ખોટો નકશો દર્શાવતા ભારતીય રાજદ્વારીએ નોંધાવ્યો વાંધો
બાંગ્લાદેશની રાજધાની ઢાકામાં આયોજિત એક આંતરરાષ્ટ્રીય સેમિનાર દરમિયાન ભારતનો ખોટો નકશો દર્શાવવામાં આવતા રાજદ્વારી સ્તરે મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે. સેમિનાર દરમિયાન રજૂ કરાયેલા પ્રેઝન્ટેશનમાં જમ્મુ-કાશ્મીરને ભારતના અધિકૃત નકશા પ્રમાણે દર્શાવવામાં આવ્યું ન હોવાથી ભારતે તરત જ સત્તાવાર વાંધો નોંધાવ્યો. ઢાકામાં ભારતીય હાઈ કમિશનમાં સેકન્ડ સેક્રેટરી પૂજા કુમારી ઝાએ જાહેર મંચ પરથી સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે “જમ્મુ-કાશ્મીર ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય ભાગ છે અને દર્શાવવામાં આવેલો નકશો ખોટો છે.”
આ સમગ્ર ઘટના ઢાકામાં આવેલી બાંગ્લાદેશ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ટરનેશનલ એન્ડ સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ (BIISS) દ્વારા આયોજિત “Rebuilding Trust, Renewing Regional Integration: Pathways for Revitalising SAARC” વિષયક સેમિનાર દરમિયાન બની હતી. આ કાર્યક્રમમાં દક્ષિણ એશિયાઈ સહકાર, સાર્કના ભવિષ્ય અને પ્રાદેશિક એકીકરણ જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ રહી હતી. કાર્યક્રમમાં બાંગ્લાદેશના વિદેશ રાજ્યમંત્રી શમા ઓબેદ મુખ્ય અતિથિ તરીકે હાજર રહ્યા હતા, જ્યારે પૂર્વ બાંગ્લાદેશી હાઈ કમિશનર અહમદ તારિક કરીમે મુખ્ય પ્રેઝન્ટેશન રજૂ કર્યું હતું.
પ્રેઝન્ટેશન દરમિયાન એક સ્લાઇડમાં ભારતનો નકશો દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. આ નકશામાં જમ્મુ-કાશ્મીરને ભારતના સત્તાવાર નકશા પ્રમાણે દર્શાવવામાં આવ્યું નહોતું. નકશો સ્ક્રીન પર આવતા જ ભારતીય હાઈ કમિશનની સેકન્ડ સેક્રેટરી પૂજા કુમારી ઝાએ તરત જ ઊભા થઈને વાંધો નોંધાવ્યો. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, “આ ભારતનો ખોટો નકશો છે. જમ્મુ-કાશ્મીર ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય ભાગ છે.” તેમના આ નિવેદન બાદ થોડા સમય માટે કાર્યક્રમમાં ચર્ચા અટકી ગઈ હતી.
ભારતીય અધિકારીના વાંધા બાદ પૂર્વ રાજદ્વારી અહમદ તારિક કરીમે જણાવ્યું કે પ્રેઝન્ટેશનમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલો નકશો માત્ર રજૂઆત માટેનો હતો અને તેનો હેતુ સત્તાવાર સરહદો દર્શાવવાનો નહોતો. તેમ છતાં તેમણે ભારતીય પક્ષની આપત્તિ નોંધવામાં આવી હોવાનું જાહેર મંચ પરથી સ્વીકાર્યું. પૂજા કુમારી ઝાએ ફરી સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત માટે જમ્મુ-કાશ્મીરનો મુદ્દો અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને આવા ખોટા નકશા સ્વીકાર્ય નથી.
ભારત લાંબા સમયથી આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પોતાના સત્તાવાર નકશા અંગે ખૂબ જ સજાગ રહ્યું છે. કોઈપણ દેશ, સંસ્થા કે કાર્યક્રમમાં ભારતનો ખોટો નકશો દર્શાવવામાં આવે તો ભારત તરત જ સત્તાવાર વિરોધ નોંધાવે છે. ભારતનું સતત કહેવું રહ્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ દેશના અભિન્ન અને અવિભાજ્ય ભાગ છે અને તેમાં કોઈપણ પ્રકારનું ખોટું નિરૂપણ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.આ ઘટનાના કારણે ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે કોઈ રાજદ્વારી વિવાદ ઊભો થયો નથી, પરંતુ ભારતે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે દેશની પ્રાદેશિક અખંડિતતા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર તે કોઈ સમાધાન નહીં કરે.
