો અને અન્ય જરૂરી ડેટાના આધારે કનેક્શનોની ચકાસણી કરવામાં આવશે. કોઈ વ્યક્તિના નામે નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ સિમ કાર્ડ એક્ટિવ હોવાનું સામે આવશે તો વધારાના કનેક્શન પર સસ્પેન્શન અથવા તેને કાયમી રીતે બંધ કરવાની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
DoTના નિયમો મુજબ, દેશભરમાં એક સામાન્ય વ્યક્તિ પોતાના નામે અલગ-અલગ ટેલિકોમ કંપનીઓ અને અલગ સર્વિસ એરિયા મળીને મહત્તમ 9 મોબાઈલ કનેક્શન રાખી શકે છે. એટલે કે એક જ વ્યક્તિ અલગ-અલગ કંપનીઓના સિમ વાપરતી હોય તો પણ કુલ સંખ્યા 9થી વધુ ન હોવી જોઈએ. જોકે, દેશના કેટલાક સંવેદનશીલ વિસ્તારો માટે અલગ નિયમો લાગુ છે. જમ્મુ-કાશ્મીર, અસમ અને ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોમાં સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને એક વ્યક્તિના નામે મહત્તમ 6 મોબાઈલ કનેક્શન રાખવાની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. આ વિસ્તારોમાં કોઈ વ્યક્તિના નામે 6થી વધુ સિમ કાર્ડ હશે તો વધારાના કનેક્શન અંગે કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ પાસે મંજૂર મર્યાદા કરતાં વધુ મોબાઈલ નંબર એક્ટિવ હશે તો વધારાના નંબર બંધ કરાવવાની પ્રક્રિયા કરવી પડશે. નિર્ધારિત સમય અને પ્રક્રિયા અનુસાર જરૂરી કાર્યવાહી ન કરવામાં આવે તો વધારાના કનેક્શન સિસ્ટમ દ્વારા સસ્પેન્ડ અથવા બ્લોક કરવામાં આવી શકે છે. તેથી જે લોકો પોતાના નામે ઘણા વર્ષોથી અનેક મોબાઈલ નંબર ચલાવી રહ્યા છે, તેમણે પોતાના કનેક્શનોની સંખ્યા તપાસવી જરૂરી બની ગઈ છે. આ નવા નિયમો લાગુ કરવા માટે DoT ડિજિટલ ઈન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરશે. અત્યાર સુધી કોઈ વ્યક્તિ અલગ-અલગ ટેલિકોમ કંપનીઓમાંથી અથવા અલગ સર્વિસ એરિયામાંથી મોબાઈલ સિમ ખરીદતી હોય તો તમામ કનેક્શનોની એકસાથે ચકાસણી કરવી મુશ્કેલ બનતી હતી. હવે વિવિધ ટેલિકોમ કંપનીઓના ગ્રાહક ડેટાને DIP પ્લેટફોર્મ સાથે જોડીને વધુ અસરકારક રીતે તપાસ કરવામાં આવશે.
23 ઓગસ્ટ, 2026થી એવા ગ્રાહકોના ફોટો અને ડેટા DIP પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે, જેમના નામે 9 સિમ કાર્ડની મહત્તમ મર્યાદા પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. ટેલિકોમ કંપનીઓએ આ ડેટાની નિયમિત રીતે તપાસ કરવાની રહેશે. શરૂઆતમાં કંપનીઓ રોજના ધોરણે ડેટા ડાઉનલોડ કરીને ચકાસણી કરશે કે કોઈ ગ્રાહકના નામે મંજૂર સંખ્યા કરતાં વધુ મોબાઈલ કનેક્શન તો નથી ને. 24 ઓગસ્ટ, 2026થી આ નિયમ વધુ કડક રીતે લાગુ થશે. જો કોઈ ગ્રાહક પોતાના નામે મહત્તમ મંજૂર મર્યાદા સુધીના સિમ કાર્ડ ધરાવતો હશે અને ત્યારબાદ નવું સિમ ખરીદવાનો પ્રયાસ કરશે, તો ટેલિકોમ કંપની તેને નવું કનેક્શન આપશે નહીં. એટલે કે લિમિટ પૂર્ણ થયા બાદ નવું મોબાઈલ કનેક્શન મેળવવું શક્ય નહીં બને.
શરૂઆતમાં આ વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા D+1 એટલે કે બીજા દિવસના આધારે કામ કરશે. તેનો અર્થ એ છે કે ગ્રાહકના નામે રહેલા કનેક્શનોની માહિતી એક દિવસના અંતરાલ પછી સિસ્ટમમાં અપડેટ અને ચકાસવામાં આવશે. જોકે, ભવિષ્યમાં આ પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી અને અસરકારક બનાવવાની તૈયારી કરવામાં આવી છે. DoT દ્વારા ટેલિકોમ કંપનીઓને 30 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં રિયલ-ટાઈમ વેરિફિકેશન સિસ્ટમ લાગુ કરવાની સમયમર્યાદા આપવામાં આવી છે. રિયલ-ટાઈમ સિસ્ટમ શરૂ થયા બાદ કોઈ ગ્રાહક નવું સિમ લેવા માટે અરજી કરશે ત્યારે તે જ સમયે સિસ્ટમમાં તેના નામે પહેલેથી કેટલા કનેક્શન છે તેની ચકાસણી થઈ શકશે. જો મંજૂર મર્યાદા પૂર્ણ થઈ ગઈ હશે તો નવું કનેક્શન તાત્કાલિક નકારી શકાય છે.
આ નિયમોનો મુખ્ય હેતુ એક જ વ્યક્તિના નામે મોટી સંખ્યામાં મોબાઈલ કનેક્શન લઈને તેના દુરુપયોગને રોકવાનો છે. અનેક વખત મોબાઈલ નંબરનો ઉપયોગ છેતરપિંડી, સાયબર ક્રાઈમ અથવા અન્ય ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓમાં થતો હોવાની ચિંતાને ધ્યાનમાં રાખીને કનેક્શનોની યોગ્ય ઓળખ અને ચકાસણી વધુ મહત્વપૂર્ણ બની છે. જેમના નામે એકથી વધુ સિમ કાર્ડ છે, તેમણે ગભરાવવાની જરૂર નથી, પરંતુ પોતાના નામે કુલ કેટલા મોબાઈલ કનેક્શન એક્ટિવ છે તેની જાણકારી રાખવી જરૂરી છે. જો તમારી પાસે ઉપયોગમાં ન હોય તેવા જૂના સિમ કાર્ડ હજુ પણ એક્ટિવ હોય તો તેની પણ તપાસ કરવી જોઈએ. જરૂરી ન હોય તેવા કનેક્શનને નિયમ મુજબ બંધ કરાવવાથી ભવિષ્યમાં કોઈ મુશ્કેલી ટાળી શકાય છે.
ખાસ કરીને એક જ પરિવારના સભ્યોના દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરીને લેવાયેલા નંબર, વર્ષો જૂના ભૂલી ગયેલા કનેક્શન અથવા અલગ-અલગ કંપનીઓમાંથી લેવાયેલા સિમ કાર્ડની સંખ્યા અંગે ચકાસણી કરવી જરૂરી બની છે. કારણ કે નવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા હવે તમામ કંપનીઓનો ડેટા વધુ સરળતાથી એકસાથે ચકાસી શકાશે. 24 ઓગસ્ટથી અમલમાં આવનારી આ નવી વ્યવસ્થા બાદ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ મોબાઈલ કનેક્શન રાખનારાઓ માટે નિયમો વધુ કડક બનશે. 23 ઓગસ્ટથી ડેટા આધારિત ચકાસણી શરૂ થશે, 24 ઓગસ્ટથી લિમિટ પૂરી થયા બાદ નવું સિમ આપવામાં નહીં આવે અને 30 નવેમ્બર સુધીમાં રિયલ-ટાઈમ વેરિફિકેશન સિસ્ટમ લાગુ કરવાની તૈયારી છે. તેથી મોબાઈલ યુઝર્સે સમયસર પોતાના નામે રહેલા તમામ કનેક્શનોની સંખ્યા તપાસી લેવી જરૂરી છે.