રાજદ્વારી સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ આવા પ્રસંગોમાં ભારત તરત જ પોતાનો વિરોધ નોંધાવીને સત્તાવાર સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરે છે.
તેમજ સેમિનારમાં બાંગ્લાદેશના વિદેશ રાજ્યમંત્રી શમા ઓબેદે દક્ષિણ એશિયામાં પ્રાદેશિક સહકાર મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે SAARC અને BIMSTEC જેવી સંસ્થાઓ વચ્ચે સ્પર્ધા નહીં પરંતુ પરસ્પર સહયોગ હોવો જોઈએ. તેમના જણાવ્યા મુજબ દક્ષિણ એશિયાના વિકાસ માટે વિશ્વાસ, વેપાર, કનેક્ટિવિટી અને રાજદ્વારી સંવાદને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે.
સેમિનારમાં ચર્ચા દરમિયાન SAARCને ફરી સક્રિય બનાવવા માટે પણ વિવિધ સૂચનો આપવામાં આવ્યા હતા. તેમાં સભ્ય દેશો વચ્ચે વિશ્વાસ વધારવો, સંસ્થાકીય માળખું મજબૂત બનાવવું, આર્થિક સહકાર વધારવો અને નિયમિત બેઠક યોજવા જેવા મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. બાંગ્લાદેશે પણ ભવિષ્યમાં SAARCના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની બેઠક અને મંત્રીસ્તરીય બેઠક બોલાવવાની સંભાવના અંગે વિચારણા ચાલી રહી હોવાનું જણાવ્યું હતું.ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વેપાર, કનેક્ટિવિટી, સરહદી સુરક્ષા અને ઊર્જા સહકાર જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં સંબંધો મજબૂત બન્યા છે. જોકે કેટલાક પ્રસંગોએ નકશા, સરહદ અને રાજકીય નિવેદનો જેવા મુદ્દાઓ પર રાજદ્વારી મતભેદ પણ સામે આવ્યા છે. આ ઘટના પણ એ જ પ્રકારનો એક સંવેદનશીલ રાજદ્વારી પ્રસંગ માનવામાં આવી રહી છે.
વિદેશ નીતિના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોમાં નકશાનો ઉપયોગ કરતી વખતે આયોજકો અને વક્તાઓએ ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ, કારણ કે ખોટું પ્રદર્શન રાજદ્વારી વિવાદ ઊભો કરી શકે છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ એશિયા જેવા સંવેદનશીલ પ્રદેશમાં સરહદ સંબંધિત મુદ્દાઓ અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે.મહત્વ નું છે કે ભારતે અગાઉ પણ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ખોટા નકશા સામે સત્તાવાર વાંધો ઉઠાવ્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર, વૈશ્વિક પરિષદો, શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પણ ભારતે વારંવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અંગે તેનો બંધારણીય અને સત્તાવાર અભિગમ અચળ છે. તેથી ઢાકાની આ ઘટનામાં પણ ભારતીય રાજદ્વારીએ તરત જ પ્રતિસાદ આપીને દેશની સત્તાવાર સ્થિતિ જાહેર કરી.
રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ ઘટનાએ ફરી એકવાર દર્શાવ્યું છે કે ભારત પોતાના નકશા અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા અંગે અત્યંત સતર્ક છે. જાહેર મંચ પર નોંધાવવામાં આવેલો આ વિરોધ માત્ર એક રાજદ્વારી પ્રતિક્રિયા નહોતો, પરંતુ ભારતની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી સત્તાવાર નીતિનું પુનરોચ્ચાર પણ હતો. હાલ આ મામલે બાંગ્લાદેશ સરકાર તરફથી કોઈ અલગ સત્તાવાર નિવેદન બહાર આવ્યું નથી. જોકે કાર્યક્રમ દરમિયાન રજૂઆત કરનાર વક્તાએ ભારતીય વાંધાને નોંધ્યો હોવાનું જાહેર કર્યું હતું. આ ઘટનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે દક્ષિણ એશિયામાં રાજદ્વારી સંવાદ દરમિયાન નકશા અને સરહદ જેવા મુદ્દાઓ હજુ પણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને ભવિષ્યમાં પણ આવા પ્રસંગોમાં બંને દેશો સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધશે.
